یک صندلی داغ در انتظار نوری المالکی/ نخست وزیر سابق عراق در دوراهی روابط با ایران و آمریکا

نوری المالکی، نه فقط برای مردم عراق که برای مردم ایران نیز نامی آشنا است. او نخستین نخست وزیر عراق بعد از سقوط صدام بود و در سال  2006 بر این کرسی تکیه زد و تا سال  2014 هم آن را ترک نکرد. با این حال بعد از ترک پست نخست وزیری نیز نفوذ خود را بر عرصه سیاسی عراق از دست نداد طوری‌که همواره به عنوان یکی از کسانی شناخته شده است که قادر بوده راه سیاستمداران را در پستی که هستند، دشوار یا هموار سازد.

آغاز دورانی دشوار

المالکی در این مدت روابط نزدیکی با ایران برقرار کرد و در عین حال روابط او با آمریکا نیز بَد نبود و با وجود برخی مقاومت‌ها به بسیاری از خواسته‌های واشنگتن تن می‌داد اما اگر این بار نخست وزیری او از سوی رئیس‌جمهوری عراق که احتمالا طی یک ماه آینده از سوی پارلمان انتخاب می‌شود، مورد تایید قرار گیرد، حکایت او چیز دیگری خواهد بود زیرا این بار او، در شرایطی باید بر این کرسی تکیه زند که ایران و آمریکا در بدترین شرایط روابط خود هستند و آمریکا در دو هفته اخیر بارها ایران را تهدید به حمله نظامی کرده است. ایران نیز به طور متقابل ایالات متحده را به هماوردی طلبیده و تاکید کرده است نه فقط توان مقابله با آن را دارد که بنا بر تحلیل فواد ایزدی، قادر خواهد بود، 500 نظامی آمریکایی را بکشد!

حشدالشعبی، آری یا نه

یکی از مهم‌ترین نکاتی که المالکی باید با آن مواجه شود، درخواست آمریکا برای محدود کردن و خلع سلاح حشدالشعبی است که به عنوان نیروی نیابتی ایران معرفی می‌شود و برخی رسانه‌های غربی از جمله سی‌ان‌ان نیز در گزارش‌های خود مدعی حضور 5 هزار نیروی آن در اعتراضات معیشتی اخیر ایران شده‌اند. در روزهای اخیر نیز گزارش‌هایی منتشر شد، مبنی بر اینکه واشنگتن به بغداد هشدار داد اگر در زمان حمله ادعایی آنها به ایران، حشدالشعبی بخواهد در حمایت از ایران وارد عمل شود، مواضع این نیروها در خاک عراق را بمباران خواهد کرد.

از همین رو نزدیکی نوری المالکی به تهران و تمایل او به نگه داشتن روابط خود با آمریکا او را در وضعیت دشواری قرار خواهد داد بویژه که او از سوی ائتلاف شیعیان عراق حمایت می‌شود که از باقی ماندن سلاح در دست حشد‌الشعبی حمایت می‌کنند بنابراین المالکی اگر بخواهد حمایت ائتلاف شیعیان را که دارای اکثریت پارلمانی است از دست ندهد، باید خواسته‌های آنها را نیز مورد توجه قرار دهد.

به نظر می‌رسد نوری المالکی در مورد خلع سلاح حشد‌الشعبی مجبور خواهد بود، راهی میانه را طی کند تا بتواند حداقل تا حدودی خواسته‌های همه طرف‌های درگیر در این مساله را برآورده کند. یکی از این راه‌های میانه که او پیش از این نیز درباره آن اظهارنظر کرده بود، جذب نیروهایی همچون حشد‌الشعبی در ارتش عراق است. به این ترتیب هم حشدالشعبی سلاح خود را حفظ خواهد کرد و هم تحت لوای ارتش در کنترل این واحد نظامی خواهد بود و خواسته امریکا را برآورده خواهد کرد.

اتهامات دشوار از فساد تا اختلافات قومی

علاوه بر این المالکی خود به خوبی می‌داند که در طول نزدیک به 20 سال گذشته مورد اتهام‌های بسیاری بوده و نمی‌خواهد یک بار دیگر با چنین اتهاماتی مواجه شود. از جمله اتهاماتی که علیه او مطرح می‌شود، فساد مالی است که پاشنه آشیل هر سیاستمداری محسوب می‌شود و در مورد او نیز در سال‌های نخست‌وزیری‌اش و حتی بعد از آن بسیار به آن پرداخته می‌شد.

اما اتهام مهمتری که علیه نوری المالکی مطرح می‌شود و می‌تواند او را در وضعیتی سخت قرار دهد، برخی اقدامات او در دوران نخست‌وزیری‌اش است که به اعتقاد بسیاری منجر به تشدید نبردهای قومی در عراق شد و گروه‌های کرد و سنی را به انزوا کشید. البته ائتلاف سنی عزم که از گروه‌های بسیار با نفوذ سنی در این کشور است، حمایت خود را از نوری المالکی اعلام کرده که به اعتقاد ناظران نشان دهنده اختلافات بین گروه‌های سنی در این کشور است اما حتی حمایت این ائتلاف هم نمی‌تواند مسیر تعامل المالکی با گروه‌های سنی عراق را هموار کند.

از همین رو به زعم ناظران این دور از نخست وزیری نوری المالکی مانند نشستن بر صندلی داغ خواهد بود و باید دید او که یک سیاستمدار کارکشته محسوب می‌شود، می‌تواند از داغی این کرسی بکاهد یا عراق را یک بار دیگر به روزهای سخت درگیری‌های قومی خواهد کشاند و آن را تبدیل به میدان منازعه‌ای جدی بین ایران و آمریکا خواهد کرد.