اکنون چه بر سر ونزوئلا خواهد آمد؟

حمله آمریکا به ونزوئلا بعد از ماه‌ها تهدید، در 30 دقیقه به پایان رسید و نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهوری این کشور به ایالات متحده منتقل شد اما چه شد که دونالد ترامپ تصمیم به حمله‌ای گرفت که از نظر اغلب کشورها و نهادهای جهان غیرقانونی است و باید منتظر چه آینده‌ای برای این کشور بود.

دلایل آمریکا برای حمله به ونزوئلا

دونالد ترامپ از آغاز تهدیدها علیه ونزوئلا، دلیل رسمی حمله احتمالی به ونزوئلا را دست داشتن این کشور در توزیع مواد مخدر در آمریکا اعلام کرد اما این دلیل، واقعی نبود و دلایل دیگری در این خصوص وجود داشت.

دلیل اصلی این اقدام همان چیزی است که رئیس‌جمهوری آمریکا بعد از حمله به ونزوئلا و بنا بر آنچه که خود او می‌گوید دستگیری نیکلاس مادورو بیان کرد: «نفت»؛ همان عنصری که او در سخنان دو روز اخیر خود گفت که کمپانی‌های نفتی آمریکایی با هدف بازسازی و نوسازی زیرساخت‌های آن به ونزوئلا خواهند رفت تا برای ایالات متحده «پول» درآورند.

ترامپ با حمله به ونزوئلا و در اختیار گرفتن توان نفتی آن با استفاده از دولتی که روی کار خواهد آمد و به طور قطع حامی سیاست‌های آمریکا خواهد بود، کنترل یکی دیگر از منابع غنی نفتی در جهان را به دست خواهد آورد. با استیلای آمریکا بر ونزوئلا اکنون فقط دو کشور دیگر با منابع غنی نفتی باقی مانده‌اند که در استیلای آمریکا نیستند، ایران و روسیه؛ دو کشوری که هر دو در سال‌های اخیر تحت فشارهای فزاینده تحریمی از سوی آمریکا و غرب بوده‌اند. همچنین نباید فراموش کرد، با استیلای آمریکا بر نفت ونزوئلا گلوی چین نیز فشرده خواهد شد. بر اساس آمارها چین تا پیش از این 80 درصد نفت ونزوئلا را می‌خرید و بزرگترین خریدار نفت این کشور بود. بنابراین استیلای آمریکا بر ونزوئلا از منابع نفتی پکن به عنوان بزرگترین رقیب اقتصادی آمریکا خواهد کاست.

دومین دلیل پنهان ترامپ از حمله به ونزوئلا نیز کاهش مهاجران این کشور در آمریکا بود. درحالی‌که آمریکا همواره مقصد بسیاری از مخالفان حکومت ونزوئلا بوده است در سال‌های اخیر تعداد مهاجران این کشور در آمریکا که به دلیل وضعیت اقتصادی نابسامان کشور خود راهی ایالات متحده شده‌اند، افزایش قابل توجهی داشته است. در میان این افراد تبهکاران نیز دیده می‌شوند و البته تعداد این افراد نیز قابل توجه نیست. بنابراین بهانه ترامپ درباره مبارزه با موادمخدر پوچ است. بویژه که بنا بر آماری که در نهادهای مربوط آمریکایی وجود دارد، اصلی‌ترین عامل تولید و توزیع مواد مخدر در قاره آمریکا کلمبیا است و سهم ونزوئلا که بیشتر توزیع‌کننده مواد مخدر است در بازار این دست مواد در ایالات متحده اندک است.

علاوه بر این نگاهی به سابقه عملکرد ترامپ در برابر تولید و توزیع کنندگان مواد مخدر در آمریکا نیز نشان نمی‌دهد، این مساله دغدغه اصلی او باشد. برای مثال کمتر از یک ماه پیش رئیس‌جمهوری آمریکا دستور عفو بیش از 100 تولیدکننده مواد مخدر در کشورش را صادر کرد.

آیا حمله ترامپ قانونی بود؟

مساله دیگری که در حمله آمریکا به ونزوئلا مطرح است، قانونی یا غیر قانونی بودن این اقدام است. طبق قوانین ایالات متحده، رئیس‌جمهوری این کشور برای انجام هرگونه عملیات نظامی باید موافقت کنگره را به دست آورد البته استثنایی نیز وجود دارد، وجود یک تهدید آنی و مرگبار علیه ایالات متحده. بنابراین حمله به ونزوئلا که از مدت‌ها پیش تهدید آن مطرح بود، چیزی نبود که تهدیدی آنی و مرگبار برای آمریکا باشد و فرصت کافی نیز برای مشورت با کنگره برای انجام این حمله وجود داشت اما این گام قانونی برداشته نشد و از این جهت نیز کاخ سفید مرتکب عمل خلاف قانون شده است.

در بُعد جهانی نیز این اقدام قانونی نیست زیرا طبق فصل هفت منشور سازمان ملل از قوای قهریه فقط در صورتی می‌توان استفاده کرد که کشوری دست به حمله نظامی علیه دیگری زده باشد یا جمعیتی از یک کشور تحت تهدید فوری خشونت‌آمیز مرگبار باشد و سایر کشورها بخواهند این جمعیت را از این وضعیت نجات دهند. ونزوئلا در هیچ‌کدام از این موارد نمی‌گنجید.

اکنون چه خواهد شد؟

به هر صورت ترامپ به ونزوئلا حمله کرد و قصد دارد رئیس‌جمهوری آن را تحت محاکمه قرار دهد اما اکنون برای این کشور چه رخ خواهد داد؟ باتوجه به ساختار ونزوئلا که در آن قومیت‌گرایی و فرقه‌گرایی و حتی تشکل‌های مختلف چندانی وجود ندارد، انتظار می‌رود جنگ داخلی گسترده‌ای در این کشور رخ ندهد. هرچند باید انتظار داشت حامیان مادورو و حلقه‌ای که زمانی در قدرت بودند، براحتی حکومت را واگذار نکنند.

انتخاب دلسی رودریگز، معاون مادورو به عنوان رئیس دولت موقت، نشان دهنده آن است که آمریکا خواهان ایجاد خلاء قدرت در این کشور نیست. این امر کمک چندانی به اپوزیسیون ونزوئلا یا دولت‌های منطقه‌ای که سال‌ها جریان پناهندگان را تحمل کرده‌اند، نمی‌کند.

با این حال نمی‌توان از این احتمال نیز به سادگی عبور کرد که یک قیام مردمی باعث سرنگونی چاوزیسم شود. این قیام می‌تواند به خلاء قدرتی که ژنرا‌ل‌های آمریکایی نگران آن هستند، دامن بزند. اگر چنین شود آمریکا وارد سناریوی تعیین حکومت بعدی خواهد شد و با حمایت از یکی از افرادی که اکنون در ردیف اپوزیسیون ونزوئلا هستند، دولت دلخواه خود را راس کار خواهد آورد.

با این حال قدرت مردم را نباید دست‌کم گرفت و باید دید مردم ونزوئلا باتوجه به تجربه‌های تاریخی خود از نفوذ آمریکا در کشورشان، چاوزیسم و انقلاب بولیواری مسیر پیش روی کاراکاس را چگونه تعیین خواهند کرد.