کریم سجادپور: فهم سیاست خارجی و امنیت ایران بدون شناخت تداوم و تغییرات تاریخی امکانپذیر نیست
دیپلمات پیشین گفت: فهم امنیت خارجی و سیاست خارجی ایران بدون توجه همزمان به دو مفهوم تداوم و تغییر ممکن نیست.
کریم سجادپور، دیپلمات پیشین، در نشست رونمایی از کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» با تأکید بر اهمیت شناخت بنیادها و ساختارهای تاریخی در تحلیل سیاست خارجی ایران گفت: فهم امنیت خارجی و سیاست خارجی ایران بدون توجه همزمان به دو مفهوم تداوم و تغییر ممکن نیست.
او ساختارهای بینالمللی، منطقهای و داخلی و همچنین نقش شخصیتها و ادراک تصمیمگیرندگان را از عوامل مهم شکلدهنده به روابط ایران و عراق دانست.
سجادپور با اشاره به اهمیت ریشههای تاریخی روابط دو کشور، تصریح کرد: برخی مؤلفهها، مانند اروندرود، در طول هزاران سال در تاریخ ایران و عراق تداوم داشتهاند، هرچند شرایط فیزیکی و حاکمیتی آنها دستخوش تغییر شده است. همچنین توافقهای تاریخی و مرزی، از جمله قراردادهای آماسیه و ۱۶۳۹، در شکلگیری بنیادهای حقوقی مرزهای دو کشور نقش داشتهاند.
او سه سطح از ساختارهای اثرگذار بر روابط ایران و عراق را مورد توجه قرار داد و گفت: در سطح بینالمللی، نظام دوقطبی و رقابت قدرتهای بزرگ در تحولات منطقه و حتی فروپاشی امپراتوری عثمانی نقش تعیینکنندهای داشته است. در سطح منطقهای نیز جریانهای فکری، از جمله ناسیونالیسم عربی، بر نگاه امنیتی ایران به محیط پیرامونی خود تأثیر گذاشتهاند. ساختارهای سیاسی، اداری و فکری داخلی ایران و عراق نیز از دیگر عوامل مهم در این زمینه هستند.
این دیپلمات پیشین با تأکید بر ضرورت بررسی ساختار قدرت در عراق دوران صدام اظهار کرد: اسناد منتشرشده از حکومت عراق نشان میدهد که سایه صدام بر تقریباً تمام تصمیمات سیاسی و نظامی این کشور سنگینی میکرد. حتی صورتجلسات و سخنان او با فرماندهان نظامی در شب پیش از حمله به ایران نیز در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است. این اسناد میتوانند شناخت دقیقتری از ساختار فردمحور حکومت عراق و نقش شخصیت صدام در تصمیمگیریهای آن ارائه دهند.
سجادپور در بخش دیگری از سخنانش، نقش انسانها و برداشتهای ذهنی تصمیمگیرندگان را در تحولات امنیتی برجسته دانست و گفت: در کنار ساختارهای تاریخی و سیاسی، در نهایت این انسانها هستند که تصمیم میگیرند و تصمیمهایشان را بر اساس ادراک و تصوری که از شرایط دارند، اتخاذ میکنند.
او با اشاره به گزارشهای شاپور بختیار و ارتشبد اویسی به صدام در ابتدای جنگ افزود: این دو نفر در ارزیابی خود از وضعیت ایران، تصویری از ضعف و احتمال سقوط حکومت ارائه کرده بودند. چنین برداشتهایی در شکلگیری محاسبات طرف مقابل اهمیت داشت و نشان میدهد که چگونه ادراک نادرست یا جهتدار از شرایط یک کشور میتواند بر تصمیمهای امنیتی و نظامی تأثیر بگذارد.
سجادپور در جمعبندی سخنانش، کتاب «تاریخ یک همسایگی» را اثری قابل توجه برای شناخت امنیت و سیاست خارجی ایران دانست و سه محور اهمیت تاریخ، شناخت بنیادها و ساختارها و بررسی جهتگیریها و ادراکات انسانی را از مهمترین مؤلفههای فهم روابط ایران و عراق برشمرد.