خانمها قبل از شروع خانه تکانی این مطلب را بخوانند
سال نو در فرهنگ ایرانی، با شور و هیجان عجیبی همراه است؛ این سنت چند هزار ساله، نه صرفاً یک وظیفه نظافتی، بلکه نمایشی از تعهد به تازگی و امید به آینده است. با این حال، در پس این آیین دوستداشتنی، فشاری پنهان نهفته است که غالباً نادیده گرفته میشود.
فشار جسمانی عظیم ناشی از ساعتها کار مداوم، جابهجایی وسایل، خم و راست شدنهای طولانی و استفاده از ابزارهای غیرارگونومیک. این فشار به شکلی نامتوازن، بیشتر بر دوش زنان خانه میافتد که به دلیل انتظارات فرهنگی و مسئولیتهای چندگانه، اغلب خود را در صدر فهرست اولویتهای مراقبت جسمی قرار نمیدهند.
عضو هیأت علمی و استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، گفت: خانهتکانی اگرچه میتواند نوعی فعالیت بدنی مفید تلقی شود، اما در صورت انجام ناآگاهانه به سلامت آسیب میزند.
دکتر محسن محمدنیا، در حاشیه کارگاه سلامت و خود مراقبتی زنان تأکید کرد: در این روزها زنان بیشتر در معرض فشارهای فیزیکی قرار دارند و لازم است پیش از آغاز کارها بدن خود را از نظر حرکتی و تغذیهای آماده کنند.
این استاد دانشگاه معتقد است، بیتوجهی به اصول ارگونومی، انجام حرکات تکراری، ایستادنهای طولانی و بلند کردن وسایل سنگین بدون استفاده درست از عضلات پا، اصلیترین دلایل بروز دردهای اسکلتیـعضلانی و خستگیهای شدید در روزهای پایانی سال است.
محمدنیا با اشاره به پژوهشهای فیزیولوژی ورزشی و تجربههای بالینی هشدار داد: بسیاری از آسیبهای فیزیکی در خانهتکانی ناشی از انجام ناگهانی فعالیتهای سنگین پس از دورهای بیتحرکی است.
او توصیه کرد: زنان و مردان پیش از شروع کارها دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه نرمش سبک انجام دهند و بین هر ساعت کار، چند دقیقه استراحت برای تخلیه تنش عضلانی در نظر گیرند. ازنظر علمی، استراحتهای منظم باعث بازیابی انرژی سلولی و خروج مواد زائد متابولیکی از عضلات شده و خطر اسپاسم و کوفتگی را کاهش میدهد.
بزرگترین اشتباهات زنان در خانهتکانی
این فیزیولوژیست ورزش یادآور شد: اگر خانهتکانی به شکل تدریجی و خانوادگی انجام شود، نه تنها بدن کمتر آسیب میبیند بلکه روحیه شادی و همکاری میان اعضای خانواده افزایش پیدا میکند.
محمدنیا همچنین تغذیه مناسب را یکی از ارکان اصلی پیشگیری از خستگی در فصل خانهتکانی دانست و گفت: مصرف آب کافی، سبزیجات، میوهها و غذاهای سبک میتواند کارایی عضلات را حفظ کند. کمآبی بدن، افت قند خون و کمبود خواب از عواملی هستند که احساس ضعف، سرگیجه و درد را تشدید میکنند.
پیشگیری از آسیبهای جسمی در خانهتکانی
او با تأکید بر اصول ارگونومی اعلام کرد: وضعیت بدن هنگام انجام کارهای خانه باید همواره متعادل و مستقیم باشد. هنگام بلند کردن وسایل سنگین، افراد باید زانوها را خم و از عضلات پا برای بلند کردن استفاده کنند، نه از عضلات کمر، زیرا در این حالت ستون فقرات در راستای طبیعی خود باقی میماند و آسیب نمیبیند. قرار دادن اجسام سنگین نزدیک به بدن پیش از بلند کردن، یکی از مهمترین نکات ایمنی است.
این استاد دانشگاه همچنین در خصوص خطرات ناشی از تمیز کردن پردهها و لوسترها در ارتفاع بالا گفت: هر سال شمار قابل توجهی از آسیبهای خانگی به دلیل سقوط از چهارپایههای نامتعادل ثبت میشود. استفاده از نردبان و چهارپایه استاندارد و حضور فردی دیگر برای کمک، میتواند احتمال حادثه را به حداقل برساند.
محمدنیا افزود: تمیز کردن لوستر در حالتی که دستها برای مدت طولانی بالای سر نگه داشته میشوند فشار شدیدی بر عضلات گردن و شانه وارد میکند، بنابراین بهتر است لوستر با همکاری چند نفر پایین آورده و نظافت آن روی زمین انجام شود.
او در مورد شستوشوی فرشها نیز توضیح داد: فرش خیس تا پنج برابر سنگینتر از حالت خشک میشود و حمل آن توسط یک فرد خطری جدی برای کمر به همراه دارد. بهترین روش، تقسیم کار و استفاده از پاروی دستهبلند برای جلوگیری از خمشدنهای پیاپی است. حرکات چرخشی ناگهانی در حالت خمیده دلیل بسیاری از آسیبهای دیسک بین مهرهای است و باید از آن پرهیز کرد.
عضو هیأت علمی و استادیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه بیرجند، ادامه داد: در کارهایی که نیاز به حرکات تکراری دست و انگشت دارند، مانند شستن ظروف یا تمیز کردن شیشهها، فشار زیادی بر تاندون مچ و انگشتان وارد میشود که در بلندمدت موجب التهاب تاندونی یا سندروم تونل کارپ خواهد شد. توصیه میشود افراد از دستکشهای نظافت مناسب استفاده کرده و بین کارها برای چند دقیقه حرکات کششی ساده انجام دهند تا جریان خون در انگشتان و مچ حفظ شود.
او درباره ایستادن طولانی و وضعیت ثابت بدن هشدار داد و گفت: ایستادن مداوم یا خم شدن پیدرپی، گردش خون را کم و عضلات را دچار خستگی مزمن میکند. بهتر است وزن بدن هرچند دقیقه از یک پا به پای دیگر منتقل شود تا فشار از روی زانوها و پشت برداشته شود. کفش مناسب با کفی نرم و لباسهای سبک و قابل تنفس، در حفظ تحمل فیزیکی بدن نقش مؤثری دارند.
اهمیت آمادگی بدنی، تغذیه و ذهن سالم
این متخصص فیزیولوژی ورزشی یکی از اصول کلیدی سلامت در این روزها را گوش دادن به بدن دانست و افزود: درد یا کوفتگی نشانه هشدار است، نه مجوز ادامه فعالیت. در صورت احساس درد، باید کار متوقف، عضله استراحت داده و از کمپرس گرم یا ماساژ ملایم استفاده شود. مصرف خودسرانه داروهای مسکن تنها آسیبها را پنهان میکند و در صورت تداوم درد باید به پزشک مراجعه شود.
محمدنیا تأکید کرد: رعایت ساعات خواب کافی، مصرف مایعات و تغذیه متعادل میتواند توان بدنی را بالا ببرد و از تحلیل عضلات جلوگیری کند. بسیاری از بدندردهای خانهتکانی در اصل نتیجه خستگی سیستم عصبی و کمبود انرژی سلولی هستند، نه بیماری مفصلی. با خواب منظم و تغذیه درست، بدن توان تطبیق با فشار فعالیت را پیدا میکند.
او گفت: خانهتکانی اگر با آگاهی علمی انجام شود، نه تنها زیانآور نیست بلکه فرصت مناسبی برای فعالیت بدنی و بهبود سلامت عمومی است. انجام درست حرکات، توجه به وضعیت بدن، تغذیه سالم و برنامهریزی زمانی، کلیدهای اصلی حفظ سلامت در روزهای پرکار اسفند است.
این استاد دانشگاه افزود: زنانی که اصول حرکتی و استراحتهای کوتاه را رعایت میکنند، کمتر دچار گرفتگی یا دردهای مزمن میشوند و از این سنت زیبا با خاطرهای خوش و بدن سالم به استقبال بهار میروند.
او خاطرنشان کرد: خانهتکانی در صورت رعایت اصول ایمنی و حرکتی، میتواند به نوعی تمرین سبک بدنی تبدیل شود؛ چرخهای که موجب افزایش سوختوساز، تقویت سیستم قلبیـعروقی و کاهش اضطراب میشود.
منبع: ایسنا
