باید برای لایحه «منع خشونت علیه زنان» ختم بگیریم/ برخی زنان مجلس با تفکر مردانه مقابل قوانین میایستند
دستیار ویژه شهید رئیسی در پیگیری حقوق و آزادیهای اجتماعی با اشاره به لایحه منع خشونت علیه زنان گفت: این لایحه به بلوغ رسیده و ۱۳ سال از عمر آن گذشته است؛ خانمها نیز گرفتار مسائل دیگری هستند و توجه لازم را به این موضوع، ندارند.
سکینه سادات پاد، دستیار ویژه شهید رئیسی در پیگیری حقوق و آزادیهای اجتماعی، در گفتوگو با آوش در تشریح پیگیری لایحه «منع خشونت علیه زنان» اظهار کرد: من بهعنوان کسی که حداقل بخشی از مأموریتش مربوط به صیانت از حقوق مادی و معنوی زنان بود و این موضوع نیز برگرفته از بخشی از اصل ۲۱ قانون اساسی است، تأکید و تأیید میکنم که این مسئله برای آقای رئیسی دغدغه جدی بود. ایشان در مدت شش ماه این لایحه را تهیه کردند و تحویل دولت دادند.
پاد ادامه داد: پس از آن، تغییر دولت پیش آمد. آقای رئیسی یک بار در جایگاه رئیس قوه قضائیه و بار دیگر در جایگاه رئیسجمهور با این لایحه مواجه بودند. در دوره ریاستجمهوری ایشان نیز به این لایحه اعتقاد داشتند و آن را پیگیری میکردند.
او با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب درباره ضرورت مقابله با خشونت علیه زنان گفت: رهبر شهید نیز در سال ۱۳۹۹ در یکی از دیدارهای اخیرشان با خانمها، این موضوع را مطرح کردند. ایشان بر این مسئله تأکید و حتی بر همین لایحه اشاره کردند. بحث خشونت و مظلومیت زنان مطرح شد و حتی تعابیری با این مضمون به کار بردند که اگر مردها بازوهای کلفتتر و صدای بلندتری دارند، نباید ظلم کنند. ایشان حتی درباره خشونت در حریم خانواده نیز گفتند که قوانین باید اصلاح شود.
پاد تصریح کرد: بنابراین، ما در رأس عالی نظام یعنی در بالاترین مقام سیاسی کشور با هیچ مشکلی در این زمینه مواجه نبودیم. اتفاقاً تأکید بر این بود که قوانین باید اصلاح شوند و خشونت در هیچ سطحی نباید وجود داشته باشد. تعابیری که درباره زن به کار میرفت از جمله اینکه زن مانند بوی عطر در خانه است و باید با او چگونه رفتار شود و لطافت و ویژگیهای او مورد توجه قرار گیرد، بارها از عالیترین مقام سیاسی کشور شنیده شده است.
او افزود: قابل کتمان نیست که در بدنه سازمان حکمرانی، افرادی با تفکرات متفاوت حضور داشتند. همچنین خارج از ساختار رسمی قدرت نیز افرادی بودند که بهشدت با این لایحه مخالفت میکردند. در واقع، آنها خوانشی از این لایحه داشتند که تصور میکردند با یک موضوع ترجمهشده غربی مواجه هستند درحالیکه بسیاری از مبانی آن، حتی منطق خود قرآن در صیانت از حقوق زن از آنچه در غرب وجود دارد، جلوتر است.
او ادامه داد: مسئله اصلی همین نوع خوانش و برداشت است؛ اختلافی که حتی این خوانش را در برابر دیدگاه رهبری نیز قرار میدهد. رهبری جامعه میگویند قوانین باید بهگونهای اصلاح شوند که خشونت علیه زنان وجود نداشته باشد اما برخی تفکرات اجازه تحقق این موضوع را نمیدهند.
پاد با اشاره به تلاشهای خود برای پیگیری این لایحه در دولت سیزدهم گفت: من در دولت آقای رئیسی جزو افرادی بودم که هم به مجلس نامه نوشتم و هم توییتهای مختلفی منتشر کردم و برای به سرانجام رسیدن این موضوع بسیار تلاش کردم. توجه کنید در فاصله ۱۳ سال چه تعداد جان شیرین از بین رفته است. نمیگویم این لایحه قرار است شقالقمر کند اما تا حدی میتواند بازدارندگی ایجاد کند. سازمان حکمرانی در برابر جان شهروندان خود حتماً تکلیف دارد و هر چیزی که بتواند اندکی بازدارندگی ایجاد کند به یک تکلیف تبدیل میشود. این لایحه به هر دلیلی در مجلس به نتیجه نرسید. حتی در خردادماه پیش از آنکه به دولت آقای رئیسی و دولت سیزدهم بیایم، از من خواسته شد به نمایندگی در کمیسیون اجتماعی حضور پیدا کنم. جلسات ۳روز در مشهد برگزار میشد و قرار بود من در آن جلسات از این لایحه دفاع کنم.
پاد در تشریح تجربه حضور خود در جلسات کمیسیون اجتماعی گفت: در آن جلسات، با برخی آقایانی که از مرکز پژوهشها حضور داشتند مواجه شدم؛ افرادی که اتفاقاً شاید در ظاهر، نمیخواهم اسم ببرم، خودشان را بسیار روشنفکر جا میزدند و همچنان هم میزنند اما در آنجا بهشدت در مقابل من موضعگیری میکردند.
او ادامه داد: من در آن مقطع نماینده رسمی دولت نبودم زیرا در دولت سمتی نداشتم اما از من خواسته شده بود با توجه به اینکه حقوق خواندهام و سابقه حضور در فرایند لایحه در قوه قضائیه را داشتم، در این جلسات شرکت کنم. آقای رییسی روشی را تعبیه کرده بود که براساس آن، لوایحی که موضوع قضایی دارند و در قوه قضائیه درباره آنها نظر داده شده یا تهیه شدهاند، با استفاده از نظر حقوقدانان و نخبگان و دعوت از طیفهای مختلف، صرفنظر از نگاه سیاسی آنها، بررسی شوند. از افراد مختلف دعوت کرده بودند و من هم جزو کسانی بودم که به این جلسات دعوت شدم. به همین دلیل نیز تأکید شده بود که من از این لایحه دفاع کنم.
او تصریح کرد: در آنجا با مخالفتهایی حتی نسبت به خود کلمه «خشونت» مواجه شدم. به من میگفتند چرا از این تعبیر استفاده میکنید. من هم گفتم آقا، تعبیر قرآن «ظلم» است. قرآن ظلم را نمیپذیرد و ظلم که بالاتر از خشونت است. بنابراین، این فهم شما اشتباه است.
پاد با اشاره به وضعیت فعلی لایحه در دولت چهاردهم اظهار کرد: من نمیدانم اکنون وضعیت این لایحه در دولت چهاردهم چگونه است. انتظار ما این بود که بهعنوان یک کنشگر حوزه حقوق زنان، خانواده و کودکان تلاش لازم در دولت انجام شود. معتقدم در دولت چهاردهم این لایحه باید بسیار جدیتر مورد توجه قرار میگرفت و درباره آن تصمیمگیری میشد. از مجلس نیز انتظار خاصی ندارم. همین امروز اظهاراتی از برخی خانمهای نماینده مجلس شنیدم. قبلاً هم میشنیدم که حتی در مقابل افرادی مانند من که دیدگاه متفاوتی داشتیم، مردانهتر از یک مرد و با تفکری کاملاً مردانه میایستادند.
او ادامه داد: در قالب یک توییت نوشتم، خوب است مجلس و دولت برای این لایحه ختم بگیرد. این لایحه به بلوغ رسیده و ۱۳ سال از عمر آن گذشته است. خانمهای درگیر در دولت و مجلس نیز گرفتار مسائل دیگری هستند و توجه لازم را به این موضوع ندارند.
پاد با اشاره به ضرورت اصلاح محدودیتهای قانونی در حمایت از زنان و کودکان گفت: ما محدودیتها و اقتضائات قانونی داریم از جمله اینکه پدر در شرایطی که فرزند خود را به قتل میرساند، با محدودیت قانونی در قصاص مواجه است و امکان قصاص پدر وجود ندارد. تشدید مجازات یکی از موضوعاتی بود که میتوانست بازدارنده باشد. همچنین با توجه به اینکه چنین اتفاقاتی احساس و وجدان عمومی جامعه را جریحهدار میکند، تدابیر بهتری در این لایحه برای آن اندیشیده شده بود.
او با اشاره به ضرورت برخورد قانونی با خشونت علیه زنان تصریح کرد: این مسئله در واقع خشونت علیه زنان است. پیامبر میفرمایند: «من افراد لئیم را که موجب آزار زنان میشوند، نمیپسندم و یا جز لئیمان زنان را آزار نمیدهند ما چرا نمیتوانیم علیه افراد لئیم و افراد پست قانونگذاری کنیم؟ اصلاً مجازات برای چیست؟»
او افزود: ببینید جامعه ما چه واکنشی نشان میدهد. بهطور معمول زن جنس لطیفی دارد و در جامعه ایرانی کافی است کسی نسبت به زن تعرضی داشته باشد تا حساسیت عمومی و غیرت اجتماعی برانگیخته شود. در مقابل، خشونتهایی از این سطح نیز احساسات عمومی را بهشدت جریحهدار میکند و شاید در حال عادیسازی خشونتهای بیشتر باشد. این اتفاق بسیار بدی است که در جامعه ما درحال رخ دادن است.
پاد با تأکید بر اینکه تعیین تکلیف لایحه باید در اولویت قرار گیرد، گفت: اگرچه معتقدم در کنار تعیین تکلیف این لایحه جامعهشناسان و روانشناسان نیز باید بنشینند و این وضعیت را مطالعه کنند اما شاید علاج فوری این باشد که از نظر قانونی بازدارندگی جدی ایجاد کنیم. باید به لحاظ قانونی شرایطی فراهم شود که امکان تکرار چنین اتفاقاتی کاهش پیدا کند زیرا در نهایت باید قانون فصلالخطاب باشد.
او ادامه داد: جامعهشناسان باید بررسی کنند که چه اتفاقی افتاده است. دچار یک بحران جدی هویت شدهایم. از یک طرف وضعیت فرهنگی ما شرایطی پیدا کرده که هیچ تناسبی حتی با عناصر هویتی ملی و اسلامی ما ندارد اما از طرف دیگر شاهد خشونتهایی در این سطح هستیم.
پاد با انتقاد از اولویتهای قانونگذاری در مجلس اظهار کرد: این موضوع را در کنار این مسئله قرار دهید که مجلس ما مدام بحث مهریه را مطرح میکند و با جدیت نیز آن را تا انتها دنبال میکند. اگر شورای نگهبان یا مجمع تشخیص مصلحت نظام به دلیل مغایرت با سیاستهای کلی نظام جلوی آن را نمی گرفتند، بحث مهریه به روش خلاف شرع وقانون الان قانون شده بود.
او تصریح کرد: آنهایی که به اسم اسلام میگویند خشونت قابل قبول است باید بدانند که این خشونت، یک تفسیر غلط در یک منطق طالبانی است که هیچ تناسبی با اسلام محمدی ندارد. چرا برای این لایحه و موضوعی که با ذات اسلام موافق نیست، مقرراتگذاری نمیکنیم اما سراغ موضوعات دیگری میرویم که بر آنها تأکید داریم و تا انتها نیز آنها را دنبال میکنیم و پای آن میایستیم؟
او افزود: عقل راهبردی در مجلس و دولت باید فعالتر شود. مسئولان باید بیدار شوند و هرچه سریعتر به تدبیری برسند تا بتوانند به این وضعیت سر و سامان دهند. همه جامعه در شوک هستند. شاید در برخی جوامع دیگر نیز چنین اتفاقاتی عادی شده باشد اما برای جامعه ایرانی این وضعیت عادی نبوده و حقیقتاً هم نبوده است.
پاد با اشاره به مبانی قرآنی مقابله با خشونت گفت: منطق قرآن میگوید اگر یک نفر را بکشید، گویی همه بشریت را کشتهاید و اگر یک نفر را نجات بدهید، گویی همه را نجات دادهاید. بنابراین، وقتی یک نفر کشته میشود باید اینقدر احساسات عمومی جریحهدار شود که همه بیدار شوند و برای جلوگیری از تکرار آن اقدام کنند.
او تصریح کرد: ابزار قدرت در این زمینه از جهت قانونگذاری، همان قدرت قانون است؛ یعنی قدرتی که در دست سازمان حکمرانی قرار دارد. کوتاهی در این زمینه به نظر من مصداق ترک فعل و نقض صریح حقوق شهروندی و حقوق عمومی است. اگر بهزودی این موضوع تعیین تکلیف نشود هیچکس نمیتواند بگوید که مسئولیتی متوجه او نیست.
او در ادامه با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره حقوق زنان و کودکان گفت: میخواهم به منظومه فکری رهبر معظم انقلاب اشاره کنم. شما دیدید که در اولین پیام رهبر معظم انقلاب، یعنی رهبری سوم، گفته شد که ما درخصوص زنان و کودکان حساسترین هستیم. این حساسیت همچنان ادامه دارد. همانطور که امام شهید درباره این موضوع جدی بودند. ایشان میفرمایند ما نسبت به زن و کودک حساسترین هستیم و در خصوص قاتلان آنها با قاطعیت بیشتر باید اقدام و برای هرکدام یک پرونده تشکیل شود.
پاد تأکید کرد: آقایان و خانمهایی که در قدرت هستند و مثلا خودشان را رجل سیاسی میدانند در برابر مردم، خداوند و هر خونی که به هر دلیلی بر زمین ریخته میشود، مسئولیت دارند. اگر به هر دلیلی که قطعاً منطق عقلایی پشت آن نیست، در تصویب هر مقررهای که میتواند باعث شود حتی یک نفر کمتر کشته شود یا یک نفر کمتر آسیب ببیند، تأخیر و تعلل کنند، باید پاسخگو باشند. من این مسئله را مصداق صریح ترک فعل و نقض حقوق شهروندی میدانم.
او در پاسخ به پرسشی درباره میزان نیاز جامعه به آموزش و فرهنگسازی باوجود ضرورت تصویب قوانین و مسئولیت دولت، قوه قضائیه و مجلس گفت: من عرض کردم که نقطه آخر این مسیر، قانون است. اتفاقاً کاملاً موافقم که به این بخش باید بیشتر پرداخته شود. ترک فعل شامل نهادهای متولی نیز میشود؛ نهادهایی که بودجهها را میبلعند اما هیچگونه خروجی ندارند. درعینحال، سمنها و رکن اجتماعی و مدنی جامعه حتماً مؤثر هستند و نقش مهمی دارند.
او ادامه داد: ما انگار تسلیم شدهایم و دست بالا را به جریان خشونت دادهایم. اگر نسبت به برخی مسائل انتقاد کنیم، آقایان میگویند تنها راهکار این است که اینستاگرام را فیلتر کنیم به این دلیل که خشونت تزریق میکند. من زمانی نامه نوشتم و تلفنی با آقای آقامیری صحبت کردم. به ایشان گفتم آیا شما با ادامه این وضعیت و فضای فعلی فیلترینگ موافق هستید؟ ایشان گفتند شما موافق محتواها و فضا پلتفرم ها هستید ؟من گفتم معلوم است که موافق نیستم اما شما چرا به سمت تولید محتوا نمیروید و فقط فیلترینگ جزو برنامهتان است.
پاد تصریح کرد: اینکه شما صرفاً راه را ببندید، راهکار درستی نیست. اینکه بگویید باید فیلتر کنید، مسئله را حل نمیکند. راه این نیست که فیلتر کنید بلکه باید به سمت تولید محتوا و آموزش حرکت کنید.
او با تأکید بر اینکه آموزش از تکالیف اصلی دولتهاست، گفت: آموزش اساساً جزو تکالیف دولتها است. شما مستحضرید که آموزش حقوق شهروندی و همچنین آموزش فرهنگ بومی و هویتی جزو تکالیف دولتها است. اینها از تکالیف اولیه دولتها هستند. دولت میتواند اجرای بخشی از این وظایف را برونسپاری کند و به سمنها بسپارد.
او افزود: سمنهایی وجود دارند که دقیقاً در همین راستا و با همین عناوین مجوز گرفتهاند اما اینکه آیا خودشان علاقهمند نیستند در این مسیر قدم بردارند یا موانعی برای فعالیت آنها ایجاد میشود، از مسائل جدی ماست.
پاد ادامه داد: برای اینکه جامعه ما بتواند به یک جامعه مدنی و پیشرفته به لحاظ اصول زندگی مسالمتآمیز و اصول زندگی مسلمانی برسد، حتماً به آموزش نیاز داریم. حتماً به آموزش و فرهنگسازی نیاز داریم و از این بابت نیز قطعاً کوتاهی صورت گرفته است.
او افزود: من سالهاست درباره این موضوعات صحبت میکنم. شاید از همان نخستین پرسشها بهعنوان وکیل دادگستری و فعال مدنی درباره آن حرف زدهام و گفتهام راهش این نیست که شما چیزی را از ریشه بزنید. هنوز برای من این سؤال وجود دارد که این تفکر چیست؟ چه تفکری است که حتی با وجود تأکید و تذکر مقام عالی کشور درباره ضرورت قانونگذاری برای جلوگیری از ظلم در مقابل آن میایستد، برداشت و تفسیر خودش را دارد و حاضر نیست کوتاه بیاید؟
او تصریح کرد: این افراد حاضر هستند به قیمت گذشت ۱۳ سال همچنان بر موضع خود پافشاری کنند و اجازه ندهند یک لایحه به نتیجه برسد. من اساساً بهعنوان فردی که حقوق خوانده است، نمیدانم هویت این متن چیست؛ آیا واقعاً لایحه است یا به طرح تبدیل شده است؟ با تغییراتی که در آن ایجاد شده، آیا اساساً میتواند به مسائل و نیازهای امروز ما پاسخ بدهد؟
پاد ادامه داد: ما به کجا رسیدهایم که حتی نمیدانیم این متن با شکل و محتوای فعلی خود میتواند بازدارندگی لازم را داشته باشد یا خیر؟ اینها پرسشهای جدی است که باید به آنها پاسخ داده شود.
او با تأکید بر ضرورت استمرار مسئولیتهای حکمرانی در شرایط اضطراری گفت: خواهش من این است که به هیچ بهانهای حتی به بهانه جنگ یا شرایط اضطراری، مسئولان و سازمان حکمرانی هیچ ساحتی از اصول حکمرانی خود را تعطیل نکنند. نباید اجازه دهند این بهانهها موجب توقف مسئولیتهای قانونی و اجتماعی شود.
او افزود: همانطور که نمیتوانند بحث مهریه را تعطیل کنند و همانطور که نمیتوانند بحث حجاب را تعطیل کنند، به طریق اولی حق ندارند موضوع خشونت علیه زنان را که در بسیاری از موارد به قتل منجر میشود، تعطیل کنند یا به حاشیه ببرند.
پاد با درخواست از مسئولان برای تعیین تکلیف فوری این لایحه اظهار کرد: هرچه سریعتر این موضوع را تعیین تکلیف کنند. من از طریق بستر رسانه شما این موضوع را مطرح میکنم زیرا ابزار و امکان دیگری برای پیگیری ندارم. فکر میکنم حتی بیش از اندازه هم صحبت کردم؛ با اینکه ابتدا نمیخواستم حرف بزنم زیرا معتقدم بسیاری از ابعاد این موضوع باید بهطور دقیقتر و عمیقتر شکافته شود اما احساس خودم نیز بهشدت جریحهدار شده است و دیگر نمیتوانم در برابر این وضعیت سکوت کنم.