«پروژه آزادی» در بن بست« تنگه هرمز»

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، عصر یکشنبه در شبکه اجتماعی تروت‌سوشال اعلام کرد که نیروی دریایی ایالات متحده از روز دوشنبه در چارچوب طرحی به نام «پروژه آزادی» برای هدایت کشتی‌های خارجی گیرافتاده در تنگه هرمز اقدام خواهد کرد. ترامپ این ابتکار را پاسخی به درخواست تعدادی از کشورها دانست که در مناقشه جاری خاورمیانه دخالتی ندارند و خواستار تضمین عبور امن کشتی‌های تجاری خود شده‌اند.

طبق اظهارات ترامپ، هدف از این پروژه، جلوگیری از اختلال کامل در جریان انرژی جهانی و تأمین عبور ایمن کشتی‌ها از آبراه حیاتی تنگه هرمز است. با این حال، مقامات پنتاگون و نیروی دریایی آمریکا تأکید کردند که این طرح شامل اسکورت مستقیم نظامی و همراهی ناوهای جنگی آمریکایی با کشتی‌های تجاری نخواهد بود.

به گفته آن‌ها، عملیات محدود به «هدایت» از راه دور، ارائه اطلاعات ناوبری، نظارت هوایی و هشدارهای لازم خواهد بود و نیروهای آمریکایی مستقیماً وارد درگیری نخواهند شد مگر در صورت تهدید مستقیم علیه نیروهای خود.

ترامپ در پست خود نوشت: «کشورهای بی‌طرف نباید به خاطر جنگ‌های دیگران ضرر کنند. آمریکا به عنوان قدرت شماره یک جهان، آزادی ناوبری را تضمین خواهد کرد. پروژه آزادی از فردا شروع می‌شود.»

این اعلامیه در حالی منتشر شد که تنش‌ها در خلیج فارس به دلیل درگیری‌های اخیر ایران و اسرائیل و حملات متقابل، به شدت بالا گرفته بود و چندین کشتی تجاری در هفته‌های گذشته با مشکل مواجه شده بودند.

در نخستین ساعات اجرای این طرح، یعنی ظهر دوشنبه، رویدادهای جدی رخ داد که نگرانی‌های بین‌المللی را برانگیخت. بر اساس گزارش‌های اولیه منابع آمریکایی و اماراتی، نیروهای ایرانی به سمت یک ناوچه آمریکایی شلیک کردند.

این ناوچه که در حال انجام مأموریت هدایت و نظارت بود، مورد هدف قرار گرفت. مقامات آمریکایی این اقدام را «تحریک‌آمیز و غیرمسئولانه» خواندند و آن را نقض آزادی ناوبری بین‌المللی دانستند.

تقریباً همزمان، یک نفتکش اماراتی که تحت پوشش اطلاعاتی پروژه آزادی حرکت می‌کرد، در آب‌های نزدیک تنگه هرمز هدف قرار گرفت. این نفتکش که حامل سوخت برای بازارهای آسیایی بود، دچار حریق شد و خدمه آن مجبور به تخلیه اضطراری گردیدند. مقامات امارات این حمله را محکوم کردند و آن را به نیروهای ایرانی نسبت دادند، هرچند تهران هنوز واکنش رسمی به این دو نداده است.

این تحولات بلافاصله واکنش‌های گسترده‌ای را در سطح جهانی به دنبال داشت.

چین و روسیه که همواره از حقوق ناوبری ایران در تنگه هرمز دفاع کرده‌اند، این اقدام آمریکا را «تحریک‌آمیز» خواندند و هشدار دادند که چنین ابتکاراتی می‌تواند به درگیری گسترده‌تر منجر شود. در مقابل، عربستان سعودی، بحرین و برخی کشورهای اروپایی از ابتکار آمریکا حمایت لفظی کردند و آن را ضروری برای ثبات بازار انرژی دانستند اما در عمل با آن همراه نشدند.

در داخل آمریکا، دموکرات‌ها این اقدام ترامپ را «ماجراجویانه» و خطرناک خواندند و گفتند که بدون هماهنگی کامل با کنگره، ممکن است به جنگ ناخواسته منجر شود. جمهوری‌خواهان اما آن را نشان‌دهنده قدرت و رهبری آمریکا دانستند. در ایران، رسانه‌های رسمی این پروژه را «دخالت آشکار در آب‌های سرزمینی» توصیف کردند و تأکید داشتند که نیروهای مسلح ایران هرگونه تهدید علیه امنیت ملی را پاسخ خواهند داد.

تحلیلگران معتقدند پروژه آزادی ترامپ تلاشی برای بازگرداندن ابتکار عمل به آمریکا پس از هفته ها تنش است، اما بدون اسکورت مستقیم، ممکن است ناکارآمد باشد. تنگه هرمز به عنوان گذرگاه حدود ۲۰ درصد نفت خام جهان، نقطه‌ای بسیار حساس است و هرگونه درگیری در آن می‌تواند قیمت جهانی نفت را به شکل فزاینده ای افزایش دهد. در ساعات اولیه اجرای طرح، قیمت نفت برنت بیش از ۷ دلار افزایش یافت.

با وجود تنش‌های نظامی اولیه، مقامات آمریکایی اعلام کردند که عملیات هدایت ادامه خواهد یافت اما با احتیاط بیشتر.

این رویدادها در حالی رخ می‌دهد که دیپلماسی پشت‌پرده از طریق میانجی‌های منطقه‌ای همچنان جریان دارد. پیشنهاد ۱۴ بندی ایران که هفته گذشته ارائه شد، همچنان روی میز است و برخی امیدوارند که تنش‌های نظامی جدید، فشار برای بازگشت به مذاکره را افزایش دهد. با این حال، شلیک به ناوچه آمریکایی و حمله به نفتکش اماراتی، خطر تشدید چرخه انتقام را بالا برده و منطقه را در آستانه یک درگیری دریایی گسترده‌تر قرار داده است.

تا لحظه تنظیم این گزارش، وضعیت در تنگه هرمز همچنان ملتهب است و ناوگان پنجم آمریکا در بحرین در حالت آماده‌باش قرار دارد.