سناریوهای محتمل در مذاکرات اسلام‌آباد

روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت:

حدفاصل 24 ساعت منتهی به 30 دقیقه بامداد روز چهارشنبه موعد رسمی پذیرش آتش‌بس ازسوی ترامپ چه گذشت؟ پذیرش آتش‌بس نامحدود ترامپ به چه معناست و وضعیت مذاکرات ایران و امریکا را وارد چه مرحله‌ای می‌کند؟ اساسا محتوای مذاکرات ایران و امریکا حول چه موضوعاتی قرار دارد و تا چه اندازه احتمال توافق از دل این گفت‌وگوها وجود دارد؟ این ابهامات، جان‌مایه پرسش‌هایی است که این روزها برای بسیاری از ایرانیان شکل گرفته اما هنوز پرسشی در خور به آنها داده نشده است.  آخرین روز آتش‌بس برای ایرانیان همراه با بیم و امید آغاز و با انتشار خبر تمدید آتش‌بس توسط ترامپ به پایان رسید. 24 ساعتی که در آن از تهدید به آغاز جنگ و بمباران گرفته تا تلاش برای جلب‌توجه تیم مذاکره‌کننده ایرانی و آغاز مذاکرات گنجانده شده بود. پاسخ طرف ایرانی به مجموعه این تهدیدها و تلاش‌ها یک جمله بود و آن، اینکه امریکا باید به محاصره دریایی پایان بدهد تا امکان برگزاری دور دوم مذاکرات در اسلام‌آباد فراهم شود. تا لحظه تنظیم این گزارش هرچند اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد آتش‌بس اعلام شده ترامپ ازسوی ایران پذیرفته شده اما زمانی که بقایی با پرسشی درخصوص حضور یا عدم حضور ایران در دور دوم مذاکرات اسلام‌آباد مواجه شد، اعلام کرد هنوز تصمیم قطعی در این زمینه در نهادهای مسوول اتخاذ نشده است. به اعتقاد تحلیلگران، تهران با اتخاذ رویکرد سرد نسبت به رخدادها به دنبال افزایش وزن امتیازات کسب شده خود است. در آخرین خبرهای منتشر شده، ترامپ به نیویورک‌پست گفت: «ممکن است دور دوم مذاکره با ایران حتی از جمعه شروع شود.» او در ادامه درخصوص احتمال دستیابی به توافق اعلام کرد: «دستیابی به موفقیت در مذاکرات ظرف 36 تا 72 ساعت امکان‌پذیر است.» اعتماد در جریان این گزارش و از دل گفت‌وگوها، اظهارنظرهای مقامات مسوول و فکت‌های رسانه‌ای تلاش کرده پاسخی برای ابهامات یاد شده بیابد.

از آتش‌بس 14 روزه تا آتش‌بس نامحدود

«آتش‌بس را تا زمانی که پیشنهاد ایران ارائه شود و مذاکرات با هر نتیجه‌ای خاتمه یابد، تمدید می‌کنم.» این عباراتی است که ترامپ در نخستین ساعات بامداد دیروز مطرح کرد و با آن آتش‌بس را برای مدت نامعلومی تداوم بخشید. واکنش مقامات ایرانی به این عقب‌نشینی آشکار ترامپ، نوع خاصی از بی‌تفاوتی و صبر استراتژیک بود. در دقایق ابتدایی پس از این پیام ترامپ و در شرایطی که شاید برخی تصور می‌کردند ایران به استقبال چنین تمدیدی می‌رود، اما تسنیم به نقل از مقامات ایرانی نوشت که این آتش‌بس به درخواست ایران نبوده و یک چنین تصمیمی برای ایران فاقد اهمیت بنیادین است. این گارد ایران تا عصر روز چهارشنبه ادامه داشت در این بازه زمانی بود که رسانه‌ها در یک خبر کوتاه از پذیرش آتش‌بس ازسوی ایران خبر دادند. رسانه‌های غربی اما برخلاف ایران که نسبت به این آتش‌بس بی‌تفاوت بودند، موضوع را با آب و تاب پیگیری کردند. رسانه‌های غربی عمدتا با تاکید بر «یک‌جانبه» بودن آتش‌بس، آن را به معنای عقب‌نشینی دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری امریکا و راهی برای خروج او از بحران تفسیر کردند. آسوشیتدپرس این آتش‌بس یک‌طرفه را نشانه ذهن مغشوش ترامپ ارزیابی کرده و نوشت: «پاکستان میزبانی دومین دور مذاکرات را در برنامه داشت اما کاخ سفید سفر برنامه‌ریزی شده جی.دی ونس، معاون رییس‌جمهوری امریکا به اسلام‌آباد را متوقف کرد، زیرا ایران موافق از سرگیری مذاکرات نبود.» به اعتقاد نویسنده این گزارش، ایران با تداوم فشارهای ناشی از بستن تنگه هرمز تلاش می‌کند طرف مقابل را وادار به اعطای امتیازات بیشتر کند. تغییر رویکرد ترامپ، واکنش اولیه محمدباقر قالیباف، رییس مجلس ایران را که به عنوان مذاکره‌کننده اصلی در مذاکرات اخیر ظاهر شده، به دنبال داشت. مشاور شخصی قالیباف، تمدید آتش‌بس را «توطئه‌ای برای خرید زمان جهت انجام یک حمله غافلگیرکننده» دانست و افزود که «زمان آن رسیده است که ایران ابتکار عمل را به دست بگیرد.» مهدی محمدی در رسانه‌های اجتماعی نوشت: «طرف بازنده نمی‌تواند شرایط را دیکته کند. ادامه محاصره باید با پاسخ نظامی مواجه شود.» تارنمای امریکایی هیل این آتش‌بس را نشانه عقب‌نشینی ترامپ توصیف کرد و گزارش داد: این تمدید، عقب‌نشینی ترامپ را نشان می‌دهد که ساعاتی پیش در مصاحبه‌ای با شبکه خبری سی‌ان‌بی‌سی گفته بود با تمدید آتش‌بس مخالف است.» برخی تحلیلگران اما این رویکرد متناقض و متضاد ترامپ را شاخصه رفتاری او در مذاکرات و معاملات دانسته و اعلام کردند ترامپ از دل این تصمیمات متناقض به دنبال تزریق تشویش به طرف مقابل است، اما واقع آن است که دست ترامپ برای بسیاری از تحلیلگران و سیاستگذاران رو شده و او نمی‌تواند با تکیه بر این نوع رفتارها برای مدت زمان طولانی، دستاورد خلق کند. با افزایش فشار به ترامپ، کاخ سفید به فاکس نیوز گفت که ترامپ آتش‌بس با ایران را ۳ تا ۵ روز تمدید کرد.

دست‌اندازهای مذاکرات ایران و امریکا

پرسش مهم بعدی محتوای مذاکرات و مطالبات ایران و امریکا از یکدیگر است. اساسا هنوز داده‌های زیادی در‌خصوص خواسته‌های امریکا از ایران و بالعکس منتشر نشده است. در شرایطی که مذاکره‌کنندگان تلاش می‌کنند تا زمان حصول به نتیجه از درز مطالب خودداری کنند، دو نماینده عضو جبهه پایداری چهره‌هایی هستند که اطلاعاتی را در این زمینه با رسانه‌ها به اشتراک می‌گذارند. علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس یکی از همین نمایندگان است که دو روز قبل فاش کرد: «طرف امریکایی در مذاکرات همه ‌چیز جمهوری اسلامی را خواسته است که جمهوری اسلامی پیش از جنگ هم حاضر نبود اینها را بدهد، چه برسد به 40 روز جنگیده و دستاوردهایی داشته و شاخ دشمن را در منطقه شکسته... دشمن چیزی فراتر از مذاکرات ژنو را مطالبه می‌کند. می‌گوید کل سانتریفیوژهای‌تان را باید نابود کند. کل اورانیوم‌تان را باید به من تحویل بدهید. بروید در یک تعلیق 20 ساله قرار بگیرید.» خضریان در شرایطی از این مطالبات طرف امریکایی صحبت می‌کند که مقامات رسمی ایرانی هنوز درخصوص مطالبات طرف امریکایی مطلبی را بیان نکرده‌اند. این خط خبری توسط سایر چهره‌های جبهه پایداری نیز دنبال شد به گونه‌ای که امیرحسین ثابتی، نماینده مجلس به دفعات به مخاطبان خود اعلام کرد: «ایران باید جنگ را گسترش داده و برای مدت طولانی ادامه بدهد.» ثابتی درباره صحبت‌های خود در یکی از محلات تهران (۲۶ فروردین) نوشت: ‌ «اطلاع قطعی دارم یکی از خطوط قرمز رهبر انقلاب، عدم مذاکره با امریکا درباره موضوع هسته‌ای است. لذا آقایان قالیباف و عراقچی باید به مردم توضیح بدهند آیا اخباری که در رسانه‌های داخلی و خارجی درباره مذاکره برای تعلیق غنی‌سازی یا رقیق‌سازی اورانیوم منتشر شده، درست است یا خیر؟ اگر نادرست است، باید رسما تکذیب شود. در غیر این صورت، اگر مشخص شود خطوط قرمز رهبر انقلاب نقض شده، ما نیز با مردم صحبت‌های دیگری خواهیم داشت.» این موضوع در برنامه‌هایی در شبکه‌های ۳، ۴ و گاهی افق نیز تکرار می‌شود. برخلاف این طیف از افراد و جریانات سیاسی رادیکال، مشرق‌نیوز از زاویه متفاوتی به تعارضات میان تیم مذاکره‌کننده ایرانی و امریکایی پرداخت و نوشت: «‌ایران و امریکا در سه نقطه اساسی یعنی غنی‌سازی، سرنوشت تاسیسات هسته‌ای و ذخایر اورانیوم خطوط قرمز متفاوتی دارند. ایران خواستار حفظ حق غنی‌سازی خود، سالم‌ نگه‌داشتن تاسیسات هسته‌ای و رقیق‌سازی ذخایر (نه انتقال آنها به خارج) است. امریکا هر سه مورد را تاکنون رد می‌کند، این وضعیت باعث شده است ابتکارهایی نظیر توقف موقت غنی‌سازی نیز مورد پذیرش طرفین قرار نگیرد.» برخی منابع ایرانی اما اعلام کرده‌اند، ایران پذیرفته تا تعلیق غنی‌سازی اورانیوم را برای مدت زمان محدودی در ازای پایان دادن به تحریم‌های ثانویه و اولیه بپذیرد. چنانچه امریکا نیز از برخی مطالبات حداکثری خود دست بکشد، احتمال دستیابی به یک تفاهم 

(یا توافق) محتمل است.

آخرین رایزنی‌ها برای عبور از چالش‌ها

در کشاکش این دیدگاه‌های متفاوت و متضاد به نظر می‌رسد که حضور تیم مذاکره‌کننده ایرانی در اسلام‌آباد برای روز جمعه برنامه‌ریزی شده باشد. دیروز خبر دیدار شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان با سفیر ایران در پاکستان منتشر شد. برخی شنیده‌ها درخصوص پشت‌پرده این دیدار حاکی است که مقامات پاکستانی به ایران اطلاع داده‌اند که ترامپ پذیرفته که محاصره دریایی را پایان داده و زمینه را برای گفت‌وگو فراهم سازد.  در آخرین دست از تحولات با موضوع حضور تیم مذاکره‌کننده ایران در اسلام‌آباد، سعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل اعلام کرد: «نشانه‌های رفع محاصره دریایی ایران مشاهده شده؛ اگر چنین شود به اسلام‌آباد می‌رویم.» او هشدار داد که ایران هم برای مذاکره و هم برای جنگ آماده است. در این شرایط دو طرف آخرین تلاش‌های‌شان برای افزایش برگ‌های برنده خود را آغاز کرده‌اند تا پشت میز مذاکرات دستاوردهای افزون‌تری را کسب کنند. برخی نزدیکان ترامپ دیروز اعلام کردند، ترامپ به دنبال راهی برای خروج از مخمصه ایران است و در صورتی که ایران راهی مذاکرات اسلام‌آباد شود، می‌تواند دستاوردهای قابل‌توجهی از ترامپ مستأصل کسب کند. تحلیلگران اما سه سناریو را برای مذاکرات اسلام‌آباد پیش‌بینی کرده‌اند؛ «سناریوی اول دستیابی به توافق نسبی در موضوعات کمتر چالش‌‌برانگیز است که می‌تواند مسیر را برای گفت‌وگوهای بیشتر هموار کند. سناریوی دوم توقف موقت مذاکرات به دلیل تفاوت دیدگاه‌ها همان‌طور که در دوره‌های قبلی نیز رخ داد و سناریوی سوم شکست کامل در صورت اصرار بر مواضع حداکثری ازسوی هر یک از طرفین.» به اعتقاد بسیاری از کارشناسان حصول سناریوی اول بیش از سایر سناریوها محتمل است.