اینترنت سرگردان

به دنبال تجاوز مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران خطوط اینترنت در سطح کشور قطع شد و مردم از امکان دسترسی به اینترنت بین‌المللی محروم شدند. سیاست ارتباطاتی حاکم بر ایران مبتنی بر محدودسازی گردش اطلاعات و منابع اطلاعات بوده است. با رواج اینترنت این سیاست ادامه پیدا کرد و با اجرای فیلترینگ مانع پرهزینه‌ای برای دسترسی مردم به اینترنت ایجاد کردند که سرگردانی اینترنت و مردم را بیشتر کرد. وضعیت جنگی شرایط اینترنت را بدتر کرد و به طور کلی آن را قطع کردند. آزادی بیان و حق آزادی گردش اطلاعات از مهم‌ترین حقوق اساسی‌اند. اما این استثنا در تمام رژیم‌های حقوقی وجود دارد که در بحران‌های بزرگ، مثل جنگ، مراجع خاص حکومتی می‌توانند محدودیت خبری و سانسور اعمال کنند. در جنگ اول خلیج فارس و در ماجرای حمله به برج‌های دوقلو، رؤسای جمهور وقت آمریکا محدودیت خبری اعمال کردند. اجرای سانسور و محدودیت خبری در بحران‌ها، از‌جمله جنگ تابع شرایطی خاص است. از‌جمله:

1- فقط مرجع معینی که در قوانین مشخص شده باشد، می‌تواند دستور اعمال سانسور بدهد. مثلا در آمریکا رئیس‌جمهور و در انگلستان وزیر دفاع چنین اختیاری دارند.

2- باید به طور مشخص محرز باشد که سانسور برای حفظ امنیت ملی و نظم عمومی ضروری و حیاتی است.

3-- اعمال سانسور و محدودیت خبری نمی‌تواند کلی و مبهم باشد، بلکه فقط شامل دسته‌ای مشخص از اخبار و اطلاعات در موضوع معین می‌شود.

4- سانسور فقط شامل انتشار برخی خبرها (متن یا عکس) می‌شود. چنین نیست که رسانه مانند مطبوعات یا خبرگزاری‌ها یا رادیو و تلویزیون و سایت‌ها به‌عنوان محدودیت خبری تعطیل شوند.

در جنگ اخیر نیز اعمال محدودیت خبری از سوی ایران پذیرفتنی است، اما قطع کامل اینترنت بسیار فراتر از این است، زیرا:

1- اعمال محدودیت خبری در زمان جنگ ناشی از ضرورت امنیت ملی است. در حکومت مرجعی می‌تواند چنین تشخیص و تصمیمی داشته باشد که عهده‌دار مسائل امنیت ملی است. در ایران این مرجع فقط شورای‌عالی امنیت ملی است. اعمال محدودیت خبری صرفا در صلاحیت شورای‌عالی امنیت ملی است. تبصره 2 از ماده 5 قانون مطبوعات نیز از همین قاعده پیروی کرده و صلاحیت اعمال محدودیت خبری را فقط به همین شورا واگذار کرده است و مطبوعات و خبرگزاری‌ها را موظف به تبعیت از مصوبات شورای‌عالی امنیت ملی دانسته است. در دوره جنگ اخیر مشخص نیست مرجع تشخیص و تصمیم قطعی کجاست؟

2- قطعی اینترنت برای جلوگیری از گردش خبرهایی است که می‌توانند امنیت ملی را در شرایط جنگی به مخاطره بیندازند، اما اینها کدام خبرها هستند؟ خیلی از اخبار جنگی به نفع کشور و امنیت ملی است و گردش مردمی آنها بر بستر وب به نفع ایران خواهد بود. مثلا اخبار مربوط به کشتار جنایت‌بار 168 کودک بی‌گناه در مدرسه شجره طبیه میناب. بسیاری از صاحب‌نظران نظراتی دارند که حاکی از حقوق ایران در جنگ بوده و مدافع ایران‌اند و دیدگاه‌های‌شان به نفع امنیت ملی است. اکثریت بسیار بزرگ آنها جایی ندارند که نظرات خود را بیان کرده و بر افکار عمومی داخل و خارج یا مقامات دولت‌های خارجی اثرگذار باشند، مگر بر بستر اینترنت که وقتی قطع است، چنین امکانی از بین می‌رود.

3- اعمال محدودیت خبری فقط شامل محتواست، نه بستری که محتوا بر آن منتشر می‌شود. در مطبوعات وقتی در یک موضوع خاص محدودیت خبری اعمال می‌شود، مطبوعات و خبرگزاری‌ها به کار خود ادامه می‌دهند و فقط از انتشار آن دسته اخبار خودداری می‌کنند. مطلقا چنین نیست که به خاطر محدودیت خبری تمام نشریات و خبرگزاری‌ها تعطیل شوند. اعمال محدودیت خبری از طریق بستن اینترنت مانند آن است که همه مطبوعات و خبرگزاری‌ها تعطیل شوند. اینترنت فقط یک بستر است که روی آن بی‌نهایت محتواهای مختلف منتشر می‌شود.

4- سانسور و محدودیت خبری به دلیل امنیت ملی در شرایط جنگی یک استثنا بر اصل آزادی گردش اطلاعات، آزادی رسانه و آزادی بیان است. استثنا باید در کمترین حد ممکن تفسیر و اجرا شود و به حدی گسترده نشود که اصل را از بین ببرد.

علاوه بر ایرادات حقوقی، قطعی کامل اینترنت این ایراد بزرگ کارکردی را هم دارد که مانع از مشارکت فکری عامه ملت در دفاع از حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی و امنیت ملی است. همچنین بخش‌های زیادی از مردم به جانب تلویزیون‌های فرامرزی گرایش پیدا می‌کنند که برخی از آنها سخنگوی دشمن‌اند و علیه کشور عمل می‌کنند. در فیلترینگ جز زیان وجود نداشت، در قطع‌کردن اینترنت هم اگر فوایدی بوده است، ولی زیان‌هایش بسیار بیشتر است. با بازکردن اینترنت بگذارید ملت نیز با استفاده از حق آزادی بیان و حق دسترسی به منابع و اطلاعات در این جنگ تجاوزکارانه در دفاع از کشور حضور رسانه‌ای داشته باشند. اگر هم کسی علیه کشور و به نفع دشمن محتوایی منتشر کرد، با تنبیه او کار را سامان بدهید.