قمار پرهزینه ترامپ

روزنامه اعتماد گفتگوئی را با کورش احمدی منتشر کرده است:

تجاوز همزمان امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران از پیش قطعی بود و ترامپ خود را در یک «تله اعتباری» گرفتار کرده؛ تله‌ای که بدون نیل به نتیجه نمی‌تواند نیروهایش را بازگرداند، بنابراین حتی اگر ایران امتیازات بیشتری نیز می‌داد، باز هم احتمال آغاز جنگ بسیار بالا بود. جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور امریکا در تازه‌ترین موضع‌گیری رسمی کاخ سفید تاکید کرد: «به هیچ‌وجه امکان ندارد دونالد ترامپ اجازه دهد امریکا وارد یک درگیری چند ساله بدون هدف مشخص باشد»؛ به ادعای ونس هدف، «کاملا روشن و ساده» است: ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد و باید به‌ صورت بلندمدت متعهد شود هرگز به ‌دنبال بازسازی توان هسته‌ای خود نرود.  ونس همچنین در گفت‌وگو با فاکس نیوز مدعی شد: عملیات علیه ایران «شبیه افغانستان و عراق» نخواهد بود. با این حال همزمان، نیویورک تایمز با انتشار گزارشی هشدار داد ترامپ با ورود به یک درگیری در خاورمیانه روی ریاست‌جمهوری خود قمار می‌کند و با افزایش تلفات و جهش قیمت نفت، ریسک‌ها رو به تصاعد است. در این سوی میدان اما روایت تهران صریح و بی‌پرده است. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان با اشاره به رایزنی‌هایش با همتایان منطقه‌ای گفت: «در این گفت‌وگوها تاکید کردم که جنگ از نظر ما منطقه‌ای نیست؛ این جنگ ایران و امریکاست که در منطقه گسترش پیدا کرده است و ما با کشورهای منطقه به ‌جز رژیم صهیونیستی جنگی نداریم.»  رییس دستگاه دیپلماسی در ادامه افزود: «حتی اگر از پایگاه‌های امریکا علیه ما استفاده نشود، باز هم این پایگاه‌ها هدف مشروع ما هستند. فرار کردن سربازان امریکایی به هتل‌ها دلیلی بر هدف قرار نگرفتن آنها نخواهد بود.»  او همچنین در واکنش به ادعای مقام‌های امریکایی مبنی بر آغاز تجاوز به کشورمان به خواست نتانیاهو در توییتی نوشت: «آقای روبیو وزیر امور خارجه امریکا به چیزی اعتراف کرد که همه می‌دانستیم: ایالات‌متحده به انتخاب خود وارد جنگ به نفع اسراییل شده است. هرگز هیچ به ‌اصطلاح تهدیدی ازسوی ایران علیه امریکا وجود نداشت. بنابراین ریخته شدن خون امریکایی‌ها و ایرانی‌ها به گردن معتقدین به «اسراییل اول» است! مردم امریکا شایسته بهتر از این هستند و باید کشور خود را پس بگیرند.» در همین حال، میدان نبرد نیز شاهد تحولات تازه‌ای بود. در واکنش به تجاوزات مکرر اسراییل، حزب‌الله لبنان ضمن صدور بیانیه‌ای رسمی با اعلام اینکه به حمایت از ایران وارد درگیری با رژیم صهیونیستی شده است با شلیک چندین موشک دقیق و یک دسته پهپاد، سایت مشمار کرمل متعلق به ارتش اشغالگر اسراییل در جنوب شهر حیفا را هدف قرار داد. مقاومت عراق نیز در این میان با ایران اعلام همبستگی کرد. ورود مستقیم محور مقاومت به درگیری‌ها، گزاره‌ای است که اخیرا توجه برخی تحلیلگران را به خود نیز جلب کرده است. در این میان همزمان، منازعه به سطح حقوقی و فنی نیز کشیده شده است.  محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران در نامه‌ای به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی حملات به تاسیسات هسته‌ای کشورمان در نطنز را نقض کنوانسیون‌های ژنو، اساسنامه آژانس و ان‌پی‌تی دانست و از «بی‌عملی» شورای حکام انتقاد کرد.  گروسی نیز همچنین در نشست اخیر شورای حکام اعلام کرد تاکنون «هیچ نشانه‌ای» از آسیب به تاسیسات یا افزایش سطح پرتو مشاهده نشده و خواستار خویشتنداری همه طرف‌ها شد، با تاکید بر اینکه تاسیسات هسته‌ای هرگز نباید هدف عملیات نظامی قرار گیرند. در همین راستا برخی تحلیلگران درباره بروز جنگ هسته‌ای در منطقه باتوجه به اینکه دیگر اعراب خلیج‌فارس حدی از تاسیسات هسته‌ای را دراختیار دارند، هشدار می‌دهند.  گفتنی است امارات دارای چهار راکتور هسته‌ای تحقیقاتی است. با این همه برخی دیگر از ناظران معتقدند این همزمانی مواضع و به عبارتی تعریف «هدف محدود» ازسوی واشنگتن، هشدار رسانه‌های امریکایی درباره قمار سیاسی و تاکید تهران بر اینکه «جنگ منطقه‌ای نیست» نشان می‌دهد بحران از سطح درگیری تاکتیکی فراتر رفته و به آزمونی برای اعتبار دیپلماسی و جنگ بدل شده است.  به ادعای این گروه از تحلیلگران اگر قرار است رویارویی از مسیر تشدید خارج شود، یا باید در میدان، مهار سریع و قابل‌راستی‌آزمایی رقم بخورد یا پای میز مذاکره؛ چراکه هر چه دامنه درگیری گسترده‌تر شود، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی آن در واشنگتن، تهران و کل منطقه سنگین‌تر خواهد شد. به این بهانه روزنامه اعتماد با هدف ارزیابی سناریوهای پیش روی ایران و امریکا و رژیم صهیونیستی طی روزها و هفته‌های آینده با کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشورمان در سازمان ملل گفت‌وگو کرده است.  مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید: 

کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشورمان در پاسخ به پرسش آغازین«اعتماد» درباره مولفه‌هایی که زمینه‌ساز آغاز مجدد رویارویی میان ایران و رژیم صهیونیستی با حمایت مستقیم امریکا شد؛ آن‌هم درست در شرایطی که مذاکرات جریان داشت و قرار بود رایزنی‌های فنی از سرگرفته شود تا به گفته رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان مسائل فنی و سیاسی در یک سطح قرار بگیرد، گفت: پاسخ دادن به این سوال مستلزم داشتن اطلاعات است و تنها برمبنای تحلیل صرف مشکل می‌توان به این سوال پاسخ داد. ما تا این لحظه برمبنای داده‌ها در فضای عمومی دقیقا نمی‌دانیم در مذاکرات چه گذشت و نیز طبعا نمی‌دانیم که در هفته‌های منتهی به شروع تجاوز امریکا و اسراییل به ایران در ذهن ترامپ چه گذشت.  به باور احمدی با این حال دو فرض در این رابطه مطرح و قابل بحث است؛ اول اینکه ترامپ و نتانیاهو از ابتدا و صرف‌نظر از اینکه چه نتیجه‌ای از مذاکرات حاصل می‌شد، قصد انجام تجاوز مجدد و تضعیف یا سرنگونی نظام جمهوری اسلامی را داشتند. البته در این رابطه نیز با دو فاکتور قطعی مواجه هستیم. در ابتدا اینکه تهدید نظامی معتبر به موازات مذاکره از آغاز دور دوم در دستور کار ترامپ بود. در وهله بعدی اینکه اتفاقی که شنبه 9 اسفند ساعت 9 و 20 دقیقه صبح در فاصله کمتر از دو روز بعد از مذاکرات ژنو رخ داد، مستلزم برنامه‌ریزی حداقل چند هفته‌ای بود. حال در این میان سوال این است که آیا امریکا و اسراییل به موازات مذاکرات برنامه‌ریزی برای عملیات نظامی را نیز انجام می‌دادند و آیا هدفشان این بود که در صورت عدم دریافت پاسخ مدنظر حمله را شروع کنند یا حتی اگر پاسخ مناسب را دریافت می‌کردند باز هم انجام زودهنگام تجاوز قطعی بود؟ به عنوان مثال آیا اگر ایران توقف غنی‌سازی را نیز که مصرانه و به صراحت مورد تاکید ترامپ بود، می‌پذیرفت باز هم درگیری‌ها آغاز می‌شد؟ این همان سوالی است که پاسخ قطعی بدان بدون داشتن اطلاعات امکانپذیر نیست.  این دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه به «اعتماد» گفت: اما به نظر می‌رسد یک سناریو قطعی بود و آن احتمال بالای حمله امریکا به کشورمان است، چراکه مسلم بود ترامپ خود را در نوعی «تله اعتباری» قرار داده بود، به نحوی که بدون اینکه نتیجه‌ای از تجمع نیرو در منطقه بگیرد، نمی‌تواند با سرافکندگی نیروهایش را برگرداند و مورد تمسخر مخالفان خود قرار خواهد گرفت. این فاکتوری است که باید به آن توجه شود.  به گفته احمدی اما اگر ایران آن‌طور که در رسانه‌ها گزارش شده، پیشنهاد تعلیق 3 یا 5 ساله غنی‌سازی را در ژنو داده باشد، روشن است که این پیشنهاد نمی‌توانست برای ترامپ که دنبال توقف یا تعلیق نامحدود بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران بود، قابل قبول باشد. ایران حداقل هر امتیازی را که درنظر داشت، می‌توانست با هدف خنثی کردن تبلیغات ترامپ علنا اعلام کند.  این کارشناس مسائل سیاست خارجی در ادامه به «اعتماد» گفت: در این میان وزیر خارجه عمان متوجه ضرورت چنین اقدامی بود و یک روز قبل از آغاز تجاوزات امریکا طی مصاحبه‌ای با یک رسانه امریکایی بخش‌هایی از پیشرفت‌ها در مذاکرات ژنو را اعلام کرد. به هر حال مساله مهم و اولویت اول می‌بایست جلوگیری از جنگی می‌بود که بسیار محتمل بود و هر اقدام ممکن برای جلوگیری از آن باید انجام می‌شد. احمدی در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» در راستای رویکرد کشورهای عربی باتوجه به آغاز رویارویی و همچنین دامنه‌دار شدن درگیری‌ها در منطقه تشریح کرد: روشن نیست که برخی از پادشاهی‌ها به ویژه عربستان باتوجه به گزارشات مربوط به سفر خالد بن سلمان، وزیر دفاع سعودی به واشنگتن در دی ماه و نیز گزارشی که اخیرا واشنگتن‌پست در مورد مواضع عربستان در قبال تجاوزات مشترک امریکا و اسراییل به کشورمان این پادشاهی و همچنین سایر اعراب به واقع مخالف حمله امریکا به ایران بودند یا خیر.  

احمدی در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درخصوص نشست اخیر شورای حکام و احتمال ورود درگیری‌ها به فاز هسته‌ای تشریح کرد: اخیرا محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی در نامه‌ای به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اطلاع داده است که امریکا و اسراییل مجددا در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ طی دو نوبت به تاسیسات نطنز حمله کرده‌اند. حال اینکه این حمله‌ها همچنان ادامه داشته باشد یا خیر و بسان جنگ دوازده روزه آن سه مکان حساس مجدد مورد بمباران امریکا و اسراییل قرار گیرند یا خیر، بستگی به ارزیابی‌ها اطلاعاتی آنها از میزان حملاتی که تاکنون انجام شده، دارد. 

 این کارشناس مسائل سیاست خارجی در ادامه و باتوجه به اینکه برخی مدعی‌اند دیپلماسی این‌بار نیز بسان گذشته با بن‌بست و شکست مواجه شده است، تشریح کرد: در اینکه مجددا دیپلماسی شکست خورد تردیدی نیست، اما همان‌‌گونه که پیش‌تر در مورد اینکه آیا امریکا از ابتدا اهمیتی برای دیپلماسی قائل نبود یا اینکه چون مذاکرات به نتیجه نرسید، توسل به تجاوز در دستور کار امریکا و اسراییل قرار گرفت توضیح دادم به نظر می‌رسد پیشنهادات ایران برای رییس‌جمهور امریکا قابل‌قبول نبود.  به باور احمدی اما در مورد آینده این درگیری‌ها یک سناریو قابل اعتناد است و آن نیل به آتش‌بس و توقف درگیری‌ها طی روزهای آینده است. به عبارتی مشابه همان سناریویی که در جنگ دوازده روزه عملی شد. به اعتقاد من صحبت‌هایی که ترامپ در مورد ادامه جنگ برای هفته‌ها بیشتر جزیی از جنگ روانی است. لذا تاکید وزیر خارجه عمان بر لزوم آتش‌بس و بازگشت به مذاکرات و همچنین واکنش مثبت آقای عراقچی مبنی بر «رضایت ایران» برای هرگونه تلاش جدی جهت توقف تنش‌ها و بازگشت ثبات و نیز اظهارات رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان در مصاحبه با ان‌بی‌سی مبنی بر اینکه «ما خواهان جنگ و تنش در منطقه نیستیم، اما ابتدا باید تجاوز متوقف شود»، در این رابطه قابل توجه و موجب دلگرمی است.  به باور من این جنگ که هواپایه، تکنولوژیک، نابرابر و نامتقارن است اگر هرچه سریع‌تر پایان یابد به سود کشور و مردم است.