مهار انتظارات تورمی؛ نیاز این روزهای بازار کشور

روزنامه اطلاعات در گزارشی نوشت:

درحالی که سیاست دولت مبنی بر حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی وتغییر روش تخصیص آن به مردم، باعت بروز شوک های قیمتی بزرگی در بازار شده است، کارشناسان اقتصادی هشدار می دهند که کنترل نکردن انتظارات تورمی می تواند به رشد قیمت ها دامن زده وآن را تشدید کند.

در تعریف کلاسیک علم اقتصاد، انتظارات تورمی (Inflation expectations) احساس یا چشم اندازی است که مردم انتظار دارند قیمت‌ها در آینده با توجه به آن افزایش پیدا کند. به عبارت بهتر،انتظارات تورمی باور مردم به افزایش تورم در آینده دور یا نزدیک است. این انتظارات در مورد تورم آینده بسیار اهمیت دارد، زیرا بر رفتار مردم در زمان حال تأثیر می‌گذارد.

این شاخص از آن رو اهمیت دارد که تورم واقعی تا حدی به انتظار واحساس مردم بستگی دارد. اگر همه انتظار داشته باشند که قیمت‌ها، مثلاً ۳ درصد در سال آینده افزایش یابد، کسب‌وکارها قیمت‌ها را حداقل ۳ درصد افزایش خواهند داد و کارگران و حقوق بگیران خواهان افزایش نرخ حقوق و دستمزد به همان میزان خواهند بود. به همین ترتیب، اگر انتظارات تورمی یک درصد افزایش یابد، تورم واقعی نیز یک درصد افزایش خواهد یافت.

در ایران به علت نامساعد بودن شرایط عمومی اقتصاد داخلی وکسب وکارها، چالش‌های سیاست خارجی وتحریم ها وهمچنین تنش ها و رقابت های سیاسی، احساس مردم، انتظار افزایش مداوم تورم وسطح عمومی قیمت هاست؛ احساسی که متاسفانه کاملا صحیح است.براین اساس، برخی کارشناسان اقتصادی سهم انتظارات تورمی در تورم ایران را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد برآوردکرده اند که گویای اهمیت این عامل در رشد تورم کشور است.

اثرتصاعدی بر شوک قیمتی اخیر

حال با شوک اخیر قیمتی که براثر حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در روزهای اخیر ایجاد شده، این نگرانی وجوددارد که افزایش‌انتظارات تورمی این شوک قیمتی را به گونه ای غیرقابل مهار تشدید کرده وبه یک بحران تمام عیار تبدیل نماید.

دکتر حسین عبده تبریزی،کارشناس اقتصادی دراین باره به خبرنگار اقتصادی اطلاعات می گوید:متاسفانه انتظارات تورمی در اقتصاد ایران تحت تاثیر مولفه های سیاسی،اقتصادی، بین المللی،اجتماعی ودر مجموع شرایط نه چندان مساعد عمومی کشوربسیار بالاست وبااین وضعیتی که داریم، بالاتر هم خواهد رفت.

وی می افزاید:شرایط جاری کشور نیاز به آرامش دارد واین آرامش اول باید درادبیات حاکمیت وچهره هایی که تریبون دراختیار دارند،دیده شود.

اینکه هرروز وبه هر بهانه ومعمولا بااغراض سیاسی این وآن راخطاب قرارداده وبحران آفرینی کنیم،امنیت فکری وروانی مردم را خدشه دار کرده وبه رشد انتظارات تورمی دامن می زند؛موضوعی که مستقیما به رشد تصاعدی تورم وقیمتها منجر خواهدشد.

وی تصریح می کند: متاسفانه فضای عمومی کشور ما مدتهاست که در تسخیر عناصر تنش‌آفرین قراردارد واین امر به ایجاد استرس عمومی ونهادینه در روح وروان اغلب مردم منجر شده است.در اقتصاد به عنوان یک علم اجتماعی که کنش و واکنش آن از رفتار واحساس انسانی سرچشمه می گیرد،این استرس نهادینه شده عمومی به رشد پایدار تورم منجر می شود و فراوان آن بسیار دشواراست.

دکترعبده تبریزی ادامه می دهد: شرایط جاری کشور هم که درشرایط نه جنگ ونه صلح قراردارد و دشمنان هم به طور عامدانه برآن دامن می زنند مزید برعلت شده تا انتظارات تورمی پتانسیل یک جهش بزرگ راداشته باشد.

وی می گوید:دولت باید با قدرت هر چه تمام تر به سوی آرامش بخشی نسبی فضای کشور، پرهیز از دامن زدن به تنش‌ها،گفتگوی موثر با ناراضیانی که به خیابان آمده اند وتلاش برای اقناع افکار عمومی حرکت کند.وی هشدار می دهد: در غیر این صورت شوک ناشی از حذف ارز ترجیحی تحت تاثیر رشد انتظارات تورمی، تصاعدی خواهد شد وممکن است به یک بحران تمام عیار تبدیل شود.

این کارشناس اقتصادی می افزاید: تصاعدی شدن انتظارات تورمی به رشد بهای ارز منجر می شود وبا تداوم کاهش ارزش پول ملی شاید شرایطی فرابرسد که مردم به سوی استفاده گسترده از دلار حرکت کرده وریال از چشمشان بیفتد. آنجاست که باید نگران جهش تورم وارقام قابل توجه یا شاید هم تکرار تجربه کشورهایی چون آرژانتین بود.

وی اظهار می کند: درنتیجه، تیم اقتصادی دولت باید یک برنامه منسجم برای کنترل انتظارات تورمی تدارک دیده وهمزمان با حذف ارز ترجیحی آن را اجرایی کند.

شایعه سازان مشغول کارند

رضا سپهوند، عضو کمیسیون انرژی مجلس هم دراین باره به خبرنگار اقتصادی اطلاعات می گوید: بی راه نیست که بگوییم عناصری که با حذف ارز ترجیحی منافعشان به خطر افتاده، درصددند با سوء استفاده از شرایط کشور واز طریق شایعه پراکنی وتنش زایی، به انتظارات تورمی ورشد قیمت ها دامن بزنند تا به اهداف خود دست یابند.

وی می افزاید: موضوع ارز در کشور ما سالهاست که دچار رانت عظیمی است ومتاسفانه با رانتخواران این بخش تاکنون به دلایلی نامشخص مماشات شده است.اما اکنون که دولت  برای حذف رانت های عظیم موجود در ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی تصمیم گرفته که این ارز را به آخر زنجیره یعنی مردم بدهد ،از این محل منافع عده ای به خطر می افتد  و آنان شاید بخواهند با مضاعف کردن رشد قیمت‌ها از دولت انتقام بگیرند یا ضرب شست نشان بدهند.

وی تصریح می کند:شرایط کشور بسیار خطیر است ومنافع اقتصادی مردم هم در اولویت است. لذا نباید اجازه داد افرادی از این شرایط سوء استفاده کرده وبخواهند بااقداماتی چون ایجاد کمبودهای مصنوعی وخالی کردن قفسه ها از کالا، شایعه پراکنی از طریق فضای مجازی وقیمت سازی های غیرواقعی ، رشدقیمت ها را چند برابر کنند. متاسفانه اکنون شرایطی داریم که مردم به خاطر حفظ ارزش پولشان ونگرانی از آنچه در پیش خواهد بود آمادگی ذهنی پذیرش شایعه را دارندو بر دولت است که با اطلاع رسانی صریح،صادقانه وشفاف واقناعی بااین گونه جوسازی های مخرب مقابله کند.

سپهوند اظهار می کند:دولت باید باارائه اطلاعات مستند از موجودی انبار کالاهای اساسی وتامین بیش از نیاز بازار، جوسازی‌های قیمتی را خنثی کند.

مردم باید به چشم ببینند که کمبودی وجود ندارد وهمچنین قانع شوند که شوک قیمتی ناشی از حذف ارز ترجیحی همیشگی نیست.اگر هم رشد قیمت ارز ادامه یابد اثرآن بلافاصله با افزایش رقم کالابرگ جبران خواهدشد.

 اگر دولت دراین باره سرعت به خرج داده وبه طور مداوم وفوری اثرات رشد قیمت ارز راجبران کند، پس از مدتی مردم درخواهند یافت که آنچه بعضا می شنوند با واقعیت کف بازار متفاوت بوده وبدین ترتیب انتظارات تورمی مهار خواهدشد.

عضو کمیسیون انرژی مجلس می گوید:اما هرگونه کوتاهی دولت دراین خصوص باعث مضاعف شدن انتظارات تورمی واثرگذاری آن برشوک قیمتی موجود می شود که مهار آن دشوار خواهد بود.