واکاوی دلایل عدم پذیرش پیشنهاد عمان در باره تنگه هرمز

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

ایران طرح پیشنهادی تشکیل یک کنسرسیوم مشترک با عمان برای اداره تنگه هرمز را به‌طور رسمی رد کرده است.

این تصمیم در چارچوب ارزیابی‌های راهبردی جدیدی گرفته شده که تهران در ماه‌های اخیر به آن رسیده و نشان‌دهنده تغییر اساسی در رویکرد جمهوری اسلامی نسبت به مدیریت بحران‌ها و رویارویی‌های منطقه‌ای است.

ایران دیگر نمی‌خواهد صرفاً به تصمیم‌های اتخاذشده در واشنگتن واکنش نشان دهد و در دوره جدید به دنبال تعیین‌کنندگی در سرعت و روند رویارویی است. از دیدگاه تهران، حفظ ابتکار عمل تهاجمی تنها راه اثبات این واقعیت است که جمهوری اسلامی همچنان ابتکار راهبردی را در دست دارد و اجازه نمی‌دهد دیگران چارچوب بازی را تعیین کنند.

در پایتخت ایران، تردید و احتیاط آمریکا در پاسخ به تحولات اخیر خلیج فارس به‌عنوان نشانه‌ای روشن از ضعف و عدم تمایل واشنگتن به درگیرشدن در یک جنگ گسترده ارزیابی می‌شود.

مقامات ایرانی معتقدند که اعمال فشار بیشتر دقیقاً ارادهٔ کاخ سفید را محک می‌زند و می‌تواند بر فرایند تصمیم‌گیری در بالاترین سطوح آمریکایی تأثیر بگذارد.

این ارزیابی باعث شده تهران از موضع انفعالی گذشته فاصله بگیرد و به سمت اقدامات پیش‌دستانه حرکت کند. از نگاه ایران، محاصرهٔ دریایی دیگر تنها ابزاری برای اعمال فشار اقتصادی یا سیاسی نیست، بلکه عملاً یک اعلام جنگ محسوب می‌شود. برخلاف دوره‌های پیشین که تهران گاه آسیب‌های محدود به آزادی عمل خود در خلیج فارس را تحمل می‌کرد، اکنون حاضر نیست چنین آسیبی را بدون پاسخ قابل‌توجه و بازدارنده بپذیرد.

کارشناسان بر این باورند که میان حملات اخیر به اهداف دریایی و فعالیت‌های شبه‌نظامیان طرفدار ایران در عراق علیه منافع اسرائیل، اردن و عربستان سعودی ارتباط مستقیمی وجود دارد.

از دیدگاه تهران، این اقدامات جبهه‌های متفاوتی از یک کارزار واحد هستند که هدف نهایی آن بازتعریف توازن قوا در خاورمیانه و تضعیف جایگاه ایالات متحده و متحدان منطقه‌ای آن است.

این رویکرد گواه روشنی بر تغییر دکترین امنیتی ایران در دوره جدید محسوب می‌شود. اگر در گذشته تأکید اصلی بر پاسخ‌دهی و بازدارندگی بود، امروز ایران آماده است تا دست به اقدامات دیگری بزند و به طور عمیق بر آرایش موشکی، پهپادها و نیروهای نیابتی منطقه‌ای خود تکیه کند.

در تهران این شرایط را فرصتی برای بازتعریف واقعیت راهبردی در خلیج فارس به نفع خود می‌دانند و معتقدند که با نشان دادن عزم راسخ می‌توانند معادلات قدرت را تغییر دهند. رد طرح کنسرسیوم مشترک با عمان نیز در همین چارچوب قابل فهم است.

تهران نمی‌خواهد اداره یکی از حساس‌ترین آبراهه‌های جهان را به سازوکاری بسپارد که ممکن است آزادی عمل آن را محدود کند یا نفوذ قدرت‌های خارجی را در منطقه افزایش دهد.

ایران بر این باور است که کنترل تنگه هرمز بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی و اهرم فشار راهبردی آن است و نباید در قالب همکاری‌های چندجانبه که ممکن است تحت تأثیر فشارهای آمریکایی قرار گیرد، تضعیف شود.

این موضع‌گیری نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی دیگر حاضر به پذیرش نقش منفعل در معادلات انرژی و امنیت دریایی نیست و می‌خواهد خودش قواعد بازی را تعریف کند.

اکنون توپ در زمین واشنگتن است. در ارزیابی‌های رسمی و غیررسمی تهران، پاسخ محدود آمریکا واقعیت میدانی را تغییر نخواهد داد و در نهایت ایالات متحده ناچار خواهد شد تصمیم بگیرد که آیا تنش‌ها را افزایش دهد یا به عقب‌نشینی تاکتیکی تن دهد.

ایران با رد طرح کنسرسیوم و ادامه اقدامات هماهنگ در جبهه‌های مختلف، پیام روشنی ارسال کرده است: دوران واکنش‌های منفعلانه به پایان رسیده و تهران آماده است هزینه حفظ ابتکار عمل را بپردازد.

این تغییر رویکرد نه تنها در سطح تاکتیکی بلکه در سطح راهبردی نیز خود را نشان می‌دهد و می‌تواند پیامدهای عمیقی برای آینده امنیت خلیج فارس و توازن قدرت در منطقه داشته باشد.

مقامات ایرانی بر این باورند که با حفظ فشار چندجانبه و نشان دادن آمادگی برای پاسخ قاطع، می‌توانند آمریکا را وادار به تجدیدنظر در محاسبات خود کنند و جایگاه جمهوری اسلامی را به‌عنوان بازیگر تعیین‌کننده تثبیت نمایند.