«شیشماهه» و یک «حسن معجونی» مبتکر
مجتبی اردشیری- نویسنده و منتقد سینما
«شیشماهه» یک بازگشت قابل دفاع به رسانه ملی برای مهران مدیری است. سریالی که تلاش کرده تا ضمن پرداختن به مسائل روز جامعه دست به یک آسیبشناسی صریح بر سبک زندگی و باورهای جدیدی که به کیان خانوادهها الصاق شده، بزند.
این اصل ساختاری سبب شده تا فرآیند انتقادی سریال، به محلی برای یک گروتسک خزنده تبدیل شود؛ جاییکه مخاطب به پایههای سست سبک زندگیهای امروز و باورهای مضحکی که در برخی از خانوادهها، با جدیت دنبال میشوند، میخندد و سریال ضمن به دست گرفتن رفتاری آسیبشناسی از متن زندگی و جامعه روز، وجه کمیک خود را نیز پررنگ کرده و توانسته طیف مخاطبان خود را گسترش دهد.
به دلیل در پیش گرفتن این سیاست، «شیشماهه» در طبقه کمدیهای تلویزیونی رایجی که مخاطب طی دههها به تماشای آنها عادت کرده، قرار نمیگیرد. آشکارا متلک میگوید و تیغ تیز انتقادی آن از رفتار مردم جامعه تا منش مسئولان را شامل میشود. اینکه تلویزیون با این کارها، سعهصدر خود را تاحدودی بالا برده، یک وجه ممتاز داستان است و اینکه سریال در بسیاری از لحظات موفق میشود تا سخن صریح و انتقادی خود را در لفافهای از داستان بیان کند، شکل دیگری از میزان تبحری است که در این سریال به کار گرفته شده است.
تعدد تیپها در سریال، موقعیتهای متفاوتی که داستان در هر قسمت به سراغ آنها میرود، ریتم داستانی پرشتاب و پرهیز از اضافهگویی و اطناب، از «شیشماهه» سریالی ساخته که میتوان آن را به یک دوران جدید در تولیدات کمدی رسانه ملی تشبیه کرد. طبیعی است که در این فرآیند جدید، مخاطبانی که با یک سلسله سبک ساختاری متداول در کمدیهای تلویزیونی خو گرفته بودند، نمیتوانند بلافاصله با این نشانهها ارتباط گرفته و آن را خیلی زود بپذیرند اما گذشت زمان سبب ارتباطگیری موثر بالایی میشود که این مهم در مورد «شیشماهه» به وقوع پیوسته و میزان مخاطبان و رضایت عمومی از این سریال، بهمراتب بالاتر از زمان پخش قسمتهای نخست سریال رفته است.
البته که نمیتوان از موفقیتهای این سریال سخن گفت و حرفی از «حسن معجونی» به میان نیاورد. معجونی که در این سریال در قامت یک روانشناس تجربی (دکتر رهتوشه) ظاهر شده، بهخوبی توانسته بخش عظیمی از پتانسیل کنایهزدنهای سریال به باورهای امروزی را بر عهده گرفته و به یک پارودی ظریفی برسد که مخاطبان نواندیش و جویای تازگی به دنبال آن هستند. بازی در سکوت، استفاده بهینه از میمیک صورت در جهت باورپذیر کردن وجه انتقادی و فن بیان خلاقانه برای این نقش سبب شده تا کارکتر دکتر رهتوشه، یک توازن درست را میان وجوه تیپیکال سریال رقم بزند. جایی که این کاراکتر با یکجانشینی و سکون شمرده خود میتواند میان شوخوشنگیهای دیگر کاراکترها و جنس طنازی آنها، توازنی منطقی را به سریال بخشیده و طیفی از مخاطبان عموما سختگیر را با خود همراه کند.
این تاثیرگذاری علیالخصوص در سکانسهای مواجهه دکتر رهتوشه (حسن معجونی) با دکتر روانکش (مهران مدیری) خود را گلدرشتتر نشان میدهد. سکانسهایی که ضمن متلکپراکنیهای صریح و مبتکرانه، بار کمیک بالایی نیز دارند و آنطور که از چرخیدن این لحظات در فضای مجازی مشخص است، مخاطب نیز استقبال بسیارخوبی از این مواجهه جالب به عمل آورده است.
تمام خلاقیتهای «شیشماهه» از تجارب حدودا 4دههای مهران مدیری از حضور در تلویزیون به بار نشسته است. بازیگر بسیار باهوشی که هم رسانه را به خوبی میشناسد و هم در دورههای مختلف، موفق شده تا جلوتر از سبکزندگیهای جدید حرکت کرده و بتواند به آسیبشناسی و نقد جریانها و افکار ناصحیح بپردازد. به همین دلیل است که او برخلاف بسیاری از هنرمندان همرده و همنسل خود، همچنان محبوب است و میتواند با هر ساختهای، نبض مخاطب را در دست گرفته و رکوردشکنیهای آماری را متوجه خود کند. با این طرز تفکر قطعا «شیشماهه» در آینده، غافلگیریهای بسیاری برای مخاطب خود دارد که باید زمان بیشتری برای عرضاندام به آن داد.
