سرنوشت کنکور ۱۴۰۵ در ابهام دوراهی «تاثیر قطعی» یا «مصلحت آموزشی»
تحریریه آوش/در شرایطی که سایه ناامنی و وضعیت جنگی بر روان و روزمرگی جامعه سنگینی میکند، اصرار بر اجرای مصوبات سختگیرانه کنکوری، دانشآموزان سالهای پایانی دبیرستان را به واکنش واداشته است تا صدای اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانند.
تجمع اعتراضی گروهی از دانشآموزان مقابل ساختمان وزارت آموزش و پرورش در صبح روز سهشنبه ۱۲ خرداد ۱۴۰۵، بار دیگر چالشهای عمیق نظام آموزشی کشور را در مواجهه با شرایط اضطراری و بحرانهای کلان به تصویر کشید.
این حرکت اعتراضی که برخاسته از نگرانیهای شدید نسل جوان در خصوص آینده تحصیلی و شغلیشان است، نشاندهنده گسست میان سیاستگذاریهای کلان آموزشی و واقعیتهای ملموسی است که دانشآموزان در ماههای گذشته با آن دست به گریبان بودهاند. در شرایطی که سایه ناامنی و وضعیت جنگی بر روان و روزمرگی جامعه سنگینی میکند، اصرار بر اجرای مصوبات سختگیرانه کنکوری، دانشآموزان سالهای پایانی دبیرستان را به واکنش واداشته است تا صدای اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانند.
صدای اعتراض از پیادهروهای خیابان سپهبد قرنی
خیابانهای منتهی به ساختمان وزارت آموزش و پرورش، شاهد حضور متراکم و نگران دانشآموزانی بود که به جای تمرکز بر کتابهای درسی در روزهای منتهی به امتحانات نهایی، ترجیح دادند دغدغههای خود را در قالب یک مطالبه جمعی فریاد بزنند. تجمع اعتراضی دانشآموزان مقابل وزارت آموزش و پرورش در شرایطی شکل گرفت که فضای روانی جامعه به دلیل بحرانهای اخیر به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است. دانشآموزان حاضر در این تجمع، با پلاکاردها و شعارهای خود خواستار بازنگری فوری و جدی در نحوه تاثیر سوابق تحصیلی در کنکور سراسری شدند. آنها معتقدند که اتخاذ تصمیمات یکسان برای شرایط ناهمگون و بحرانی، عین بیعدالتی است و میتواند آینده یک نسل را به مخاطره بیندازد. در جریان این تجمع، نمایندگانی از میان دانشآموزان به تشریح دلایل حضور خود پرداختند و تاکید کردند که اضطراب ناشی از ناپایداری شرایط محیطی، توان رقابت عادلانه را از آنها سلب کرده است.
بستری نابرابر برای رقابتی سرنوشت ساز
ریشه اصلی این اعتراضات به کیفیت و نحوه برگزاری کلاسهای درس در سال تحصیلی گذشته برمیگردد. بررسیها نشان میدهد که در سال گذشته، فرآیند آموزش در سراسر کشور با اخلالهای جدی و گسترده مواجه بوده است. به دلیل شرایط ویژه کشور، بسیاری از کلاسهای درس یا به طور کامل برگزار نشدند و یا با کیفیتی بسیار پایینتر از استانداردهای لازم به سرانجام رسیدند. نکته قابل تامل این است که حتی در شهرهایی که میزان درگیری مستقیم آنها با بحران و جنگ بسیار کم یا ناچیز بود، آموزش و پرورش تصمیم به برگزاری کلاسها به صورت آنلاین گرفت. زیرساختهای ضعیف آموزش مجازی، قطعیهای مکرر ارتباطات و عدم دسترسی یکسان همه دانشآموزان به ابزارهای آموزشی باکیفیت، باعث شد تا همگی با مشکلی جدی به نام افت تحصیلی و ضعف مهارتی روبهرو شوند. اکنون سوال اساسی دانشآموزان این است که با چنین بستر آموزشی ناهموار و ضعیفی، چگونه میتوان از آنها انتظار داشت در امتحانات نهایی کشوری که به صورت استاندارد و حضوری برگزار میشود، نمراتی در سطح عالی کسب کنند.
اضطراب شرایط جنگی و کابوس تاثیر قطعی معدل
یکی از دانشآموزان حاضر در این تجمع با بیانی دردمندانه به نمایندگی از همکلاسیهای خود اعلام کرد که درس خواندن در شرایط جنگی فعلی که هیچکس از پایان و عواقب آن باخبر نیست، کاری بس طاقتفرسا و دشوار است. او اشاره کرد که در میان دغدغههای امنیتی و روانی خانوادهها، از دانشآموزان خواسته شده است تا خود را برای دو ماراتن بزرگ یعنی امتحانات نهایی و کنکور آماده کنند. این دانشآموز تاکید کرد که در چنین موقعیتی، نگرانی از تاثیر قطعی معدل در نتیجه کنکور به کابوسی شبانه روزی تبدیل شده است. خواست اصلی این گروه از متقاضیان کنکور واضح و مشخص است؛ آنها تقاضا دارند که دستکم برای کنکور سال جاری، تاثیر سوابق تحصیلی پایههای یازدهم و دوازدهم از حالت «قطعی» به حالت «مثبت» تغییر یابد تا افت نمرات ناشی از شرایط بحرانی کشور، مانع از موفقیت آنها در آزمون سراسری نشود.اما قربانیان تاثیر قطعی معدل چه میگویند؟ آنها میگویند که این قانون در شرایط صلح و ثبات آموزشی هم منتقدان زیادی داشت و اجرای آن در وضعیت کنونی، تیر خلاصی بر عدالت آموزشی است.
چرا کنکور ۱۴۰۵ سرنوشتساز شد؟
برای درک بهتر ابعاد این اعتراضات، باید به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و سازمان سنجش نگاهی انداخت. بر اساس آخرین تغییرات قانونی، تاثیر سوابق تحصیلی در کنکور سراسری امسال به اوج خود یعنی میزان بیسابقه ۶۰ درصد رسیده است. طبق اعلام سازمان سنجش، تاثیر معدل در کنکور سراسری امسال به صورت ۶۰ درصد قطعی و بر اساس امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم محاسبه میشود.
این سهم کلان بدان معناست که امتحانات نهایی دبیرستان، وزنی بیشتر از خود آزمون سه ساعته کنکور پیدا کرده است. این موضوع به خودی خود باعث شده تا کنکور ۱۴۰۵ سرنوشتساز شد؛ چالش تاثیر ۶۰ درصد سوابق تحصیلی مستقیما آینده داوطلبان را به نمرات تشریحی گره زده است که تصحیح آنها همواره با درصدی از خطای انسانی و سلیقهای همراه است. دانشآموزان بر این باورند که وقتی ۶۰ درصد سرنوشت آنها در کلاسهای مجازی از دست رفته رقم میخورد، دیگر امیدی به جبران عقبماندگیها در آزمون تستی کنکور نخواهد بود.
سناریوهای امتحانات نهایی و بیم و امیدهای شرط معدل
در حال حاضر، دانشآموزان با دو هراس عمده مواجه شدهاند. اول اینکه در صورت حضوری بودن امتحانات پایان سال با توجه به عدم آموزش مناسب، نمرههای خوبی کسب نکنند و دوم اینکه این نمرات ضعیف به دلیل قانون تاثیر قطعی، شانس قبولی آنها را در دانشگاههای برتر نابود سازد. آن دسته از دانشآموزانی که در سالهای پایانی دبیرستان هستند و در آستانه ورود به دانشگاه قرار دارند، با تکیه بر این منطق که شرایط سال تحصیلی جاری کاملا استثنایی بوده، خواهان این هستند که شرط معدل با شرایط ویژه و اضطراری در نظر گرفته شود. کارشناسان آموزشی در این راستا چند سناریو را مطرح میکنند؛ سناریوی اول اصرار آموزش و پرورش بر اجرای مر قانون و برگزاری حضوری امتحانات با همان تاثیر ۶۰ درصد قطعی است که احتمالا با ریزش شدید میانگین معدل کشوری همراه خواهد شد. سناریوی دوم که مورد تقاضای معترضان است، تعلیق موقت تاثیر قطعی و بازگشت به تاثیر مثبت سوابق تحصیلی است تا نمرات امتحان نهایی تنها در صورت بهبود رتبه داوطلب اعمال شوند. سناریوی سوم نیز معطوف به تعدیل ضریب سوابق تحصیلی یا حذف پایه یازدهم از محاسبات امسال است.
تصمیمات آموزش و پرورش در بوته نقد و بازنگری
تاکنون واکنشهای رسمی به این تجمع و مطالبات دانشآموزان، ترکیبی از ابراز همدردی و تاکید بر اجرای قوانین بالادستی بوده است. مقامات وزارت آموزش و پرورش اگرچه مشکلات ناشی از آموزش آنلاین و استرسهای محیطی دانشآموزان را کتمان نمیکنند، اما تغییر در مصوبات کنکوری را خارج از اختیارات انحصاری این وزارتخانه و نیازمند هماهنگی با شورای سنجش و پذیرش دانشجو و شورای عالی انقلاب فرهنگی میدانند. با این حال، فشار افکار عمومی و تجمع اخیر نشان داد که نمیتوان نسبت به سرنوشت صدها هزار داوطلب بیتفاوت بود. تصمیمگیرندگان آموزش و پرورش اکنون در برابر آزمونی بزرگ قرار دارند؛ آنها باید میان حفظ اقتدار مصوبات قانونی و انعطافپذیری در برابر واقعیتهای تحمیلی جامعه، دست به انتخابی بزنند که کمترین آسیب را به سرمایههای انسانی کشور وارد کند. بازنگری در شیوه تاثیر سوابق تحصیلی، نه یک عقبنشینی ساختاری، بلکه گامی در جهت بازگرداندن آرامش روان به جامعهای است که فرزندانش در سختترین روزها، چراغ علمآموزی را روشن نگاه داشتهاند.
