باخت زاکانی به باران / مهدی اقراریان: شهرداری ناتوان در وظایف اولیه و پرمدعا در مأموریت‌های دیگران است
تحریریه آوش/ وقتی هواشناسی از چند هفته قبل درباره وقوع پدیده ال‌نینو هشدار داده، بارندگی شدید در تهران نباید کسی را غافلگیر کند، اما بارش‌های شدید ۴۸ ساعت گذشته در پایتخت، برخی معابر پایتخت را به رودخانه‌هایی تبدیل کرد که خودروها در آن شما می‌کردند. در حالی که غلامرضا شنگی، سرپرست معاونت خدمات شهری شهرداری از آماده‌باش ۱۰ هزار نیرو برای جلوگیری از آبگرفتگی معابر تهران گفته است، واقعیت میدانی از خیابان‌های ولیعصر (عج) و کلاهدوز تا بزرگراه‌های چمران، حکیم، مدرس و صدر، چیز دیگری می‌گوید. مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران نیز در گفت‌وگو با آوش، عملکرد پنج‌ساله مدیریتی تیم زاکانی را زیر سؤال می‌برد و شهرداری تهران را در انجام وظایف اولیه خود ناتوان و در دخالت در مأموریت‌های سایر دستگاه‌ها پرمدعا توصیف می‌کند
محمدحسین خودکار/ باران شدید دو روز گذشته تهران این بار فقط چترها، لباس‌ها و خودروهای شهروندان را خیس نکرد، بلکه بار دیگر ضعف‌های زیرساختی و مدیریتی پایتخت را به سطح خیابان‌ها آورد. تصاویر متعدد منتشرشده از آبگرفتگی معابر و جاری شدن روان‌آب در نقاط مختلف در شمال، جنوب، شرق و غرب شهر، به‌ویژه تجمع آب در برخی بزرگراه‌های مهم پایتخت و اختلال در رفت‌وآمد خودروها، از وضعیتی حکایت داشت که نمی‌توان از آن با لفظ دیگری غیر از سوءمدیریت یاد کرد. دشواری تردد خودروها در معابر پایتخت در کنار ترافیکی که همیشه با بارش باران تشدید می‌شود، زمان رسیدن شهروندان به مقصد را افزایش یافت و در کنار شلوغی وسایل حمل‌ونقل عمومی در روزهای بارانی، مردم را در این دو روز کلافه کرد.
گزارش‌های میدانی خبرنگاران و رسانه‌های رسمی و همچنین تصاویر گوناگون راستی‌آزمایی‌شده در شبکه‌های اجتماعی، از آبگرفتگی گسترده در نقاط مختلف شهر از خیابان‌های ولیعصر (عج) و کلاهدوز گرفته تا بزرگراه‌های چمران، حکیم و مدرس حکایت داشت. در این میان حتی ریزش حجم بالای آب از روی پل به اتوبان صدر دست‌مایه شوخی کاربران شد و در فضای مجازی این‌طور نوشتند که شهرداری یک کارواش رایگان در این محدوده تأسیس کرده است. افتتاح رودخانه‌های چمران و مدرس هم شوخی کنایه‌آمیز دیگری بود که در این دو روز با آبگرفتگی معابر تهران شد.
مجموعه گزارش‌ها و تصاویر منتشرشده از این وضعیت نشان می‌دهد که آبگرفتگی معابر پایتخت بر اثر بارندگی شدید در ۴۸ ساعت اخیر، محدود به چند نقطه نبوده است و نمی‌توان برخلاف ادعای رسانه‌های وابسته به شهرداری، همه تصاویر را محصول تولید هوش مصنوعی دانست. در چنین شرایطی، مدیران شهری پایتخت باید پاسخ دهند چرا بارانی که وقوع آن از قبل پیش‌بینی شده بود، مثل دفعات قبل چنین اختلالی را در زندگی روزمره شهروندان ایجاد کرد؟
این اتفاق در شرایطی رخ داد که شهرداری تهران از آماده‌باش ۱۰ هزار نیروی خدمات شهری، لایروبی همه جوی‌ها و کانال‌های پایتخت و شناسایی و رفع خطر گلوگاه‌های آبگرفتگی در سطح شهر خبر داده بود. سازمان هواشناسی نیز که از هفته‌ها قبل درباره تشدید باران در پاییز امسال بر اثر وقوع پدیده ال‌نینو خبر داده بود، هفته پیش نیز هشدار قرمز بارندگی شدید در تهران در دو روز ابتدایی هفته جاری را صادر کرده و بر احتمال وقوع سیلاب تأکید کرده بود. با این حال، از ساعات ابتدایی بارندگی در روز شنبه، تصاویر آبگرفتگی و اختلال در تردد در نقاط مختلف شهر منتشر شد.
مدیریت پنج‌ساله‌ای که مشکل آبگرفتگی را حل نکرد
بارندگی اخیر در حالی بار دیگر ضعف‌های مدیریت شهری را به نمایش گذاشت که علیرضا زاکانی بیش از پنج سال است سکان شهرداری تهران را در دست دارد و بارها وعده‌های بزرگی از جمله شکستن کمر ترافیک و برقی‌سازی پایتخت را مطرح کرده است. در چنین شرایطی، مقایسه حجم و شدت بارندگی این دو روز با باران‌های مشابه سال‌های گذشته، بهانه‌ای پذیرفتنی از سوی مدیران شهری پایتخت نیست و زاکانی و تیم او به‌جای این که مشکلات مربوط به گنجایش پایین برخی جوی‌ها و کانال‌ها را به دوره‌های قبلی نسبت دهند، باید پاسخگوی این پرسش باشند که در طول این سال‌ها چه میزان از مشکلات شناخته‌شده شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی، نگهداری معابر و نظارت بر عملکرد پیمانکاران مسئول لایروبی و پاک‌سازی مکرر جوی‌ها را برطرف کرده‌اند؟
شهرداری تهران از همان نخستین ساعت شروع بارنذگی در روز شنبه، از آماده‌باش ۱۳۸ ایستگاه آتش‌نشانی، استقرار شبانه‌روزی نیروها در نقاط بحرانی خبر داد و اعلام کرد ۱۰ هزار نیروی کارگری و غیرکارگری خدمات شهری را برای مقابله با آبگرفتگی معابر و تسهیل تردد شهروندان بسیج کرده است. اما اعلام تعداد نیروها و تجهیزات آماده‌باش، به‌تنهایی نمی‌تواند معیار ارزیابی عملکرد مدیریت شهری باشد و آنچه شهروندان در خیابان‌ها تجربه می‌کنند، نشان می‌دهد که آیا تمهیدات و عملکرد میدانی شهرداری کارآمد بوده است یا خیر.
از سوی دیگر، علیرضا جعفری، مدیرکل خدمات شهری شهرداری تهران روز شنبه در مصاحبه‌ای، لایروبی همه نهرها و کانال‌ها را از اقدامات شهرداری عنوان کرد و احتمال داد که تجمع زباله در برخی جوی‌ها، عامل آبگرفتگی بعضی معابر پایتخت باشد. این نکته‌ای است که پیش از این حسین شاه‌پری، مدیر روابط‌عمومی معاونت خدمات شهری شهرداری تهران نیز در گفت‌وگو با آوش به آن اشاره کرده بود.
با این حال، این توضیحات و در واقع توجیهات مسئولان شهرداری این پرسش را به ذهن متبادر می‌کند که اگر زباله می‌تواند مسیر هدایت آب را مسدود کند، نظارت مستمر بر نظافت جوی‌ها و عملکرد پیمانکاران چه جایگاهی در برنامه روزمره شهرداری دارد؟ جمع‌آوری زباله و پاکیزگی معابر و جوی‌ها، وظیفه‌ای مقطعی و وابسته به هشدار هواشناسی نیست، بلکه ابتدایی‌ترین مسئولیت مدیریت شهری محسوب می‌شود.
در کنار این موضوع، باید توجه داشت که شورای شهر تهران آذرماه سال گذشته مصوبه‌ای درباره تراواسازی فضاهای شهری تصویب کرد؛ اقدامی که هدف آن افزایش نفوذپذیری سطوح و کمک به هدایت بخشی از روان‌آب‌ها به سفره‌های زیرزمینی بود. اکنون با گذشت حدود یک سال از تصویب این مصوبه، مدیران شهرداری باید پاسخ دهند که چه میزان از آن را اجرا کرده و چه مقدار از سطوح معابر پایتخت را اصطلاحاً تراوا و به سطوح نفوذپذیر تبدیل کرده‌اند؟ مسأله فقط این نیست که هنگام بارندگی چند نیرو یا چه مقدارداز تجهیزات در حالت آماده‌باش قرار می‌گیرند، مسأله این است که برای کاهش احتمال آبگرفتگی، چه زیرساخت‌هایی در شهر ایجاد شده است.
ادعاهای معاون شهردار درباره عملکرد شهرداری برای جلوگیری از آبگرفتگی
غلامرضا شنگی، سرپرست معاونت خدمات شهری شهرداری تهران روز یکشنبه ۱۷ آبان به صحن شورای شهر آمد تا گزارشی از اقدامات شهرداری برای جلوگیری از آبگرفتگی ارائه دهد. او توضیح داد که با صدور هشدار قرمز هواشناسی، نیروهای مناطق ۲۲گانه و سازمان‌ها و شرکت‌های مرتبط به آماده‌باش کامل درآمدند. به گفته او، ۴۲ نقطه گلوگاهی و مستعد آبگرفتگی در شهر شناسایی شده بود و پیش از بارندگی نیز از این نقاط بازدید و برای مدیریت شرایط احتمالی تمهیداتی پیش‌بینی شده بود.
شنگی همچنین طول شبکه اصلی جمع‌آوری آب‌های سطحی تهران را ۷۳۵ کیلومتر اعلام کرد که ۵۷۵ کیلومتر آن سرپوشیده و ۱۶۰ کیلومتر روباز است. او بر انجام ۲۶ هزار مترمکعب لایروبی دستی و رسوب‌برداری و ۷۲ هزار مترمکعب برداشت مکانیزه رسوب و پسماند از ابتدای سال تا کنون نیز خبر داد. به گفته معاون شهردار تهران، پیش از بارندگی‌های اخیر، ۹۸۳ حوضچه زباله‌گیر مورد مرمت و بازنگری قرار گرفته، ۶۲۷ دستگاه و تجهیز تخصصی به‌کار گرفته شده و ۶۵ هزار کیسه شن و نمک در ۴۱۶ نقطه مستعد سیلاب مستقر شده است.
سرپرست معاونت خدمات شهری شهرداری تهران میزان بارندگی ثبت‌شده در شهرک قائم را ۷۹.۷ میلی‌متر اعلام کرد؛ رقمی که به گفته او از بارندگی ۵۵ میلی‌متری ثبت‌شده در ایستگاه مهرآباد هنگام سیلاب سال‌های گذشته بیشتر بوده است. شنگی در عین حال اذعان کرد که در برخی نقاط، ظرفیت انتقال آب در جوی‌ها و انهار تکمیل شده و روان‌آب به سطح معابر راه پیدا کرده است.
معاون زاکانی همچنین در حاشیه جلسه شورا در جمع خبرنگاران نیز گفت که در طول بارندگی‌های اخیر در حدود ۴۰ نقطه منهول‌های شبکه فاضلاب دچار پس‌زدگی و بیرون‌زدگی شد که با همکاری شرکت آب و فاضلاب مدیریت شد. شنگی برخلاف اظهارات مدیرکل خدمات شهری شهرداری تهران، با این پرسش خبرنگاران که علت آبگرفتگی معابر، ضعف لایروبی یا انباشت زباله در جوی‌ها و کانال‌ها بوده است، مخالفت و تأکید کرد حتی یک مورد آبگرفتگی ناشی از این دو عامل در بارندگی‌های اخیر نداشت رخ نداده است. او همچنین مدعی شد بیش از ۱۰ هزار نیروی خدمات شهری از روز جمعه در آماده‌باش بوده‌اند و تمام موارد گزارش‌شده درباره آبگرفتگی معابر توسط شهروندان از طریق سامانه ۱۳۷ بلافاصله پیگیری شده است.
عضو شورای شهر: شهرداری زاکانی در عمل وظایف اولیه خود درمانده است
در این میان، مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران در گفت‌وگو با خبرنگار آوش، بارندگی اخیر و آبگرفتگی معابر را نشانه‌ای از مشکلات عمیق‌تر مدیریت شهری دانست و توضیح داد: «شهرداری پس از بیش از پنج سال مدیریت علیرضا زاکانی، دیگر نمی‌تواند خود را در موقعیت ماه‌های ابتدایی فعالیت این دوره قرار دهد. در این مدت باید مأموریت‌های بدیهی و اولیه شهرداری به سرانجام می‌رسید، اما امروز تهران همچنان با چالش‌هایی مانند آبگرفتگی، ترافیک و آشفتگی در حوزه مدیریت شهری روبه‌روست؛ به نحوی که به نظر می‌رسد شهرداری حتی در عمل وظایف اولیه خود نیز درمانده است.»
اقراریان با انتقاد از اولویت‌های شهردار تهران، گفت که باور دارد زاکانی همچنان اشراف جامع و کاملی بر مأموریت‌های اصلی شهرداری ندارد و بیشتر علاقه‌مند است وارد موضوعاتی شود که می‌توانند برای او در آینده سرمایه سیاسی ایجاد کنند. این عضو شورای شهر معتقد است وقتی شهروندان می‌بینند شهرداری حتی نمی‌تواند مأموریت‌های ذاتی و ابتدایی خود را انجام دهد، اقدامات و طرح‌های نمایشی مدیریت شهری نیز اعتبار خود را از دست می‌دهد. او تأکید کرد که وقوع یک بارندگی شدید یا بروز شرایط خاص ترافیکی کافی است تا فاصله میان تصویر ارائه‌شده از عملکرد شهرداری و واقعیت زندگی روزمره شهروندان آشکار شود.
اقراریان همچنین به نحوه دفاع و تمجید حامیان زاکانی از عملکرد شهرداری در مواجهه با بارندگی در روزهای گذشته نیز اشاره کرد و گفت: «تجربه پنج سال گذشته نشان داده است که برخی افراد همواره تلاش کرده‌اند با تعریف و تمجید، شهردار تهران را موفق جلوه دهند و در مقابل، منتقدان را با برچسب‌های مختلف هدف قرار دهند. اما بارندگی اخیر، فارغ از این فضاسازی‌ها، واقعیت مدیریت شهری را نشان داد.»
تأکید اقراریان بر ضعف شهرداری در نظارت بر عملکرد پیمانکاران
عضو شورای شهر تهران همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگار آوش درباره میزان نظارت شهرداری بر عملکرد پیمانکاران حوزه خدمات شهری و وضعیت اجرای طرح جامع تنظیف شهر تهران نیز تصریح کرد: «شهرداری تهران ناتوان در وظایف اولیه و پرمدعا در مأموریت‌های دیگران است. امیدواریم با برگزاری هرچه سریع‌تر انتخابات شوراها، مدیریت شهری تهران به مسیر تخصصی خود بازگردد.»
او نظافت معابر و جوی‌ها را یکی از وظایف پایه‌ای مدیریت دانست و تأکید کرد که شهرداری زاکانی در انجام همین مأموریت نیز با ضعف روبه‌روست، در حالی که برای حل مسائل و موضوعات خارج از حوزه مسئولیت مستقیم خود، مرتب طرح و ایده ارائه می‌کند تا برای آینده سیاسی شهردار، اعتبار کسب کند.
عضو شورای شهر تهران در ادامه از مشاهدات میدانی خود درباره آبگرفتگی معابر در دو روز گذشته سخن گفت و توضیح داد که شخصاً شاهد آن بوده است که در معابر مختلف تهران، لایروبی جوی‌ها انجام نشده و حجم زیادی زباله و پسماند در مسیرهای هدایت آب باقی مانده است. به گفته اقراریان، این وضعیت مربوط به یکی دو روز یا چند ماه اخیر نیست و نشان می‌دهد برخی جوی‌ها و انهار پایتخت برای ماه‌ها لایروبی نشده‌اند. او ضعف نظارت بر پیمانکاران را یکی از مشکلات جدی حوزه خدمات شهری دانست و گفت نمی‌توان مسئولیت نظافت و نگهداری معابر را به پیمانکار سپرد، اما بر عملکرد او نظارت مؤثر نداشت.
نمی‌توان با اقدامات نمایشی بر واقعیت شهر سرپوش گذاشت
اقراریان در عین حال، مسئله را صرفاً به عملکرد پیمانکاران یا حتی مدیران حوزه خدمات شهری محدود نکرد و از بی‌انگیزگی بخشی از بدنه شهرداری سخن گفت. او در توضیح بیشتر گفت: «وقتی کارکنان باسابقه و نیروهای متخصص شهرداری می‌بینند افراد فاقد تجربه مدیریت شهری در رأس بخش‌های مختلف قرار می‌گیرند و برخی مدیران خارج از مجموعه، مسیرهای مدیریتی را به‌سرعت طی می‌کنند، انگیزه خود را برای انجام مأموریت‌ها از دست می‌دهند. این در حالی است که بخش بزرگی از بار اداره شهر بر دوش همین بدنه کارشناسی و اجرایی است و تضعیف انگیزه آن می‌تواند در کیفیت خدمات شهری بازتاب پیدا کند.»
اقراریان همچنین از آنچه «حکمرانی نمایشی» می‌نامد، انتقاد کرد و گفت: «شهرداری برای پوشاندن ضعف‌های خود به عملیات رسانه‌ای و طراحی کمپین‌های تبلیغاتی متوسل می‌شود تا تصویری موفق از عملکرد مدیریت شهری به شهروندان ارائه کند. در این الگو هنگام بروز مشکلات، دیگران و حتی شهروندان مقصر معرفی می‌شوند، اما مسئولیت ناکامی‌ها متوجه شهرداری نمی‌شود. اما بارندگی‌های اخیر نمونه‌ای از اتفاقاتی است که می‌تواند این تصویرسازی را کنار بزند و مشکلات واقعی شهر را آشکار کند.»
عضو شورای شهر تهران، حمله به منتقدان و برچسب‌زنی به آن‌ها را بخشی از تلاش برای کم‌رنگ کردن انتقادها دانست و تأکید کرد در موارد متعددی مشاهده کرده است که زمان و انرژی مدیریت شهری به‌جای پاسخ‌گویی درباره وضعیت شهر، صرف مقابله با منتقدان شده؛ در حالی که مسأله اصلی، مشکلاتی است که شهروندان هر روز در خیابان‌ها با آن مواجه‌اند و هیچ‌گونه اقدام نمایشی، نمی‌تواند بر واقعیت زندگی روزمره مردم تهران و حقیقت آبگرفتگی معابر در دو روز گذشته، سرپوش بگذارد.
