گشت‌وگذار در شهر؛ قفسه‌ها پر است و نان هنوز داغ از تنور بیرون می‌آید!

در روزهای نخست حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تهران و بعدتر تمامی ایران در صبح روز نهم اسفند ماه، شایعه کمبود کالا صف‌هایی مقابل نانوایی‌ها و فروشگاه‌ها ایجاد کرد، اما گزارش میدانی از سطح شهر تهران اکنون نشان می‌دهد عرضه مواد غذایی عادی است و خرید مردم نیز به روال معمول بازگشته است. 

از اضطراب روزهای اول تا آرامش نسبی بازار

صبح زود در یکی از خیابان‌های مرکزی تهران، رفت و آمد مردم شبیه بسیاری از روزهای عادی شهر است؛ صدای باز شدن کرکره مغازه‌ها، بوی نان تازه از نانوایی سر کوچه و صف کوتاهی از مشتریانی که برای خرید نان ایستاده‌اند. 
یک هفته از آغاز حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران گذشته و اگرچه فضای عمومی جامعه هنوز تحت تاثیر اخبار جنگ است، اما در بازار و فروشگاه‌های محلی نشانه‌های زیادی از بازگشت نسبی آرامش دیده می‌شود.
در نخستین ساعات شروع درگیری‌ها، شایعات زیادی در شبکه‌های اجتماعی درباره کمبود مواد غذایی و احتمال قحطی منتشر شد. همین شایعات باعث شد در برخی محله‌ها مردم برای خرید کالاهای اساسی راهی فروشگاه‌ها شوند. 

در همان روز و روز بعدی بسیاری از ما صف‌های طولانی مقابل برخی نانوایی‌ها را دیدیم؛ صف‌هایی که بیشتر ناشی از نگرانی و خرید هیجانی بود. حالا اما بسیاری از این صف‌ها کوتاه شده و خریدها به شکل عادی انجام می‌شود و با همان وضعیت روزهای عادی پیش از شنبه حمله مواجه هستیم.

قفسه‌های سوپر مارکت‌ها دوباره پر شدند

در یک سوپرمارکت محلی در شرق تهران، قفسه‌ها پر از بطری‌های آب معدنی، کنسروها، لبنیات و مواد غذایی است. یخچال‌های فروشگاه مملو از شیر، ماست و نوشیدنی‌های مختلف است و مشتریان یکی یکی وارد می‌شوند، خریدشان را انجام می‌دهند و بدون عجله از فروشگاه خارج می‌شوند. 
صاحب مغازه که بیش از پانزده سال است در همین محل کار می‌کند، می‌گوید روزهای اول شرایط متفاوت بود.
«دو سه روز اول مردم واقعا نگران بودند. ولی الان می‌بینید که همه چیز هست.» 
او به قفسه‌های فروشگاه اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «هر روز هم بار جدید می‌آید. شرکت‌ها و ویزیتورها دارند کارشان را می‌کنند و کالا به موقع می‌رسد.» 

مشاهدات میدانی از چند فروشگاه دیگر در همان منطقه نیز همین تصویر را نشان می‌دهد؛ قفسه‌های پر، مشتریانی که خریدهای روزانه انجام می‌دهند و دیگر خبری از خریدهای هیجانی نیست. 

ماجرای آب معدنی؛ شایعه‌ای که بازار را ملتهب کرد

یکی از پررنگ‌ترین شایعات در روزهای ابتدایی جنگ، کمبود آب معدنی بود. در شبکه‌های اجتماعی حتی پیام‌هایی منتشر شد که از فروش یک باکس آب با قیمت‌هایی چند برابر قیمت معمول خبر می‌داد. 
اما حالا یک هفته پس از آغاز جنگی تمام عیار؛ در مقابل یکی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای شرق تهران، چندین پالت بزرگ آب معدنی روی هم چیده شده است. فروشنده فروشگاه می‌گوید تقاضا در روزهای اول بالا رفته بود اما حالا وضعیت کاملا عادی است.
به گفته او: «اوایل بعضی‌ها چند باکس با هم می‌خریدند و همین باعث شد در چند ساعت قفسه‌ها خالی شود. همان روز اول شاید ساعت به ۱۲ ظهر نرسیده بود که تمام آب معدنی‌های مغازه من تمام شد. من روز قبل بار آب معدنی را تحویل گرفتم و مقدار کمی هم نبود اما شاید طی یک ساعت آب معدنی که برای یک یا دو هفته فروش مغازه را کفاف می‌داد، فروش رفت. حتی بعضی مشتری‌ها می‌گفتند شاید چند روز دیگر چیزی پیدا نشود. ولی الان نه تنها کمبود نیست، بلکه انبار هم پر است.» 

یکی از مشتریان که برای خرید روزانه وارد فروشگاه شده نیز همین نظر را دارد. او می‌گوید: «ما هم روز اول کمی بیشتر خرید کردیم، چون خبرهای مختلف می‌شنیدیم. ولی حالا می‌بینیم همه چیز در بازار هست و نگرانی خاصی وجود ندارد.» او حتی به این موضوع اشاره کرد که «اگر از این خریدهای هیجانی جلوگیری کنیم، فکر نمی‌کنم مشکل خاصی پیش بیاید.» 

نانوایی‌ها با بوی نان تازه در خیابان

چند خیابان آن‌طرف‌تر، مقابل یک نانوایی سنگکی صف کوتاهی از مشتریان شکل گرفته است. داخل مغازه، نانوا با سرعت خمیرها را روی تخته پهن می‌کند و به تنور می‌چسباند. نانوای مغازه می‌گوید روزهای اول تقاضا بسیار بیشتر از حالت عادی بود. «مردم فکر می‌کردند شاید نان کم شود، برای همین بعضی‌ها چند برابر معمول می‌خریدند. ولی حالا شرایط طبیعی شده.» 
او تاکید می‌کند که از نظر تامین آرد هیچ مشکلی وجود ندارد. «آرد به اندازه کافی هست. حتی اگر تقاضا بیشتر شود هم می‌توانیم پخت را زیاد کنیم. الان هم بیشتر مردم همان اندازه معمول نان می‌خرند.»
در چند نانوایی دیگر هم شرایط مشابه است؛ صف‌هایی کوتاه، پخت مداوم نان و مشتریانی که آرام و بدون عجله منتظر هستند. 

زندگی در بازارهای محلی جریان دارد

در یکی از بازارهای محلی شرق تهران، دستفروش‌ها بساط میوه و سبزی پهن کرده‌اند و خریداران در حال انتخاب و خرید محصولات تازه هستند. اگر کسی از بیرون به این بازار نگاه کند یا صدای انفجارهای ریز و درشت شنیده نشود، شاید سخت بتواند حدس بزند که کشور درگیر یک بحران نظامی است. زندگی روزمره همچنان جریان دارد. 
یک فروشنده میوه می‌گوید: «روزهای اول مشتری‌ها کمی مضطرب بودند. اما حالا خریدها مثل قبل شده. مردم هم فهمیده‌اند که کمبودی وجود ندارد.»
در مغازه‌های اطراف هم وضعیت مشابه است؛ از فروشگاه‌های لبنیاتی گرفته تا قصابی‌ها، همه مشغول کار هستند و مشتریان نیز خریدهای معمول خود را انجام می‌دهند. 

کاهش خریدهای هیجانی یک هفته پس از آغاز تهاجم نظامی

کارشناسان اقتصادی معتقدند در شرایط بحرانی، انتشار شایعات می‌تواند به سرعت رفتار مصرف‌کنندگان را تغییر دهد. وقتی خبرهایی درباره کمبود کالا منتشر می‌شود، حتی اگر صحت نداشته باشد، بسیاری از مردم برای اطمینان بیشتر اقدام به خریدهای اضافی می‌کنند. این اتفاق را در زمان جنک ۱۲ روزه هم شاهد بودیم. 
این رفتار جمعی گاهی باعث می‌شود برای مدت کوتاهی قفسه‌ها خالی شود و تصور کمبود واقعی شکل بگیرد، اما تجربه روزهای اخیر نشان می‌دهد که با فروکش کردن فضای شایعات، بازار نیز به سرعت به تعادل برمی‌گردد.
اکنون در بسیاری از فروشگاه‌های تهران، خریدها به شکل روزانه یا هفتگی انجام می‌شود و بر خلاف اعلام برخی کانال‌ها یا فضای مجازی، خبری از انبار کردن مواد غذایی نیست. 

شهر زیر سایه جنگ است و زندگی ادامه دارد

با وجود فضای جنگی و اخبار نگران‌کننده‌ای که هر روز منتشر می‌شود، زندگی در تهران همچنان جریان دارد. شاید برخی از شهر خارج شده باشند یا درون خانه مانده باشند اما هنوز رفت و آمد در خیابان‌ها دیده می‌شود، مغازه‌ها باز هستند و مردم در حال انجام کارهای روزمره خودند. در فروشگاه‌ها و نانوایی‌ها نیز تصویر مشابهی دیده می‌شود؛ قفسه‌های پر از کالا، نان تازه در تنور و مشتریانی که آرام خرید می‌کنند. 
بازار شاید در روزهای نخست تحت تاثیر موجی از نگرانی و شایعات قرار گرفت، اما حالا نشانه‌های زیادی از بازگشت ثبات در آن دیده می‌شود. در میان صدای گفت‌وگوی مشتریان در فروشگاه‌ها و بوی نان تازه در کوچه‌های تهران، یک واقعیت بیشتر از هر چیز به چشم می‌آید، با وجود شرایط سخت و فضای جنگی، زندگی روزمره مردم همچنان ادامه دارد و نگرانی از کمبود گسترده مواد غذایی دست‌کم در بازارهای شهر دیده نمی‌شود.