ضمانت اتمی یا مذاکره هسته‌ای؛ مساله این است

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

در آخرین صحبت ها در رابطه با مذاکرات ایران و آمریکا، سخنگوی وزارت خارجه قطر با اشاره به ابتکار عمل ایران در خصوص امنیت تنگه هرمز اعلام کرد که تهران پیشنهاد مشخص خود را درباره مدیریت این گذرگاه حیاتی از طریق میانجی‌ها به طرف آمریکایی منتقل کرده بود.

این پیشنهاد که بر همکاری منطقه‌ای و حفظ آزادی کشتیرانی بدون دخالت قدرت‌های خارجی تأکید داشت، در نهایت به دلیل پافشاری واشنگتن بر لزوم گنجاندن پرونده هسته‌ای ایران و مطالبات فراتر از چارچوب اولیه، با چالش جدی و بن‌بست مواجه شد.

مقام قطری توضیح داد که ایران خواهان تمرکز صرف بر مسائل امنیتی تنگه هرمز بود تا از تبدیل شدن این موضوع به ابزاری برای فشارهای سیاسی گسترده‌تر جلوگیری شود اما طرف آمریکایی اصرار داشت که هرگونه گفت‌وگو درباره امنیت دریایی باید به بحث برنامه هسته‌ای پیوند بخورد و این رویکرد مسیر پیشرفت را مسدود کرد.

وی افزود که هرگونه راهکار پایدار برای حل بحران‌های منطقه‌ای باید بر پایه اجماع کشورهای منطقه استوار باشد و دخالت‌های خارجی بدون در نظر گرفتن منافع مستقیم همسایگان تنها به پیچیده‌تر شدن اوضاع منجر می‌شود.

در شرایط کنونی، تمرکز اصلی قطر بر رفع موانع فنی و مدیریت متغیرهای میدانی قرار گرفته تا زمینه پیشبرد دیپلماسی فراهم شود.

این رویکرد شامل کاهش تنش‌های عملیاتی در آب‌های خلیج فارس، هماهنگی میان نیروهای دریایی کشورهای ساحلی و ایجاد کانال‌های ارتباطی مستقیم برای جلوگیری از حوادث ناخواسته است.

قطر به عنوان میانجی فعال معتقد است که بدون حل این موانع عملیاتی، مذاکرات سیاسی در سطوح بالاتر نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید و فضای بی‌اعتمادی همچنان غالب خواهد ماند.

الانصاری همچنین با اشاره به پرونده دارایی‌های بلوکه‌شده ایران تصریح کرد که شش میلیارد دلار از منابع مالی تهران بر اساس توافق کانال بشردوستانه در قطر نگهداری می‌شود.

این مبلغ که حاصل آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده در چارچوب توافقات قبلی است، به عنوان یکی از ابزارهای تشویقی کلیدی در جریان مذاکرات و ایجاد اعتماد متقابل میان طرف‌های درگیر محسوب می‌شود.

نگهداری این منابع در قطر نه تنها جنبه مالی دارد بلکه نماد تعهد طرف‌ها به حفظ کانال‌های بشردوستانه حتی در شرایط تنش‌های سیاسی است.

مقام قطری تأکید کرد که این دارایی‌ها می‌تواند در صورت پیشرفت مذاکرات به عنوان انگیزه‌ای برای طرف ایرانی عمل کند و همزمان نشان‌دهنده حسن نیت طرف‌های میانجی برای تسهیل روند دیپلماتیک باشد.

با این حال، استفاده از این ابزار منوط به پیشرفت واقعی در گفت‌وگوها و اجتناب از مطالبات یک‌جانبه است.

در همین حال، معاون ترامپ به صراحت اعلام کرده که ایالات متحده به دنبال دریافت تعهد نهایی و قاطع از ایرانی‌هاست تا برنامه هسته‌ای خود را احیا نکنند. این موضع‌گیری در حالی مطرح شده که به نظر می‌رسد تنها نقطه اختلافی اصلی در مذاکرات فعلی، گنجاندن پرونده هسته‌ای در دستور کار گفت‌وگوها درباره امنیت تنگه هرمز است.

واشنگتن معتقد است که بدون تضمین‌های محکم درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران، هرگونه توافق امنیتی فاقد اعتبار خواهد بود، در حالی که تهران این رویکرد را تلاش برای گسترش دامنه مذاکرات فراتر از موضوع اولیه می‌داند.

این اختلاف دیدگاه باعث شده که پیشنهاد اولیه ایران برای مدیریت مشترک تنگه هرمز که می‌توانست به کاهش تنش‌های دریایی کمک کند، عملاً متوقف شود و فضای گفت‌وگو به سمت بن‌بست حرکت کند. تحلیل‌گران معتقدند که پافشاری آمریکا بر پیوند دادن این دو موضوع، ریشه در سیاست‌های کلی‌تر این کشور در قبال ایران دارد که امنیت منطقه‌ای را ابزاری برای پیشبرد اهداف هسته‌ای می‌بیند.

در مقابل، ایران با تأکید بر جدایی این پرونده‌ها، سعی دارد نشان دهد که مسائل امنیتی خلیج فارس باید به صورت مستقل و با مشارکت کشورهای ساحلی حل شود.

قطر در این میان نقش میانجی‌گر را ایفا می‌کند و تلاش دارد با مدیریت متغیرهای میدانی مانند تردد کشتی‌ها، هماهنگی نظامی و کاهش تحریکات لفظی، فضای لازم برای بازگشت به دیپلماسی را ایجاد کند. تمرکز این کشور بر رفع موانع فنی نشان می‌دهد که بدون حل مسائل عملیاتی روزانه، نمی‌توان انتظار پیشرفت سیاسی داشت.

دارایی‌های شش میلیارد دلاری نگهداری‌شده در قطر نیز در این چارچوب اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. این منابع که بخشی از کانال بشردوستانه محسوب می‌شود، می‌تواند به عنوان اهرم تشویقی برای هر دو طرف عمل کند؛ برای ایران به معنای دسترسی به منابع مالی مسدودشده و برای آمریکا به معنای نشان دادن انعطاف در ازای تعهدات متقابل.

با این حال، تا زمانی که اختلاف بر سر گنجاندن پرونده هسته‌ای حل نشود، این ابزار نیز نمی‌تواند به طور کامل به کار گرفته شود. معاون ترامپ با تأکید بر دریافت تعهد قاطع، عملاً خط قرمز واشنگتن را مشخص کرده و نشان داده که ایالات متحده حاضر نیست امنیت تنگه هرمز را بدون پیشرفت در موضوع هسته‌ای مورد مذاکره قرار دهد.