«پلیکان»؛ همزیستی مسالمت آمیز انسان و پرنده/ این ماجرای شاعرانه واقعی است
علی ارکیان در تازهترین مستند خود با عنوان «پلیکان»، به روایت همزیستی یک پلیکان با یک خانواده صیاد در تالاب انزلی میپردازد؛ مستندی که در کنار روایت این رابطه، نگاهی به وضعیت زیستمحیطی تالاب انزلی و نقش این پرنده در جذب گردشگران دارد.
عی ارکیان شریفی، مستندساز، درباره تازهترین اثر خود با عنوان «پلیکان» گفت: سوژه این مستند از آشنایی با آقای پورغلامی، صیادی که سالهاست از پرنده «پلیکان» یا «داگلاس» نگهداری میکند، شکل گرفت. با او دوست شدم، بارها همراهش به دریا رفتم و از نزدیک رابطه میان او و این پلیکان را دیدم. به مرور متوجه شدم پلیکان فراتر از یک پرنده، به یکی از جاذبههای محیطزیستی منطقه تبدیل شده و نقش مهمی در جذب گردشگران به تالاب انزلی دارد.
کارگردان مستند «حسین علی» افزود: آقای پورغلامی از فعالان شناختهشده حوزه محیطزیست و صیادی در انزلی است و مردم منطقه و گردشگران علاقه زیادی به او و «داگلاس» دارند. همین ویژگی باعث شد احساس کنم این سوژه ظرفیت تبدیل شدن به یک مستند را دارد. نگارش طرح و فیلمنامه این اثر با مشاوره بابک بهداد حدود دو سال زمان برد و در این مدت هم مراحل تصویب و تولید آن در مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی دنبال شد.
کارگردان مستند «این یادگاری» درباره روند تولید فیلم بیان کرد: همزمان با آماده شدن پروژه، شرایط جنگی و حمله به بندر انزلی و کشتیهای مستقر در این بندر، روند تولید را با وقفه مواجه کرد. هر بار که قصد آغاز فیلمبرداری را داشتیم، اتفاق تازهای رخ میداد و امکان حضور در منطقه فراهم نمیشد. اکنون هم به دلیل شرایط نوری تالاب، امکان تصویربرداری مناسب وجود ندارد و در تلاشم که فیلمبرداری اصلی از اواسط شهریور آغاز شود.
کارگردان مستند «ناخدا» درباره ویژگیهای این سوژه گفت: سالها پیش پرویز کیمیاوی فیلم «پلیکان» را درباره رابطه یک پیرمرد با این پرنده ساخت. احساس کردم امروز هم میتوان با نگاهی تازه به چنین رابطهای پرداخت؛ این بار روایت پلیکانی که در کنار یک صیاد زندگی میکند و بخشی از خانواده او شده است. آقای پورغلامی فرزند پسر ندارد و پلیکان را مانند فرزند خود میداند. این رابطه صمیمی، در کنار وضعیت بحرانی تالاب انزلی، برای من به سوژهای جذاب و متفاوت تبدیل شد.
وی ادامه داد: تالاب انزلی امروز با مشکلات جدی زیستمحیطی و خطر خشکی روبهروست و مستند تلاش میکند در کنار روایت زندگی پورغلامی و «داگلاس»، به این بحران هم بپردازد. همچنین حضور گردشگرانی که برای دیدن این پلیکان به منطقه میآیند، بخشی از روایت فیلم را شکل میدهد. در فضای مجازی هم ویدئوهای متعددی از «داگلاس» منتشر شده که نشان میدهد این پرنده تا چه اندازه در معرفی این منطقه نقش داشته است.
ارکیان با اشاره به تجربه ساخت مستندهای شخصیتمحور گفت: پیش از این در مستند «ناخدا» تلاش کردم تنها با اتکا به تصویر، شخصیت عبدالرسول غریبی را روایت کنم؛ هنرمندی که در جهان شناختهشده بود اما در ایران کمتر کسی او را میشناخت. در «داگلاس» هم تلاش میکنم روایت بیش از آنکه بر گفتوگو استوار باشد، از طریق تصویر شکل بگیرد تا مخاطب بدون نیاز به توضیح، با فضای فیلم ارتباط برقرار کند.
وی درباره روایت مستند بیان کرد: مخاطب در این فیلم با داستان همزیستی مسالمتآمیز یک انسان و یک پرنده روبهرو میشود، اما «داگلاس» صرفاً یک مستند حیاتوحش نیست. شخصیت اصلی تنها این پلیکان نیست؛ آقای پورغلامی، تالاب انزلی، محیطزیست منطقه، گردشگران و شرایط امروز این تالاب، همگی اجزای اصلی روایت هستند و در کنار یکدیگر مفهوم فیلم را شکل میدهند.
کارگردان مستند «ناخدا» افزود: «داگلاس» بیشتر یک مستند شاعرانه درباره همزیستی انسان و طبیعت است. برای من مهم بود که همه این عناصر در کنار هم قرار بگیرند و تصویری از تعامل میان انسان، حیوان و محیطزیست ارائه دهند؛ تصویری که بتواند مخاطب را با اهمیت حفظ این زیستبوم آشنا کند.
وی درباره مراحل تولید فیلم هم گفت: پژوهش پروژه به پایان رسیده و فیلمبرداری در فصلهای مختلف سال انجام خواهد شد تا تغییرات طبیعت و زندگی شخصیتها در زمانهای متفاوت ثبت شود. محدودیتهای نوری تالاب در فصل تابستان باعث شده آغاز فیلمبرداری به اواسط شهریور موکول شود تا شرایط مناسبتری برای تصویربرداری فراهم باشد.
ارکیان درباره برنامه نمایش فیلم گفت: تصمیمگیری درباره اکران و نمایش آثار بر عهده مرکز گسترش است، اما امیدوارم این مستند هم مانند «ناخدا» فرصت حضور در جشنوارههای بینالمللی را پیدا کند. «ناخدا» با حمایت مرکز گسترش موفق شد در جشنوارههای خارجی جوایز متعددی کسب کند و امیدوارم «پلیکان» هم چنین مسیری را طی کند.
وی با اشاره به ظرفیت بینالمللی این مستند بیان کرد: از ابتدای شکلگیری ایده، تلاش کردم فیلم با زبان تصویر روایت شود تا مخاطبان خارج از ایران هم بتوانند بهراحتی با آن ارتباط برقرار کنند. موضوع محیطزیست، حفاظت از تالابها و رابطه انسان و حیوان، مفاهیمی جهانی هستند و به همین دلیل این مستند میتواند برای جشنوارههای بینالمللی هم جذاب باشد.
کارگردان «ناخدا» با تأکید بر اهمیت انتخاب سوژه در آثار مستند گفت: هرچند شناخت موضوعات مورد توجه جشنوارههای جهانی اهمیت دارد، اما مهمتر از آن، نگاه شخصی فیلمساز است. محیطزیست، آلودگی دریاها، تعامل انسان و طبیعت و مسائل مشابه، دغدغههایی جهانی هستند، اما این نگاه فیلمساز است که به یک اثر هویت میبخشد.
وی درباره نقش مرکز گسترش در تولید این پروژه هم بیان کرد: اگر حمایت مرکز گسترش نبود، امکان ساخت این فیلم فراهم نمیشد. البته روند تصویب طرح و تخصیص بودجه زمانبر بود و همین مسئله باعث شد بخشی از فصلهای مناسب فیلمبرداری را از دست بدهیم، اما شرایط اقتصادی کشور و مشکلات مالی مرکز برای همه فیلمسازان قابل درک بود و در نهایت این حمایتها زمینه تولید پروژه را فراهم کرد.
ارکیان در پایان درباره عوامل پروژه گفت: بابک بهداد، مشاور کارگردان، فرشید آذری به عنوان مدیر فیلمبرداری و حمید یاسولی به عنوان صدابردار با این پروژه همکاری دارند. به دلیل شرایط خاص فیلمبرداری روی قایق، گروه تولید بسیار کوچک است و تلاش میکنیم مستند را در مدتزمانی حدود ۳۰ تا ۴۰ دقیقه آماده کنیم.
