اسرائیل و آمریکا از اوکراین خواسته‌اند به ایران فشار وارد کند

علی نصری، حقوقدان و تحلیلگر مسائل بین الملل، در گفت‌وگو با آوش در پاسخ به اینکه در روزهای اخیر برای نخستین‌بار شاهد حمله مستقیم اوکراین به یک کشتی ایرانی بوده‌ایم؛ ارزیابی شما از این اقدام به چه صورت است؟ گفت: این حادثه را نباید به عنوان رویدادی مجزا و موضعی تحلیل کرد بلکه باید آن را در بستر گسترده‌تر بازآرایی توازن قدرت در اوراسیا دید. آنچه رخ داده، بازتاب همگرایی دو جنگ موازی است؛ جنگ آمریکا و ناتو علیه روسیه، و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران. دریای خزر تا پیش از این، فضایی نسبتاً محفوظ از مناقشات جهانی به شمار می‌رفت؛ کریدوری که برای مسکو و تهران در شرایط تحریم، اهمیت راهبردی پیدا کرده و به مسیر جایگزین تجاری و لجستیکی تبدیل شده است. اهمیت آستاراخان به عنوان هاب لجستیکی این کریدور، دقیقاً همین جایگاه را نشان می‌دهد.

حمله اوکراین به کشتی ایران اهمیت راهبردی دریای خزر را برجسته‌تر کرد

او افرود: حمله به این کریدور، به معنای گسترش میدان رقابت به منطقه‌ای است که پیش‌تر خارج از دسترس مستقیم بازیگران غربی و متحدانشان تلقی می‌شد. این رویداد نشانه‌ای روشن از هم‌پوشانی مرزهای جغرافیایی جنگ‌های موازی است؛ جایی که هر کنشگر تلاش می‌کند از هر جبهه‌ای برای فرسایش منابع و اعتبار حریف بهره ببرد. از سوی دیگر، جا دارد این حادثه توجه استراتژیست‌های ایرانی را بیش از پیش به گلوگاه راهبردی مهم دیگری، غیر از تنگه هرمز معطوف کند. در محاسبات امنیتی سنتی تهران، تمرکز اصلی بر خلیج فارس است و دریای خزر با وجود نقاط قوت و ضعف راهبردی‌اش، کمتر به عنوان یک دارایی کلیدی و حساس مورد توجه قرار گرفته است. گمانم این رویداد، اهمیت راهبردی این منطقه را برجسته‌تر کند.

اسرائیل و آمریکا از اوکراین خواسته‌اند به ایران فشار وارد کند

نصری در واکنش به اینکه برخی معتقدند زلنسکی درصدد انتقام‌گیری از ایران است و تعدادی بر این باور هستند که شاید رئیس جمهور اوکراین تلاش دارد به ترامپ نشان دهد او نیز می‌تواند در سیاست‌های آمریکا علیه ایران نیز یک متحد مؤثر باشد. به نظر شما زلنسکی به دنبال انتقام‌گیری یا نمایش دادن توانایی خود برابر ترامپ بوده و یا  انگیزه دیگری داشته است؟ تصریح کرد: هدف پیچیده‌تر از انتقام است. زلنسکی چندین هدف را به‌صورت هم‌زمان دنبال می‌کند. او همزمان با عملیات، دستور انتشار اطلاعاتی درباره کمک‌های ماهواره‌ای روسیه به ایران از جمله تصاویر پایگاه‌های آمریکایی در خلیج فارس را صادر کرد. این اقدام نشان می‌دهد که عملیات کاملاً محاسبه‌شده و استراتژیک بوده، نه صرفاً واکنشی یا از روی انتقام‌گیری.

هدف زلنسکی از حمله به ایران، اثبات نقش اوکراین به عنوان شریک مفید برای آمریکا است

این حقوقدان و تحلیلگر مسائل بین‌الملل اظهار کرد: اول اینکه کی‌یف با این حرکت قصد دارد ارزش خود را به عنوان شریک فعال و مفید برای واشنگتن، تأمین‌کننده تسلیحات حیاتی مانند پاتریوت، اثبات کند و چنین عملیاتی بدون چراغ سبز غرب بعید به نظر می‌رسد. دوم اینکه احتمالاً اسرائیل و آمریکا  از اوکراین خواسته‌اند به نیابت از آنها بر ایران فشار وارد کند زیرا نگران واکنش مستقیم و متقابل تهران به اقدامات خودشان بودند. نمایش «شریک ارزشمند» بودن برای غرب، در کنار وارد آوردن ضربه مستقیم به زنجیره تأمین و تدارکات پهپادی روسیه؛ این الگوی برون‌سپاری ریسک به بازیگران ثالث، یکی از ویژگی‌های برجسته نظام بین‌الملل معاصر است و بیش از آنکه از کینه شخصی ناشی شود، از یک طرح عمیق‌تر و حساب‌شده‌تر حکایت دارد‌.

نصری در پاسخ به اینکه آیا می‌توانیم این فرض را متصور شویم که اوکراین به دنبال کشاندن  پای اروپا به جنگ با ایران است؟ ادامه داد: امکان دارد بخشی از اهداف زلنسکی همین باشد اما اوکراین به تنهایی نه ظرفیت لازم را دارد و نه اهرم کافی برای وادار کردن اتحادیه اروپا به مداخله نظامی مستقیم. چنین تصمیمی اساساً تابع محاسبات مستقل پایتخت‌های اروپایی و منافع اقتصادی، انرژی و امنیتی آنهاست، نه اراده کی‌یف.

تحلیلگر مسائل بین‌الملل افزود: مقامات ایرانی این حمله را نتیجه تحریک اسرائیل برای کشاندن اروپا به جنگ توصیف کرده‌اند؛ ادعایی که قابل درک است. با این حال، محتمل‌ترین سناریو، تلاش اوکراین برای هم‌راستاسازی روایی و ادراکی است؛ یعنی متقاعد کردن اروپا که ایران با تأمین تسلیحات برای روسیه، عملاً در همان جنگ طرف مقابل قرار گرفته و بنابراین هر اقدام علیه منافع تهران، می‌تواند به عنوان دفاع مشروع تلقی شود. اروپا در شرایط فعلی بیشتر به مدیریت ریسک و اجتناب از گشایش جبهه‌های جدید تمایل دارد تا ورود نظامی فعال. از این رو، سناریوی محتمل‌تر، افزایش فشارهای دیپلماتیک و تحریمی تدریجی علیه ایران است، نه گسترش مستقیم درگیری نظامی.

نصری ضمن ارزیابی موضع حقوق بین الملل درباره حمله اوکراین به کشتی ایران تصریح کرد: ایران این اقدام را نقض ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد دانسته و هشدار داده که می‌تواند جنگ روسیه-اوکراین را مشتعل‌تر و گسترده‌تر کند. این استناد از نظر شکلی موجه است اما در عمل پیچیده‌تر از آن است. اوکراین عملیات را در چارچوب دفاع مشروع علیه یک هدف نظامی، یعنی زنجیره تدارکات پهپادی روسیه، توجیه می‌کند؛ استدلالی که با اصول تفکیک اهداف نظامی از غیرنظامی و احترام به حاکمیت کشور ثالث تعارض دارد.

او افزود: در واقع، در نبود یک مرجع اجرایی مقتدر در نظام بین‌الملل، نتیجه چنین پرونده‌هایی بیشتر به موازنه قدرت و فشارهای دیپلماتیک-سیاسی میان طرفین وابسته است تا به داوری حقوقی الزام‌آور. از همین‌رو، فشار افکار عمومی و دیپلماسی چندجانبه، اهرم‌های عملیِ در دسترس‌تری به شمار می‌روند.

اسرائیل دنبال این است که  جنگ توسط شبکه‌های نفوذش گسترش پیدا کند

نصری درباره اینکه ایران بارها تاکید کرد که حق خود را برای پاسخگویی به اوکراین محفوظ می دارد، تهران چگونه می تواند پاسخ این اقدام تجاوزکارانه را بدهد و این پاسخ می‌تواند شامل چه مواردی باشد؟ خاطرنشان کرد: قطعاً چنین اقدامی نمی‌تواند بی‌پاسخ بماند. اما باید به خودمان یادآوری کنیم که ایران در نظام آنارشیک بین‌المللی عمل می‌کند و هر پاسخی باید بر پایه ارزیابی دقیق توازن قدرت طراحی شود و نه صرفاً واکنشی. اقدامات دیپلماتیک-حقوقی در نهادهای بین‌المللی و هماهنگی با مسکو باید هم‌زمان با آمادگی نظامی پیش برود. پیگیری رسمی و فشار مشترک بر کی‌یف و اروپا می‌تواند هزینه سیاسی ایجاد کند، تعمیق همکاری فناورانه-نظامی با روسیه نیز هزینه حمایت غرب از اوکراین را افزایش می‌دهد، به شرط آن‌ که با احتیاط مدیریت شود تا جبهه‌های تنش گسترش پیدا نکند.

او در پایان یادآور شد: واقعیت ساختاری این است که ایران با هم‌راستایی‌های موقت میان کی‌یف، واشنگتن و تل‌آویو روبه‌روست. به نظرم یک تلاشی برای گسترش دامنه درگیری‌ها و پیوند دادن جنگ ایران/آمریکا به جنگ اوکراین/روسیه/ناتو در جریان است. اسرائیل با مهارت خودش را از مرکز درگیری‌ها بیرون کشید و اکنون مشغول مدیریت و گسترش جنگ توسط شبکه‌های نفوذش در این کشورها است. این امر هم در مورد گسترش جنگ به اوکراین صادق است و هم به منطقه. ایران باید طوری عمل کند که میدان زورآزمایی را همچنان خودش تعیین کند و اجازه ندهد آنها زمین بازی را به نفع خود بسط و تغییر بدهند.