«نه جنگ، نه صلح» و مرگ تدریجی اقتصاد/ تاب‌آوری اقتصادی ایران تا کجاست؟

«نه جنگ، نه صلح» شاید بهترین عنوانی است که می‌توان برای وضعیت کنونی که ایران در آن قرار دارد به کار برد. وضعیتی که از یک سو، نه با یک جنگ گسترده روبروست-که البته بیم آغاز قریب‌الوقوع جنگ و تبعات آن بر کشور هوار شده-و نه با یک آتش‌بس کامل و صلح فراگیر مواجه شده است. کلان‌مصیبتی که برای فهم پیامدهای آن، الزاما نیازی به تبحر و دانش بالای اقتصادی نبوده و هر دانشجوی ترم یک رشته اقتصاد به خوبی آگاه است که این وضع نامساعد از نظر افزایش نرخ تورم، فقر، بیکاری و تساعد در سایر شاخص‌های منفی اقتصادی چه عواقبی به دنبال خواهد داشت.

به گواه بسیاری از صاحبنظران و ناظران اقتصادی، وضعی که امروز اقتصاد ایران با آن دست به گریبان شده، رغبت سرمایه‌گذاری را با نرخ منفی روبر ساخته و می‌تواند هرگونه تحرکی برای توسعه اقتصادی در کشور را تا آینده نامعلومی-دست کم در میان‌مدت-به محاق ببرد.

شرایطی که جامعه امروز ایران از نظر اقتصادی با آن روبرو شده در بسیاری از شاخص‌ها، اعداد و ارقام نگران‌کننده‌ای را به ثبت رسانده و پیامدهای آن به طور طبیعی در ایجاد نارضایی اجتماعی، نقش تعیین‌کننده ایفا می‌کند. در چنین وضعی، تشدید و تداوم محاصره دریایی تهران از سوی واشنگتن و تحریم‌های بی‌سابقه و سنگین ایالات متحده علیه کشور از یک سو و فقر، تورم، بیکاری و ناترازی اقتصادی در داخل از سوی دیگر به عنوان دو لبه قیچی فشارهای اقتصادی در حال تشدید شکاف‌های اقتصادی در ایران است.

اسلامی بیدگلی، دبیرکل کانون نهادهای سرمایه گذاری ایران در گفت‌وگو با آوش: با وضعیت فعلی در شاخص‌های کلان اقتصادی به بحران خواهیم رسید/ اقتصاد ایران با ادامه این شرایط، تاب‌آوری بسیار اندکی خواهد داشت

در همین ارتباط، سعید اسلامی بیدگلی، استاد اقتصاد و دبیرکل کانون نهادهای سرمایه گذاری ایران در گفت‌وگویی با آوش، تصریح کرد: با فرض اینکه تنش جدید نظامی رخ نداده و ما در همین تنش پلیتیکال باقی بمانیم و یا توافق گسترده‌ای رخ ندهد که می‌شود آن را تداوم وضعیت فعلی دانست، باید گفت که اقتصاد ایران، تاب‌آوری بسیار اندکی خواهد داشت. حتی در متغیرهای کلان اقتصادی، واقعیت این است که ما چیزی نزدیک به دو هزار میلیاردتومان کسری بودجه داریم که امکان برطرف کردن چنین کسری بودجه‌ای از طریق انتشار اوراق هم میسر نیست.  

وی افزود: بنابراین، این وضعیت به تشدید تورم در سال جاری و سال‌های بعد منتهی خواهد شد. ضمن اینکه با توجه به اینکه کشور در وضعیت تنش نظامی قرار دارد، بسیار طبیعی است که تمرکز هزینه‌کرد بر موارد امنیتی و نظامی زیاد باشد، امری که خود ممکن خواهد بود که به زیان زیرساخت‌های اقتصادی تمام شود. روشن است که با وضعیت فعلی در شاخص‌های کلان اقتصادی به بحران خواهیم رسید. حدس من این نیست که تاب‌آوری اقتصادی کشور به میزانی بالا باشد که از این سرنوشت ممکن، جلوگیری کند.

این استاد اقتصاد همچنین، خاطرنشان کرد: همتی در موضع اخیر خود-که البته در بخش از آن با رویکرد سیاسی به طور طبیعی روبرو هستیم-گفته که ما مشکل ذخایر ارزی تا پایان دوره ترامپ نخواهیم داشت و به نظر می‌رسد که بنا دارد تا سیگنالی بفرستد که اقتصاد کشور، حداقل تا دو سال آینده، تاب‌آوری دارد اما به نظر من، بعید است که این موضع، پای بیشتری از رویکرد سیاسی در واقعیت داشته باشد.

وی در پایان نیز، اذعان داشت: دولت هم متاسفانه در تغییر نگرش ساختار بودجه‌بندی خود به سمت اصلاح ساختار را برای حل این مشکل، قدم مهمی برنداشته و از سوی دیگر، نهادهای موازی نیز در حال رشد هستند. همین مسئله، چشم‌انداز حل مسئله را کدر می‌کند.

امین اسماعیلی، اقتصاددان در گفت‎‌وگو با آوش: اصلی‌ترین پیامد اقتصاد «نه جنگ، نه صلح»، افزایش فقر در کشور است/ تداوم وضع فعلی، فضا را برای تشنجات سیاسی، اجتماعی فراهم می‌کند

همینطور، حمید امین اسماعیلی، استاد اقتصاددان و رئیس کمیسیون اقتصادی حزب اتحاد ملت در گفت‌وگو با آوش، تداوم وضعیت کنونی را واجد آثار مخرب و سنگینی بر اقتصاد کشور دانسته و اظهار داشت: وقتی از آثار مخرب این وضع صحبت می‌کنیم به این معناست که در شاخص‌های مختلف و متغییرهای متعدد اقتصادی، این تاثیرات به صورت آشکار قابل مشاهده خواهد بود. به عنوان نمونه؛ در وضع فعلی، تورم همین روند کنونی را ادامه خواهد و امکان افزایش آن نیز وجود دارد.

این استاد دانشگاه، اضافه کرد: سرمایه‌گذاری در چنین وضعی، وضعیت صفر و منفی را ادامه خواهد داد. چرا که منابع مالی وجود ندارد که صرف این مسئله شود. در مورد محیط کسب و کار-که یک شاخص مهمی در اقتصاد است-نیز، شرایط با چنین روندی که ریسک بالایی در آن وجود دارد به سمت نامساعدتر شدن پیش خواهد رفت. اشتغال و دیگر شاخص‌های مهم اقتصادی نیز همین وضعیت را تجربه خواهند کرد.

امین اسماعیلی، خاطرنشان کرد: از آن سو نیز، محاصره دریایی و تشدید آن نیز باعث می‌شود که کالاها و خدمات مورد نیاز کشور در واردات دچار چالش تامین شده و همین مسئله، اقتصاد کشور را با تورم فزاینده روبرو کند. از این طرف نیز، کالاها و خدمات نیز امکان صادرات پیدا نخواهند کرد. به این صورت که هم صادرات نفت با انسداد روبرو شده و هم صادرات غیرنفتی، امکان ورود به بازارهای مصرف را نخواهند داشت.

اصلی‌ترین پیامد اقتصاد «نه جنگ، نه صلح»، افزایش فقر در کشور است

این استاد اقتصاد، یادآور شد: بنابراین، مجموعه شرایطی که در اقتصاد نه جنگ، نه صلح و بلاتکلیفی آن وجود دارد بر همه شاخص‌ها تاثیر قابل توجه داشته و یکی از مهم‌ترین تبعاتش؛ افزایش فقر در کشور است. فقری که حدود 40 درصد مردم را شامل شده و قریب به نیمی از مردم از تامین حداقل مناسبی از نیازهای خود، مشتمل بر تامین غذا، مسکن، پوشاک و درمان ناتوانند. این وضعیت در صورت تداوم وضع فعلی، شدیدتر و وخیم‌تر ‌خواهد شد.

رئیس کمیسیون اقتصادی حزب اتحاد ملت، ادامه داد: این وضع، نارضایتی‌های عمومی را افزایش داده و فضا را برای تشنجات سیاسی، اجتماعی فراهم خواهد کرد. اگر وضعیت به همین منوال تداوم یافته و سامان نیابد، شرایط آتی کشور، قطعا وخیم‌تر خواهد شد و صدالبته، ممکن است که تبعات وحشتناکی برای مردم، کشور و نظام به دنبال داشته باشد.

نهایتِ هر جنگی در طول تاریخ، گفت‌وگو، صلح و توافق بوده

امین‌ اسماعیلی، همچنین با اشاره به تحرکات تندروها در وضعیت کنونی کشور نیز، تاکید داشت: تجربه نشان می‌دهد که هر جنگی باید با مذاکره به پایان برسد و هیچ کشوری که تا ابد نمی‌تواند به جنگ بپردازد. به هرحال، هر دو طرف در نهایت باید پای میز مذاکره نشسته و امتیاز بدهند و بستانند. بنابراین، این شعارهای کلی که ما می‌خواهیم بجنگیم و آمریکا و استکبار را نابود کنیم، شعارهایی است که مابه‌ازای بیرونی نداشته و صرفا، وضعیت کشور را وخیم‌تر خواهد کرد.

این اقتصاددان، اضافه کرد: این دست تحرکات برای این است که افرادی در جامعه جرات نکنند که دم از گفت‌وگو، توافق و صلح بزنند. در حالی که نهایت هر جنگی در طول تاریخ، گفت‌وگو، صلح و توافق بوده است. این مسئله از نظر من بسیار مشکوک است که افرادی، هر روز بر طبل تساعد درگیری و تشنج در روابط خارجی می‌زنند و این مسئله برای کشور، آثار بسیار زیانباری به همراه خواهد داشت.

دود تحرکات تندروها به چشم ملت می‌رود

امین‌اسماعیلی، تاکید داشت: اگر سرنخ برخی تحرکات دنبال شود از نظر من، مشکوک است و به جاهای دیگری ختم خواهد شد. در این تردیدی نیست که این کارها باعث افزایش نابسمانی‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در جامعه شده و دود همه این‌ها در چشم ملت خواهد رفت.