آسمان بسته‌تر، سفر گران‌تر/ بحران پروازهای ایران با تحریم‌های تازه هوایی کشور
تحریریه آوش/ تحریم‌های تازه آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران، مسیر پروازهای بین‌المللی را محدود و هزینه سفر شهروندان را چند برابر کرده است
تا همین هفته آخر سپتامبر می‌شد با یک بلیت بین صد تا دویست دلاری و صرف حدود سه ساعت وقت، از تهران به دوبی پرواز کرد. در هفته آخر اکتبر، سفر از تهران به دوبی می‌تواند تا ۱۸ ساعت و حتی بیشتر از آن زمان و بیش از هزار دلار هزینه داشته باشد. این وضعیت حاصل دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران است که از هفته آخر سپتامبر اجرایی شده است.
عملیات طرد اقتصادی؛ محدودیت تازه بر مسیرهای هوایی ایران
آمریکا تحت عنوان «عملیات طرد اقتصادی» که بعد از فروپاشی توافق اسلام‌آباد آغاز شد، تلاش کرده است مسیرهای ورود و خروج و به‌طور کلی دسترسی به ایران را مسدود کند. در آگوست، آمریکا برای اضافه‌کردن فشار به ایران، عملیات «دی‌دی» را اعلام کرد که معدود بخش‌های اقتصاد ایران را که هنوز با اقتصاد جهانی در تماس بودند، هدف قرار می‌داد. به این ترتیب، علاوه بر تمام ۲۷ خط هوایی فعال در ایران که تحت تحریم قرار داشتند، فرودگاه‌ها، شرکت‌های سوخت‌رسان، خدمات زمینی و سایر شرکت‌های خارجی طرف قرارداد با ایرلاین‌های ایرانی، با تهدید تحریم ثانویه روبه‌رو شدند.
در اولین واکنش به این تحریم‌های جدید، در بیست‌وچهارم سپتامبر، یک پرواز ایرانی که از تهران به سمت دوشنبه می‌رفت، به دلیل صادرنشدن اجازه ورود به حریم هوایی کشور آذربایجان، در میانه راه دور زد و به تهران برگشت. امارات، جمهوری آذربایجان و گرجستان ارائه خدمات به پروازهای ایرانی را متوقف کردند، پروازها بین ایران، مسقط و بغداد متوقف شد، تعدادی از پروازهای ایران به ترکیه لغو شد و پروازهای ایران به مقصد پرطرفدار و زیارتی نجف در هاله‌ای از ابهام فرو رفت. همه اینها در حالی رخ می‌داد که در نتیجه جنگ، تمام پروازها از مقاصد اروپایی به ایران و برعکس متوقف شده بود و قریب‌به‌اتفاق شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی، پروازهای خود به ایران را از سر نگرفته بودند.
با اعلام چین و روسیه مبنی بر خودداری از پیوستن به تحریم‌های جدید، روشن بود که پروازها به مقاصدی در روسیه و چین ادامه پیدا می‌کند، اما برای ادامه پروازها به سایر مقاصد در کشورهای همسایه ایران و حل مشکل پروازهای ایرانی در نجف، نیاز به مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای دیپلماتیک بود.
پروازهای مستقیم محدود؛ سفرهای طولانی و پرهزینه
بیش از دو هفته بعد از آغاز اجرای تحریم‌های جدید علیه شرکت‌های صنایع هوایی در ایران، در حال حاضر تنها پروازهای مستقیم از ایران به کشورهای دیگر، شامل پرواز به مسکو، گوانجو، ایروان، نجف، استانبول و آنکاراست. برای سایر مقاصد بین‌المللی باید از فرودگاه‌های دیگری خارج از ایران و پروازهای متصل‌کننده استفاده کرد.
این وضعیت هم برای مسافرت به ایران و هم برای مسافرت از ایران به خارج از کشور آشوب ایجاد کرده است. امیر، ۴۳ساله و ساکن ایلینوی آمریکا، در این مورد می‌گوید: «مادر من در آمریکا زندگی می‌کند، اما پرونده‌های پزشکی او در ایران است. ماه‌هاست که به دلیل جنگ و شرایط ناشی از آن، در ملاقات‌های پزشکی‌اش تأخیر افتاده است و وقتی چند هفته پیش ما تصمیم گرفتیم از آرام‌شدن نسبی اوضاع استفاده کنیم و برای مراقبت‌های پزشکی سری به ایران بزنیم، تحریم‌های جدید را اعلام کردند که عملاً پرواز به ایران را مختل می‌کند. الان برای پرواز به ایران باید تا استانبول پرواز کنیم و در استانبول، بسته به اینکه چه زمانی پروازی به ایران وجود داشته باشد، برای چندین ساعت یا حتی چندین روز منتظر بمانیم. از طرفی، بلیت پروازهای ایرانی را به دلیل تحریم‌ها نمی‌توان از خارج از کشور خرید و برای مسافرت به ایران باید حتماً در داخل ایران حساب بانکی داشته باشید یا کسی را داشته باشید که بتواند بلیت را برای شما بخرد و ارسال کند. چنین مسافرتی برای یک زن تنها و بیمار، استرس بسیار زیادی دارد که مطلقاً غیرمنصفانه است.»
کاهش درآمد ایرلاین‌ها و بازار فروش بلیت
تحریم‌های جدید بر کسب‌وکار فروش بلیت در داخل ایران هم تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای گذاشته است. مجید حسینی‌نژاد، بنیان‌گذار یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های آنلاین فروش انواع بلیت‌های مسافرتی و امکانات اقامتی، در مصاحبه‌ای با الجزیره، در مورد وضعیت جدید فروش بلیت بعد از اعلام تحریم‌های تازه علیه صنایع حمل‌ونقل هوایی ایران می‌گوید: «در نتیجه تحریم‌های اخیر، حدود ۲۰ درصد پروازهای موجود از ایران به مقاصد خارج از کشور متوقف شده است. این مسئله باعث کاهش درآمدهای سرویس‌های فروش بلیت هواپیما شده است. علاوه بر این، درآمدهای ایرلاین‌ها هم در نتیجه تحریم‌ها به‌طور جدی کاهش پیدا کرده است.»
تلاش‌های دیپلماتیک و چشم‌انداز نامعلوم پروازها
وزارت خارجه ایران روز یازدهم اکتبر اعلام کرده است که معاونت اقتصادی این وزارتخانه همچنان برای تسهیل پروازهای ایرانی به مقاصدی در کشورهای دیگر تلاش می‌کند. پروازهای ایرانی از و به مقاصدی در ایران همچنان با تأخیرهای فراوان، احتمال لغوشدن در لحظه آخر و حتی در مواردی بازگشت در میانه راه روبه‌رو هستند.
تا آن زمان، شهروندان ایرانی افق روشنی در مورد تغییر وضعیت ندارند. امیر، ۳۶ساله که به دلایل شغلی بین ایران و عمان در رفت‌وآمد است، می‌گوید: «به غیر از ضررهای مالی دیگر ناشی از تحریم‌ها، مسئله لغو پروازها هم به دشواری زندگی ما اضافه شده. هر مسافرتی بین مسقط و تهران چندین برابر قبل زمان و هزینه دارد. روشن نیست چه زمانی وضعیت تغییر خواهد کرد و آیا اصلاً بهتر خواهد شد یا نه.»
