واقعیت استارلینک؛ از زمین سخت واقعیت تا کهکشان رویا/ فاصله نجومی یک اینترنت رویایی تا زندگی شهروندان ایرانی

بیش از نیمی از کاربران اینترنت در ایران هنوز حتی نام استارلینک را نشنیده‌اند، اما در میان کسانی که این فناوری را می‌شناسند، نزدیک به نیمی معتقدند استفاده از آن باید در کشور آزاد باشد. در مقابل، تعداد کسانی که واقعاً از اینترنت ماهواره‌ای استفاده می‌کنند، در نمونه آماری ایسپا بسیار محدود است. این فاصله میان شناخت، تمایل و استفاده واقعی، تصویری دوگانه از جایگاه استارلینک در جامعه ایران ارائه می‌دهد؛ فناوری‌ای که نامش وارد گفت‌وگوهای عمومی شده، اما هنوز از زندگی روزمره اکثریت کاربران فاصله دارد. 
مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، ایسپا، در نظرسنجی ملی «سنجش نگرش کاربران اینترنت در خصوص شبکه‌های اجتماعی و فناوری‌های ارتباطی» بخشی از پرسش‌های خود را به میزان آشنایی کاربران با استارلینک و نگرش آنان نسبت به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای اختصاص داده است. این نظرسنجی در فاصله ۲۵ تا ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ با مصاحبه حضوری از ۴۰۶۰ کاربر اینترنت، از میان ۴۵۴۵ فرد بالای ۱۵ سال ساکن مناطق شهری و روستایی کشور انجام شده است.
یافته‌های این پیمایش نشان می‌دهد استارلینک هنوز برای اکثریت کاربران ایرانی، فناوری شناخته‌شده‌ای نیست؛ با این حال، در میان گروه آشنا با آن، هم موافقان آزادی استفاده سهم قابل توجهی دارند و هم بخشی از کاربران برای تجربه این نوع اینترنت ابراز تمایل کرده‌اند. 

هنوز برای اکثریت ناشناخته

بر اساس نتایج ایسپا، ۴۳.۴ درصد کاربران اینترنت گفته‌اند استارلینک را می‌شناسند یا دست‌کم نام آن را شنیده‌اند. در مقابل، ۵۶.۶ درصد اعلام کرده‌اند حتی نام این فناوری را نشنیده‌اند. 
این داده نشان می‌دهد با وجود بازتاب گسترده اخبار مربوط به اینترنت ماهواره‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، استارلینک هنوز به موضوعی عمومی و فراگیر در میان همه کاربران تبدیل نشده است. بیش از نیمی از جامعه آماری ایسپا اساساً شناختی از آن ندارند و در نتیجه نمی‌توان استارلینک را در ردیف فناوری‌هایی مانند شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها یا حتی ابزارهای هوش مصنوعی قرار داد که حضور پررنگ‌تری در زندگی روزمره مردم پیدا کرده‌اند.
این فاصله شناختی اهمیت زیادی دارد. هنگامی که بیش از نیمی از کاربران نام یک فناوری را نشنیده‌اند، دیدگاه‌های ثبت‌شده درباره آزادی استفاده، تمایل به مصرف یا مخالفت با آن، تنها نگرش بخش آشنای جامعه را منعکس می‌کند، نه همه کاربران اینترنت را. 
به بیان دیگر، استارلینک در ایران هنوز بیش از آنکه تجربه‌ای عمومی باشد، موضوعی شناخته‌شده برای بخشی از جامعه است؛ بخشی که احتمالاً بیشتر اخبار فناوری و تحولات مربوط به اینترنت را دنبال می‌کند. 
 

نزدیک به نیمی از آشنایان موافق آزادی استفاده

ایسپا از کسانی که نام استارلینک را شنیده بودند، درباره آزاد بودن استفاده از آن در ایران نیز پرسیده است. نتایج نشان می‌دهد ۴۷.۵ درصد این گروه معتقدند استفاده از اینترنت استارلینک باید آزاد باشد و در مقابل، ۲۹.۷ درصد با آزاد بودن استفاده از آن مخالف یا کاملاً مخالف بوده‌اند. این اعداد نشان می‌دهد در میان کاربران آشنا با استارلینک، نظر مثبت سهم بیشتری دارد، اما هنوز نمی‌توان از اجماع سخن گفت. تقریباً سه نفر از هر ۱۰ نفر با آزاد بودن آن مخالفت کرده‌اند و بخشی از پاسخ‌دهندگان نیز موضعی میانه یا نامشخص داشته‌اند.
نکته مهم آن است که این درصدها فقط به کسانی مربوط می‌شود که پیش‌تر گفته‌اند استارلینک را می‌شناسند یا نام آن را شنیده‌اند. بنابراین نمی‌توان رقم ۴۷.۵ درصد را به همه کاربران اینترنت یا کل جامعه ایران تعمیم داد. 
با این حال، همین نتیجه نشان می‌دهد استارلینک برای بخشی از کاربران، صرفاً یک فناوری ناشناخته یا موضوعی دور از ذهن نیست؛ بلکه به مسئله‌ای مرتبط با آینده دسترسی به اینترنت تبدیل شده است. موافقت نزدیک به نیمی از آشنایان با آزادی استفاده، از وجود یک مطالبه قابل توجه در میان این بخش از جامعه خبر می‌دهد؛ هرچند اندازه واقعی این مطالبه در کل جمعیت، با توجه به میزان پایین‌تر شناخت عمومی، محدودتر خواهد بود. 

نامی بزرگ، استفاده‌ای محدود

شاید مهم‌ترین یافته ایسپا، فاصله بسیار زیاد میان شناخت استارلینک و استفاده واقعی از آن باشد. از میان کاربرانی که این فناوری را می‌شناختند، تنها ۲.۹ درصد گفته‌اند در حال حاضر از استارلینک استفاده می‌کنند. این گروه در نمونه نظرسنجی فقط ۵۱ نفر بوده‌اند. 
در مقابل، ۹۷.۱ درصد افراد آشنا با استارلینک گفته‌اند از آن استفاده نمی‌کنند. بنابراین با وجود توجه رسانه‌ای به اینترنت ماهواره‌ای، داده‌های ایسپا نشان می‌دهد استفاده واقعی از آن، دست‌کم در زمان اجرای نظرسنجی، بسیار محدود بوده است.
عدد ۵۱ نفر همچنین ایجاب می‌کند که در تفسیر نتیجه احتیاط شود. نظرسنجی ایسپا وجود استفاده‌کنندگان از استارلینک را در نمونه خود ثبت کرده، اما این تعداد محدود به تنهایی نمی‌تواند مبنای دقیقی برای برآورد شمار کل استفاده‌کنندگان در کشور باشد. ارزش اصلی این یافته بیشتر در نشان دادن فاصله میان «شنیدن نام استارلینک» و «دسترسی واقعی به آن» است. به این ترتیب، استارلینک در جامعه ایران فعلاً بیشتر یک نام شناخته‌شده، موضوع خبری و امکان مورد بحث است تا خدمتی فراگیر که بخش بزرگی از کاربران آن را تجربه کرده باشند. 
 

تمایل هست، اما فراگیر نیست

ایسپا از کسانی که استارلینک را می‌شناختند اما از آن استفاده نمی‌کردند، درباره میزان تمایلشان به استفاده نیز پرسیده است. ۳۰.۹ درصد گفته‌اند تمایل زیاد یا خیلی زیادی برای استفاده از استارلینک دارند. در مقابل، ۳۷.۷ درصد اعلام کرده‌اند اصلاً تمایلی به استفاده از آن ندارند. این نتایج از دوپارگی نسبی نگرش‌ها حکایت دارد. از یک سو، تقریباً یک‌سوم افراد آشنا و غیرمصرف‌کننده، علاقه جدی به تجربه اینترنت ماهواره‌ای نشان داده‌اند؛ از سوی دیگر، سهم کسانی که هیچ تمایلی ندارند، از آن‌ها بیشتر است.بنابراین حتی در میان کسانی که استارلینک را می‌شناسند نیز این فناوری به یک خواسته عمومی و یکدست تبدیل نشده و بخشی آن را امکانی مطلوب می‌بیند، بخشی تمایلی به استفاده ندارد و گروه دیگری نیز احتمالاً در میانه این دو نگاه قرار گرفته است. 

فاصله میان رؤیا و واقعیت

یافته‌های ایسپا نشان می‌دهد استارلینک هنوز واقعیت روزمره اکثریت کاربران ایرانی نیست. بیش از نیمی از کاربران حتی نام آن را نشنیده‌اند، تقریباً همه افراد آشنا در زمان نظرسنجی از آن استفاده نمی‌کردند و استفاده‌کنندگان ثبت‌شده در نمونه تنها ۵۱ نفر بوده‌اند. 
با این حال، نمی‌توان استارلینک را صرفاً رؤیایی دور یا موضوعی بی‌اهمیت دانست. موافقت ۴۷.۵ درصد افراد آشنا با آزاد بودن استفاده و تمایل زیاد یا خیلی زیاد ۳۰.۹ درصد غیرمصرف‌کنندگان آشنا، نشان می‌دهد این فناوری برای بخشی از کاربران به یکی از گزینه‌های قابل تصور در بحث آینده اینترنت تبدیل شده است.
شاید دقیق‌ترین نتیجه آن باشد که استارلینک در ایران، میان رؤیا و واقعیت ایستاده است؛ نامی که بخشی از جامعه آن را می‌شناسد و گروهی خواهان استفاده از آن هستند، اما میزان شناخت عمومی و استفاده واقعی همچنان محدود است. فاصله میان این سه مرحله – شناخت، تمایل و استفاده – مهم‌ترین تصویری است که نظرسنجی ایسپا از جایگاه کنونی اینترنت ماهواره‌ای در ایران ارائه می‌دهد.