درباره مستند «به کجا تعلق دارم»/ رها شده در طوفان

«به کجا تعلق دارم» با فاصله از انبوه مستندهایی که این روزها می بینیم، نشان دهنده تسلط تکنیکی فیلمساز بر زبان سینماست، مهوش شیخ السلامی در این مستند، تنها روایتگر رنج زنان و مردان و کودکانی نیست که در یک جغرافیا زندگی می کنند و محکومند به بی هویتی و مهاجرت های پیاپی ناخواسته، او این درد انسانی را در قاب هایی ایستا و زیبا به تصویر کشیده است. فیلم، لحنی یکدست و ساختاری متناسب و موزون دارد، از ازدحام مرز و مسافرانی که ناخواسته به افغانستان جنگ زده برمی گردند، تا قاب های خانوادگی، زنان و مردان و کودکان، یک تصویر کلی در ذهن مخاطب شکل می گیرد.

فیلم شیخ الاسلامی، همزمان بحران هویت و مسائل فرهنگی بر جامعه سنتی و مردسالار افغانستان را به تصویر می کشد، بی آنکه بخواهد ذهن تماشاگر را جهت بدهد، مظلومیت زنان در این فرهنگ درگیر فقر، و خشونت را روشن می کند، فیلم تضادها و تناقض های موجود در چنین فرهنگی را ثبت می کند، مردی دو زنه که زن ایرانی اش را بیشتر از زن افغانستانی دوست دارد، مردی دیگر که هفت پسر دارد و سه همسرش کنار هم نشسته و به دوربین زل زده اند. یا عروس و داماد جوانی که تا روز عقد، همدیگر را ندیده اند. اگرچه این رخدادها، برای جامعه ایرانی، کهنه و فرسوده است، اما پیامدهای این فرهنگ به کشور همسایه (ایران) رسوخ کرده و تسلسل فقر و بی سوادی و مردسالاری را دامن زده است.

بهمن کیارستمی در «اکسدوس» به موضوع مهاجرت افغان ها پرداخته و مانند شیخ الاسلامی در مرز و هنگام ورود و خروج، پای صحبت مهاجران نشسته است، در فیلم او اختلافات قومی در افغانستان و مشکلات آنها برای ورود به ایران ثبت شده، اما مهوش شیخ اسلامی به صورتی جدی‌تر و عمیق تر به این بحران پرداخته است، فیلم او اواخر دهه 80 شمسی تولید شده و امروز بیست سال پس از «به کجا تعلق دارم» مشکل تحصیل و ازدواج افغان ها در ایران حل شده، اما حضور فزاینده آنها به یکی از مهمترین چالش های امنیتی و اجتماعی این روزها تبدیل شده است. نگاه موشکافانه شیخ السلامی به مسئله افغانستان و ایران، باعث شده «به کجا تعلق دارم» تصویری جامع و انسان شناسانه از پیوندهای کهن و زیرپوستی این دو سرزمین و تاثیر جنگ ها بر موضوع فرهنگ و سنت در آنها باشد.

تماشای «به کجا تعلق دارم» روزنه ای به سینمای متفاوت ایران است، فیلمی دلنشین، موثر و دقیق از مختصات زندگی در خاورمیانه. جایی که عشق، زندگی و انسان، در حریق جنگ و مهاجرت اجباری به یغما می رود.