«محاکمه آزادی» روایتی جذاب از زندگی مهدی بازرگان/ پرتره سیاستمدار متدین

روایت زندگی یا بخشی از زندگی سیاستمداران و چهره‌های سیاسی ادوار مختلف از موضوع‌های جذاب است. در یک دهه‌ اخیر بعضی نهادها و ارگان‌ها با تمرکز بر روایت زندگی تعدادی از شخصیت‌های سیاسی صد سال اخیر ایران به سهم خود کوشیده‌اند تصویری از این شخصیت‌ها ارائه دهند؛ تصویری که اغلب تحریف شده یا یک سویه و متناسب با تعریف‌های جناح و افراد خاص و فاقد اعتبار علمی‌ست.

مستند «محاکمه آزادی»، دور از این هیاهو، تلاشی برای روایت زندگی مهندس مهدی بازرگان، فیلمی تقریباً قابل استناد و موفق است؛ فیلمی که می‌توان به آن انتقاد داشت اما صادقانه و با رویکرد تاریخ‌محور ساخته شده و تاریخ مصرف ندارد.

از میان نمونه‌های متاخر، می‌شود «محاکمه آزادی» را از جنس «فرار از قصر»، فیلمی درباره‌ تاریخ سیاسی معاصر ایران، احزاب سیاسی و فعالیت چهره‌های شاخص یک دوره دانست. در مقایسه با مستند «فرار از قصر» ساخته‌ احسان عمادی که مانند «محاکمه آزادی»، در روایت از انیمیشن، نقاشی و نریشن استفاده می‌کرد، فیلم محمد عبدی، کم ادعا و دوست داشتنی‌ است. در «فرار از قصر» حجم اطلاعات به اندازه‌ای بالا و پراکنده بود که تماشاگر را گیج می‌کرد اما «محاکمه آزادی» با وجود بررسی تاریخ و زندگی مهدی بازرگان از کودکی تا میانسالی، فیلمی منسجم و به اندازه است. اطلاعات را درست و به موقع ارائه می‌دهد و درگیر شهوت ارائه اسناد و اطلاعات باطل و بیهوده نمی‌شود، کارگردان فیلم را با ورود به انقلاب اسلامی تمام می‌کند که دچار گرفتاری روایت و ممیزی نشود.

مهدی بازرگان، سیاستمداری که هنوز درگیر قرائت‌های یک سویه و دشمنی‌های فراوان است به استناد فیلم و آنچه در اسناد وجود دارد، سیاستمداری سالم، پاکدست و مبارز بود. حضور سعید چنگیزیان در این فیلم یکی از امتیازهای آن است. او به وجه نمادین این شخصیت بعد داده و بی‌آنکه دیده شود و قدرت بازیگری‌اش (که بارها روی صحنه دیده‌ایم) به چشم بیاید، شخصیت محبوب بازرگان را که محجوب، تحصیل کرده و آرمانگرا بود، عینیت بخشیده است.

«محاکمه آزادی»، فیلمی است مبتنی بر تحقیق اما اطلاعات را طبقه‌بندی شده و منظم ارائه می‌دهد، از تصاویر خوب استفاده کرده و می‌کوشد با پرهیز از قدسی کردن شخصیت‌ها آنها را نقد کند. گفتار متنی پالوده، سرراست و خوش‌خوان دارد. فیلم در کمبود اطلاعات درست درباره شخصیت‌های ملی و میهنی قابل استناد و ماندنی است. 

حضور این فیلم در جشنواره فیلم فجر می‌تواند به دیده شدن بیشتر آن و سپس عرضه در سینما و پلتفرم منجر شود که برای «محاکمه آزادی» اتفاقی مبارک است. در فضای فعلی تماشای بخشی از زندگی مهدی بازرگان (که حتما به سادگی تولید نشده) برای مخاطب جذاب و پاسخی بر پرسش‌های فراوان درباره‌ حیات سیاسی او و مبارزه‌اش علیه رژیم پهلوی است. در لیست مستندهایی که امسال در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر نمایش داده می‌شوند، «محاکمه آزادی» کنجکاوی‌برانگیز‌ترین فیلم است و احتمال موفقیت آن در کسب سیمرغ بلورین بالاست.