در نخستین دوره جشنواره فیلم فجر چه گذشت؟

جشنواره بین‌المللی فیلم فجر، مهمترین و بزرگترین رویداد سینمایی ایران است که هر ساله در دهه فجر برگزار می‌شود. این جشنواره درست چهار سال پس از پیروزی انقلاب شروع به کار کرد و در طول سالیان جای خود را بین سینماگران باز کرد و تبدیل به مهمترین اتفاق سینمایی ایران شد. اگرچه جشنواره فیلم فجر در ابتدا بین‌المللی نبود اما در سالیان بعد که بخش بین‌الملل به آن اضافه شد تحول بزرگی در آن رخ داد و حضور فیلمسازان بزرگ جهانی در ادوار مختلف، نشان داد که جشنواره فجر در سطح بین‌الملل نیز از اعتبار شاخصی برخوردار است. 

هم‌اکنون و در آستانه‌ی برگزاری چهل و چهارمین دوره، نگاهی به نخستین دوره‌ی جشنواره بین‌المللی فیلم فجر می‌اندازیم.

سال 1361، در میانه‌ی بهمن ماه، تهران در روزهای دوازدهم تا بیست و دوم میزبان نخستین دوره‌ی جشنواره فیلم فجر شد؛ رویدادی که با پیروزی انقلاب تلاش می‌کرد از فیلم‌فارسی فاصله بگیرد و سینمایی تازه بسازد. 

دبیری اولین دوره از این جشنواره بر عهده «حسین وخشوری» بود  و فیلم‌هایی همانند «بچه‌های دیار صفا»، «علمدار»، «خرمشهر ۶۱»، «با هم برای ایثار»، «یا زهرا»، «کدام مکتب است این»، «خرمشهر شهر عشق، شهر خون»، «آمریکا نابود است» و «بر بال ملائک» در جشنواره اکران شدند. 

 جشنواره فجر تا سال 1374 فقط به تولیدات سینمای ایران می‌پرداخت اما از سال ۱۳۷۴ بخش بین‌الملل نیز به جشنواره اضافه شد و وجهه‌ای تازه به این رویداد هنری بخشید. جایزه ویژه جشنواره سیمرغ بلورین است که هنرمندان برای به دست آوردنش رقابت می‌کنند اما لوح زرین و دیپلم افتخار نیز از دیگر جوایز این جشنواره است. 

چه کسی اولین سیمرغ بلورین را به خانه برد؟ 

جشنواره فیلم فجر در طول سالیان، دستخوش تغییرات فراوانی شده، بخش‌هایی به آن اضافه و بخش‌هایی کم شده است؛  جوایز اولین دوره از جشنواره به شرح زیر است:

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند بلند جنگی / بر بال ملائک / محمود بهادری

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند داستانی / من و مش کاظم / تهرانی

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند گردآوری شده / آمریکا نابود است / کریمی

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند کوتاه جنگ / خرمشهر شهر خون، شهر عشق / منوچهری

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند کوتاه جنگ / بکدام مکتب است این / منوچهر عسگری‌نسب

    دیپلم افتخار بهترین فیلم مستند اجتماعی / به شاگرد /

    دیپلم افتخار بهترین کارگردانی / یا زهرا / جواد شمقدری

    دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن / یا زهرا / اسماعیل تهرانی

    دیپلم افتخار بهترین موسیقی سوژه عروسکی / با هم برای ایثار / رضا خزائلی

    دیپلم افتخار بهترین فیلم‌برداری مستند / خرمشهر ۶۱/ محسن راستانی

    دیپلم افتخار بهترین کارگردانی / بچه‌های دیار صفا / سعید حاج میری

    دیپلم افتخار بهترین فیلمبرداری / علمدار / طباطبایی

    دیپلم افتخار بهترین بازیگر / علمدار / مجید افشاریان

    دیپلم افتخار بهترین نورپردازی ۸ میلیمتری / زیر گنبد کبود / یوسف اکرمی

    دیپلم افتخار بهترین مستند بلند جنگی / چهل شاهد / کار گروهی

    دیپلم افتخار بهترین فیلم داستانی / درس امروز / غلامرضا میرکریمی

    دیپلم افتخار بهترین تصویر و متن / ابراهیم کیهانی

یکی از نکات جالب در اولین دوره جشنواره فیلم فجر این بود که  هیأت انتخاب و داوران بخش اصلی اعلام نشد و جشنواره برگزیده‌ای در این بخش نداشت. در دوره دوم بود که اولین سمیرغ بلورین را «پرویز پرستویی» در بیست و هشت سالگی برای بازی در فیلم دیار عاشقان از دومین جشنواره‌ی فیلم فجر در سال 1362 گرفت.

جشنواره فیلم فجر همواره با فراز و فرودهای بسیاری همراه بوده. دوره‌هایی از این جشنواره بسیار درخشان در دوره‌هایی خنثی و گاه با کیفیت بسیار پایین برگزار شد. اگرچه بعدها جشنواره‌های معتبر دیگری همچون «سینما حقیقت» یا جشنواره‌ی فیلم کوتاه تهران با کیفیت‌ بالا و استقبال فراوان شروع به کار کردند اما جشنواره فیلم فجر همچنان مهمترین رویداد سینمایی ایران است.