در گردهمایی به بهانه سینما و ادبیات چه گذشت؟
نهمین جایزه کتاب سال سینمای ایران با معرفی برگزیدگان در حالی به ایستگاه پایانی رسید که دغدغه تیراژ کتاب، موقعیت نامناسب برای نمایش برخی فیلمها و انحصار برخی جشنوارهها از جمله دغدغههای مطرح شده بود.
نهمین دوره جشن کتاب سال سینمای ایران دوشنبه (۲۹ تیرماه) در سالن سیفالله داد خانه سینما با حضور سینماگران و نویسندگان سینمایی برگزار شد.
در ابتدای این مراسم که اجرای آن برعهده احسان عبدیپور بود، مژده حسینی و سردار سرمست دو نوازنده جوان، دقایقی به اجرای برنامه موسیقی پرداختند.
در ادامه کلیپی از حمیدرضا احمدیلاری، مستندساز، مترجم و مدرسدانشگاه پخش شد و سپس با حضور همایون اسعدیان و فرهاد توحیدی به پاس یک عمر تلاش وی در حوزه تالیف و ترجمه کتابهای سینمایی، از این چهره فرهنگی تقدیر و تجلیل به عمل آمد.
احمدیلاری هم در سخنان کوتاهی با بیان خاطرهای از دورههای گذشته، به وضعیت اسفبار نشر و تیراژ کتاب در ایران اشاره کرد و گفت: حدود ۱۰ تا ۱۲ سال پیش که جایزه قلم زرین را دریافت کردم، هشدار میدادم تیراژ ۲۰۰۰ نسخه برای جمعیت ۸۰ میلیونی شرمآور است، اما حالا میبینم همان دوران هم دوران خوبی بوده است.
وی با توصیف وضعیت کنونی جامعه به «دالان سیاهی» که نور آن هر روز دورتر میشود، افزود: این تنزل فقط محدود به حوزه کتاب و نشر نیست؛ در همه ابعاد زیست فردی و اجتماعی ما فساد، کمآبی، کمگازی و ناامیدی گسترش یافته است.
با این حال، احمدیلاری با اشاره به مستندها و فیلمهای سینمایی که در محافل کوچک تهران نمایش داده میشوند، گفت: همین محافل کوچک، فرصتی برای تنفس هستند و به من احساس زنده بودن میدهند. سینما ثابت میکند که همهچیز سیاهی نیست.
او در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان، مهمترین دستاورد این جایزه را نه خود کتابها، بلکه لحظاتی دانست که به مخاطبان اجازه میدهد «احساس تنفس و زنده بودن» کنند و تأکید کرد: «این جایزه فرصتی است برای یادآوری که هنوز میتوان زیست».
سپس رامتین شهبازی -دبیر نهمین دوره جشن کتاب سال سینمای ایران- در سخنانی ضمن اشاره به اتفاقات تلخ این روزها در جنوب کشور و ابراز همدردی با خانواده جانباختگان، بر تداوم زندگی و احترام به کتاب و فرهنگ تأکید کرد.
او با بیان اینکه «زندگی ادامه دارد و ما به احترام کتاب و زندگی گرد هم آمدهایم»، از زحمات همایون اسعدیان و فرهاد توحیدی برای احیای این رویداد پس از دوره هشتم در سال ۱۳۹۷ قدردانی کرد.
وی همچنین با اشاره به پیشینه تحصیلی خود در رشته فلسفه، سینما را حاصل مطالعه کتابها و دیدن فیلمهای اساتید دانست و گفت: سینما را از کتاب و فیلمها یاد گرفتم و این مسیر تا پایان عمر ادامه دارد.
دبیر جایزه با اعلام داوری ۱۴۵ عنوان کتاب در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، از مشارکت ۲۸ ناشر و استقبال چشمگیر از آثار تألیفی و ترجمهای خبر داد.
به گفته وی، از این تعداد، ۳۹ کتاب تألیفی و ۱۰۶ کتاب ترجمهای بوده و آثار مرتبط با فیلمنامههای ترجمه شده از رقابت کنار گذاشته شدهاند.
در ادامه کلیپی از مراحل داوری نهمین دوره جشن کتاب سال سینمای ایران پخش شد.
پس از آن کلیپی از هیات داوران این دوره و همچنین معرفی کتابهای برگزیده نهمین دوره جایزه کتاب سال سینمای ایران با صدای سروش صحت پخش شد.
سپس با حضور هیإت داوران، جایزه بخش فنی به کتاب «طراحی صدا برای فیلم» نوشته تیم هریسون با ترجمه مرتضی دهنوی از نشر سروش اهدا شد.
مرتضی دهنوی -صدابردار باسابقه سینما و تلویزیون- با روایت خاطرهای از نخستین تجربه کاریاش در سال ۱۳۵۸، مسیر پرفرازونشیب خود را از یک مأموریت ناآماده تا تبدیل شدن به مؤلف کتابهای تخصصی صدا مرور کرد.
او با اشاره به انتشار نخستین کتابش با عنوان «دانشنامه اصطلاحات تولید صدا» در سال ۱۳۷۲ به همت حوزه هنری، افزود: از سال ۱۳۶۳ در تبریز ۳۶ کلاس آموزشی برگزار کردم و بعداً تصمیم گرفتم دانستههایم را بهصورت جزوه و کتاب منتشر کنم تا جوانان هم استفاده کنند.
این صدابردار پیشکسوت در پایان با طنزی تلخ از سرنوشت خود گفت: هر سمتی غیر از صدا که میخواستم بروم، نشد؛ انگار این مسیر برایم رقم خورده بود. من تلاش داشتم به بخش تعمیرات صدا بروم اما ظرفیت پر شد و وقتی سازمان صداوسیما اعلام کرد همه باید صدابردار شوند، بالاخره پذیرفتم که این سرنوشت من است.
پس از آن جایزه بخش کتابهای تالیفی توسط بهمن فرمانآرا به «عباس بهارلو» اهدا شد.
عباس بهارلو -مؤلف و پژوهشگر باسابقه سینما- با کلامی کوتاه اما پراحساس، یاد و خاطره زندهیاد فرخ غفاری (بنیانگذار سینمای نوین ایران) را گرامی داشت و گفت: در چنین محفلی دوست دارم از پیشکسوتانی نام ببرم که کمتر دیده شدهاند؛ یکی همین آقای فرخ غفاری که جایگاهشان در تاریخ سینمای ایران بینظیر است.
در ادامه جایزه بخش ترجمه توسط امیر اثباتی به کتاب «روایت و روایتگری در سینما (فیلمها چطور داستانشان را تعریف میکنند)» نوشته وارن باکلند با ترجمه نوید پورمحمدرضا از نشر اطراف تقدیم شد.
نوید پورمحمدرضا -مترجم حوزه مطالعات فیلم- با تشکر از هیئت داوران و ناشر خود (انتشارات اطراف)، به واکاوی جایگاه سینما بهمثابه «فضای عمومی» پرداخت و از خطر حذف تجربههای اشتراکی در شرایط فعلی هشدار داد.
پورمحمدرضا با اشاره به کتاب «سیاست و پویایی رئالیسم سینمایی» از هرمان کاپلهوف، نظریهپرداز آلمانی، گفت: سینما به دو اعتبار فضای عمومی است؛ اول اینکه سالن سینما ما را در معرض یک تجربه اشتراکی قرار میدهد و دوم اینکه خودِ زندگیِ جاری در فیلم، میان تماشاگران و شخصیتهای فیلم، یک "اجتماع روحانی موقت" میسازد.
وی با ابراز تأسف از کاهش نقش سالنهای سینما در سالهای اخیر و افزایش انحصار فستیوالها، افزود: متأسفانه در چند سال گذشته، یکییکی فستیوالها را از دست میدهیم و رفتارهای انحصاریتری میبینیم. جوانانی که فیلمهای زیبا و درخشان میسازند، نهتنها امکان نمایش در سینماهای رسمی را ندارند، بلکه برگزاری نمایشهای کوچک در سالنهای خصوصی نیز با پلمپ مواجه میشود. در دو سه ماه اخیر، سه چهار سینمای کوچک به دلیل نمایش فیلمهای این جوانان تعطیل شدهاند.
این مترجم با اشاره به تجربه زیسته نسل جدید پس از رویدادهای سال ۱۴۰۱، دیماه و جنگ تحمیلی سوم، تأکید کرد: فیلمهای مجوزدار امروز هیچ نسبتی با واقعیت بیرون ندارند. وقتی تجربه مشترکی میان فیلم و مخاطب وجود نداشته باشد، جامعه به جای همدلی، روزبهروز تکهتکهتر میشود. سینما میتواند این شکاف را پر کند، به شرطی که از انحصار درآید و به فضای عمومی بازگردد.
در بخش پایانی با حضور همایون اسعدیان جایزه بهترین انتشارات این دوره به نشر «بان» اهدا شد.
همایون اسعدیان -مدیرعامل خانه سینما- در سخنان کوتاهی با ابراز خرسندی از برگزاری این رویداد پس از سالها وقفه، از همه حاضران قدردانی کرد و گفت: دائما نگران این مراسم بودم اما حضور صمیمانه شما در شرایطی که جامعه دچار نوعی افسردگی و ناامیدی است، باعث خرسندی بود و نشان داد همچنان میتوان کارهایی را انجام داد.
گفتنی است، نازنین مفخم، شهابالدین عادل، شادمهر راستین، مهرزاد دانش و امیررضا نوریپرتو اعضای هیأت داوری نهمین دوره جایزه کتاب سال سینمایی بودند.
