باید باور کنیم شرایط عادی نیست

تغییر سبک زندگی و تاب‌آوری اقتصادی لازمه تداوم پیروزی است/ أَعِدّوا لها سَبَبَ الحیاةِ لا سَبَبَ المَوتِ(آیه ۶۰ سوره انفال)

مهمات و تسلیحات، میدان نبرد،سنگر و استراتژی نظامی جنگ را مدیریت یا اداره می‌کنند اما سبک زندگی تغییر یافته و تاب‌آوری اقتصادی است که جنگ را تمام و پیروزی را پایدار می‌سازد. بی‌توجهی به این موضوع، یعنی نادیده گرفتن اصلی‌ترین سلاح نرم جامعه در برابر دشمن.

 اینکه رسانه‌ها القا کنند شرایط عادی است یا مردم توقع داشته باشند همانند قبل زندگی کنند امری محال یا حداقل نادرست است.

همان طور که در نبرد اخیر این مردم بودند که خیابان را تبدیل به میدان مبارزه با زورگویان عالم کردند؛حالا در موقعیت کنونی وقت آن است که سبد مصرف خانواده هم به کمک اقتصاد در حین یا بعد از جنگ بیاید.

وقتی از جنگ حرف می‌زنیم، معمولاً تمرکز روی سلاح، نیرو و استراتژی نظامی است. اما تجربه جنگ‌ها نشان داده که آنچه واقعاً «پیروزی» را تداوم می‌بخشد، چیزی نیست جز تاب‌آوری اقتصادی جامعه؛ و تاب‌آوری اقتصادی بدون تغییر سبک زندگی ممکن نیست.

به گفته اقتصاددانان؛ سیاست‌های اقتصادی مستقیماً روی تنش‌ها و درگیری‌ها اثر می‌گذارند. در زمان جنگ، این قضیه دوطرفه می‌شود: از یک سو، سبک زندگی مردم تعیین می‌کند که جامعه چقدر می‌تواند فشارهای اقتصادی را تحمل کند از سوی دیگر، نحوه توزیع منابع و ثروت در شرایط بحران، می‌تواند وحدت ملی را تقویت کند یا به شکاف‌های قومی و طبقاتی دامن بزند.

اهمیت تغییر سبک زندگی در جنگ را در سه محور می توان دید:

۱. کاهش وابستگی و افزایش خوداتکایی

در جنگ زنجیره‌های تأمین، معمولی از کار می‌افتند. جامعه ای که مردمش منتظر بمانند همه چیز مثل قبل باشد، زود از پای درمی‌آید. تغییر سبک زندگی یعنی مصرف بهینه، کاهش اسراف، تولید محلی  و بازتعریف نیازهای ضروری. هرچه جامعه کمتر به منابع بیرونی وابسته باشد، دشمن ابزار کمتری برای فشار دارد.

۲. جلوگیری از نارضایتی‌های اجتماعی که دشمن از آنها بهره می‌برد

 نابرابری‌ها - چه شکاف فقیر و غنی، چه نابرابری میان گروه‌های قومی یا منطقه‌ای - بستر درگیری را آماده می‌کنند. در زمان جنگ، اگر برخی با سبک زندگی عادی خود ادامه دهند و برخی ناچار به شدت صرفه‌جویی کنند، نارضایتی شعله‌ور می‌شود. تغییر همگانی سبک زندگی، حتی اگر سخت باشد، حس عدالت را حفظ می‌کند و به دشمن فرصت «تفرقه بینداز و حکومت کن» نمی‌دهد.

۳. تداوم پیروزی پس از پایان درگیری

پیروزی نظامی پایان ماجرا نیست. «سود صلح» می‌تواند انگیزه‌ای برای پایان جنگ باشد، اما اگر نحوه توزیع منافع عادلانه نباشد، دوباره درگیری شکل می‌گیرد. جامعه ای که در زمان جنگ سبک زندگی خود را تغییر داده، تاب‌آوری را درونی کرده است؛ یعنی پس از جنگ هم می‌تواند بدون اتکای افراطی به منابع خارجی یا مصرف زدگی، روی پای خود بایستد. این همان چیزی است که پیروزی را از یک لحظه به یک «روند پایدار» تبدیل می‌کند.

تغییر سبک زندگی فقط «سخت‌گیری اقتصادی» نیست. یک رویکرد رسانه‌ای و فرهنگی هوشمندانه می‌تواند این تغییر را تبدیل به «ارزش ملی» کند؛ همان طور که در برخی جوامع، مصرف بهینه، تعاون، همدلی و بی‌اعتنایی به تجملات نه به عنوان محرومیت، که به عنوان «افتخار ملی» جا می‌افتد.

در این بین مساوات و همدلی نیز اهمیتش روز افزون میشود،اگر در جامعه ای این روحیه حمایت از هموطن و اقشار ضعیف از بین برود،درواقع جامعه به سمت فروپاشی اخلاقی رفته است و جامعه ای که اخلاق ندارد قطعا اسلامی نیست.

خداوند در آیه ۶۰ سوره انفال میفرماید:

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

«و برای (مقابله با) آنها، هر آنچه در توان دارید از نیرو و اسب‌های آماده (برای جنگ) فراهم سازید، تا به وسیله آن، دشمن خدا و دشمن خودتان و (نیز) گروهی دیگر غیر از ایشان را که شما نمی‌شناسید (و) خدا آنها را می‌شناسد، بترسانید. و هر چیزی را که در راه خدا انفاق کنید، پاداش آن به طور کامل به شما بازگردانده می‌شود و به شما ستم نخواهد شد.»

و در خصوص نهی از اسراف در بحران خداوند در (سوره اسراء، آیه ۲۷)میفرمایند:

«إِنَّ الْمُبَذِّرینَ کانُوا إِخْوانَ الشَّیاطینِ»

اسراف در شرایط جنگی، نه فقط یک مسئله اخلاقی، بلکه یک اشتباه راهبردی است که اقتصاد جامعه را شکننده می‌کند. تغییر سبک زندگی یعنی حرکت از تبذیر به قناعت و مدیریت هوشمندانه.

بی شک مردمی که بیش از دو ماه این سوگ عظیم را اینگونه به حماسه تبدیل کردند هوشمندتر از کسانی هستند که قصد ایجاد شکاف یا نارضایتی دارند.