ترامپ مهار نشده؛ چگونه رئیسجمهور ایالات متحده ممکن است پس از انتخابات میاندورهای، تنش و درگیری با ایران را تشدید کند
دلایلی وجود دارد که باور کنیم پس از گذشت انتخابات میاندورهای ایالات متحده، دونالد ترامپ تقابل و درگیری علیه ایران را تشدید خواهد کرد.
در گزارشی به قلم کول بوسی و نیت سوانسون آمده است:
دلایلی وجود دارد که باور کنیم پس از گذشت انتخابات میاندورهای ایالات متحده، دونالد ترامپ تقابل و درگیری علیه ایران را تشدید خواهد کرد. تاکنون، خطر جهش قیمتهای انرژی به عنوان یک عامل مهارکننده بر رفتار ترامپ عمل کرده است. در ماه آوریل، همین خطر او را عقب نشاند تا از درگیری آشکار عقبنشینی کرده و یک راهکار دیپلماتیک را دنبال کند. زمانی که یادداشت تفاهم حاصله به دلیل تفاسیر متناقض و مورد اختلاف فروپاشید، ترامپ دوباره به سمت فشار اقتصادی بر ایران چرخید. اما او عمدتاً از درگیریهای شدیدتر اجتناب کرده است تا موجب تحریک و تشدید نارضایتیهای داخلی بیشتر در پی افزایش هزینههای انرژی نشود. اکنون، ایالات متحده و ایران وارد یک نبرد ارادهها شدهاند تا مشخص شود کدام طرف میتواند فشار و درد اقتصادی بیشتری را تاب آورد. هم ایران و هم اقتصاد جهانی تحت فشار فوقالعاده سنگینی قرار دارند. اما هر دو طرف، با اتکا به این باور که زمان به نفع آنهاست، از اقدامات بهشدت تنشزا نظیر هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی پرهیز کردهاند. ترامپ به نوبه خود بارها ابراز اطمینان کرده که موضع ایران پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر تعدیل خواهد شد؛ امری که تلویحاً نشان میدهد او معتقد است تهران تلاش میکند پیش از چرخش به سمت توافق، هزینهای سیاسی برای این جنگ بر او تحمیل کند. با این حال، پیشبینی ترامپ ممکن است بیش از آنکه منعکسکننده تفکر ایران باشد، نشاندهنده طرز فکر خود او باشد. پس از انتخابات میاندورهای، او ممکن است به این نتیجه برسد که پیروزی در جنگ ایران برای میراث سیاسیاش محوری است و حفظ وضعیت موجود او را به اهدافش نخواهد رساند. فشار از سوی تندروهایآمریکایی و اسرائیلی و شرکای حوزه خلیج فارس برای یکسره کردن کار، در کنار نگرانیهای روزافزون از کمبود مهمات حیاتی و راهبردی، نیز ممکن است در محاسبات او وزن داشته باشند. اگر ترامپ تصمیم بگیرد در دستیابی به پیروزی دست به تشدید درگیری بزند، طیفی از گزینهها را در اختیار دارد؛ اگرچه بعید است هیچیک از آنها نتیجه مورد نظر او را محقق سازند.
طوفان حماسی بیشتر، عملیات شدیدتر. ایالات متحده، احتمالاً با همراهی اسرائیل، میتواند تصمیم به اجرای حملات جدید و شدیدتری علیه همان دست از اهدافی بگیرد که در ماه مارس مورد حمله قرار گرفتند؛ شامل تأسیسات نظامی، سامانه پرتاب موشکهای مستقرشده و زیرساختهای انرژی و در این سناریو، ایالات متحده یقیناً میتواند درد و فشار بیشتری تحمیل کند و توان نظامی ایران و قدرت آن در تهدید تنگه هرمز و همسایگانش را تضعیف نماید. اما مشخص نیست که این اقدامات چگونه رفتار ایران را تغییر خواهد داد، در حالی که در اوایل سال جاری چنین نتیجهای به بار نیاورد؛ بهویژه اگر ایران بار دیگر بتواند مهمات کافی برای حفظ توانمندی پدافندی و ضربه متقابل را پنهان سازد. بهترین سناریوی ممکن این است که ترامپ از چنین حملاتی به عنوان بهانهای برای بازگشت به میز مذاکرات استفاده کند. با این حال، خطر موجود این است که ایران ممکن است بار دیگر تلافیجویی خود را متوجه کشورهای حوزه خلیج فارس کند؛ کشورهایی که همین حالا هم نسبت به خسارات جانبی واردشده به خود بهشدت نگران و مضطرب هستند. بدترین سناریو برای ترامپ این خواهد بود که او مجوز حملات به زیرساختهای غیرنظامی ایران را صادر کند و در مقابل، ایران را مجاب سازد تا با حمله به مراکز آسیبپذیر انرژی در خلیج فارس دست به اقدام متقابل بزند. اگر کاخ سفید اینگونه محاسبه کند که با پایان یافتن انتخابات میاندورهای، بحران انرژی بهایی قابل قبول برای شکست دادن ایران است، در نهایت این مصرفکنندگان جهانی هستند که متحمل آسیب و رنج خواهند شد.
پایانبندی کارزار. احتمال دیگر این است که ترامپ به دنبال یک «پایانبندی» پرسرصدا و نمادین باشد تا ادعای پیروزی کند و بدین ترتیب، حتی بدون دستیابی به اهداف اولیه خود، به جنگ در قالب یک روایت خاتمه دهد. این امر میتواند شامل اقداماتی مانند عملیات نیروهای ویژه برای تصرف و ایمنسازی اورانیوم غنیشده با درصد بالا باشد که در حال حاضر در زیر زمین مدفون است اما همچنان بزرگترین تهدید هستهای کوتاهمدت به شمار میرود. نابودی ذخایر ایران، خطر گریز فوری هستهای را بهشدت کاهش میدهد و ترامپ را قادر میسازد ادعا کند که این جنگ بخشی از یک استراتژی منسجم برای تضعیف بنیادین برنامه هستهای ایران بوده است. به عنوان یک گزینه جایگزین، ترامپ میتواند یک یورش غافلگیرکننده را برای تصرف ترمینالهای نفتی ایران در جزیره خارگ آغاز کند تا از آنها به عنوان اهرم باجگیری در قالب یک توافق صلح استفاده نماید. نیازی به گفتن نیست که این اقدام فوقالعاده پرخطر خواهد بود و احتمالاً تلفات سنگینی روی دست ایالات متحده خواهد گذاشت. اورانیوم غنیشده ایران به احتمال زیاد در نقاط متعددی پراکنده شده است. علاوه بر این، هرگونه یورش به داخل خاک ایران چه با هدف قرار دادن راکتورها باشد و چه جزیره خارگ مستلزم آن است که نیروهای آمریکایی مواضع ثابتی را در داخل ایران تصرف کرده و زیر آتش مداوم نیروهای مقابل باقی بمانند.
تسلیح مخالفان. ترامپ و اسرائیل از زمان آغاز جنگ با فکربازی روی تسلیح گروههای مخالف، مانند کردها، دستوپنجه نرم کردهاند. این ممکن است راهکاری کمهزینه برای براندازی رژیم به نظر برسد، اما این گزینه نیز بعید است به نتیجه برسد. نخست آنکه، هیچ اپوزیسیون متحد یا رهبر مردمی محوری وجود ندارد که ایالات متحده بتواند به راحتی سلاحها را به سمت او هدایت کند. این بدان معناست که واشنگتن خیلی زود خود را درگیر سازماندهی، آموزش و حفاظت از هرگونه نیروی شورشی تازهپا خواهد یافت. علاوه بر این، تسلیح گروههای قومی یا تجزیهطلب، یک برگ برنده تبلیغاتی برای جمهوری اسلامی خواهد بود و به حکومت اجازه میدهد تا حمایت شهروندان معترض در مرکز ایران مناطق فارسیزبان را جلب کند. در نهایت، حتی در حالت بعیدی که چنین کارزاری برخلاف انتظار به ثمر بنشیند و ساختار حکومت را دچار فروپاشی کند، این وضعیت به احتمال زیاد به یک جنگ داخلی آشفته منجر خواهد شد و چنین درگیریای میتواند خونینتر از جنگ داخلی سوریه از آب درآید، بحران عظیم پناهجویان را ایجاد کند و منطقه را برای یک دهه بیثبات سازد.
ریسک حداکثری بر سر اقتصاد. واشنگتن تلاش کرده است از محاصره نظامی و تحریمهای اقتصادی برای به زانو درآوردن تهران استفاده کند. این اقدامات به ویژه تحریمهای جدید هوایی تأثیرات چشمگیری بر ایران داشته است. اما تمایل چین به ادامه تجارت با ایران، یک شریان حیاتی اقتصادی برای حکومت فراهم کرده است. پیش از محاصره، چین ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را خریداری میکرد و میزبان بخش عمدهای از سپردههای مالی ایران در بانکهای چینی بود. با در نظر گرفتن این موضوع، ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد که اعمال تحریمهای تهاجمی علیه بانکها، پالایشگاهها و بنادر چینی که هنوز با ایران مبادلات تجاری دارند، میتواند در نهایت مقاومت حکومت را بشکند. این اقدام میتواند با تدابیر نظامی با هدف اختلال در صادرات زمینی به همسایگان ایران همراه شود. با این حال، حتی بدون دغدغه انتخابات میاندورهای، این گام بسیار ریسکپذیر و دراماتیک خواهد بود. ترامپ ممکن است حاضر باشد تنشزدایی تجاری خود با چین را به خطر بیندازد، اما همچنان از وارد کردن آسیب به اقتصاد متزلزل ایالات متحده ابا خواهد داشت. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، در ماه اوت عملاً به این موضوع اعتراف کرد؛ زمانی که این پرسش استفهامی را مطرح ساخت که چرا ایالات متحده باید عامدانه با تحریمهای مرتبط با ایران علیه شرکتهای چینی سیستم مالی جهانی را منفجر کند، و بدین ترتیب اذعان داشت که اجرای بیش از حد تهاجمی تحریمهای آمریکا در چین میتواند کل اقتصاد جهانی را تهدید کند. مشابه سناریوی خشم حماسی، ایران همچنان از ابزار عاملیت و توانمندی برای تحمیل هزینههای اقتصادی متقابل بر همسایگان خود برخوردار است، اگر رنج و فشار وارده بر خودش به نقاط بحرانی برسد.
حمله زمینی. پیاده کردن نیروهای نظامی ایالات متحده در خاک ایران نشاندهنده بیشترین شانس برای سرنگونی حکومت ایران است، اما پیامدها و نقاط ضعف آن کاملاً آشکار و هویداست. ایران کشوری پهناور، چهار برابر بزرگتر از عراق، با بیش از ۹۰ میلیون نفر جمعیت و افزون بر یک میلیون عضو در نیروهای نظامی و امنیتی خود است. اکثر برآوردهای مربوط به یک کارزار زمینی موفقیتآمیز توسط ایالات متحده نشان میدهند که چنین اقدامی حداقل به چند صد هزار سرباز و حتی تا ۱ میلیون نیرو نیاز دارد. در مقایسه با این سناریو، کارزارهای نظامی ایالات متحده در عراق و افغانستان احتمالاً «پیادهروی در پارک» و بسیار آسان تلقی خواهند شد. برخی از تندروهای آمریکایی همچنان امیدوارند ترامپ این گام را بردارد، هرچند به دلیل آنکه این فکر از نظر سیاسی فوقالعاده سمی و هزینهساز باقی مانده، از بیان علنی و بلند آن ابا دارند. در نتیجه، این گزینه همچنان آخرین و نامحتملترین گزینه ترامپ باقی خواهد ماند. دهها متغیر و ترکیب گوناگون برای این سناریوها وجود دارد. با این حال، اصل مطلب این است که اینها گزینههایی بد و نادرست هستند که هزینههای عظیم اقتصادی و سیاسی را در ازای شانس نا مطمئنی برای تغییر حکومت ایران به قمار میگذارند. در نهایت، دلیلی وجود دارد که چرا ایالات متحده تا کنون دست به امتحان آنها نزده است.
یقیناً این احتمال وجود دارد که ترامپ پس از انتخابات میاندورهای به دنبال تشدید درگیریها باشد، اما هیچ راهکار معجزهآسا یا میانبری وجود ندارد که بدون تحمیل فشار متقابل بر ایالات متحده، شرکای منطقهای آن و اقتصاد جهانی، فشار بیشتری بر ایران وارد کند. اگرچه انتخابات میاندورهای میزان حساسیت و بازخورد کوتاهمدت شدیدتری را درباره عملکرد کاخ سفید در جنگ ایران ایجاد کرده است، اما غرایز سیاسی ترامپ پس از نوامبر نیز همچنان بر تفکر و تصمیمگیریهای دولت تأثیرگذار خواهد بود. یک احتمال جایگزین نیز وجود داردکه پس از انتخابات میاندورهای، ترامپ ممکن است دیگر احساس نکند زیر بار تظاهر به علاقهمندی به جنگ ایران قرار دارد. در نتیجه، او به احتمال زیاد به دنبال کاهش خسارات و نقطهپایان گذاشتن بر هزینهها خواهد بود تا بتواند دو سال پایانی دوره ریاستجمهوری خود را صرف تمرکز بر پروژههای دیگر کند.
در این حالت، ترامپ ممکن است به دنبال احیای نسخهای از یادداشت تفاهم باشد و حتی احتمالاً امتیازات بیشتری به ایران بدهد تا از بازگشایی تنگه هرمز و ایجاد محدودیتهای احتمالی بر پیشرفت هستهای ایران اطمینان حاصل کند. ترامپ بدون شک با واکنشهای شدید و تند جناحهای تندرو پایگاه رأی خود و اسرائیل مواجه خواهد شد. درست همانطور که پس از اعلام یادداشت تفاهم در ماه ژوئن با آن روبرو شد. اما اگر او دیگر نگران سیاستهای انتخاباتی نباشد، ممکن است تصمیم بگیرد که میتواند از پس این انتقادات برآید و اعلام پیروزی کند، بدون آنکه نگران یک «جنگ ابدی» جدید باشد که میراث او را لکهدار کند. ترامپ گاهی اوقات پیش از چرخش به یک سمت، دست به یک مانور زیگزاگی در جهت مخالف میزند؛ بنابراین ممکن است پیش از قطعیت بخشیدن به چنین توافقی، برای حفظ ظاهر بهطور موقت دست به تشدید تنش بزند. با این حال، این نوع مانور «تشدید برای تنشزدایی» همچنان خطرات سنگینی به همراه خواهد داشت و به دلایلی که در بالا مورد بحث قرار گرفت، بعید است محاسبات تهران را تغییر دهد. متأسفانه، هفت ماه گذشته نشان میدهد که ایران بعید است از خواستههای خود عقبنشینی کند و این امر گزینههای معدودی را پیشروی ترامپ میگذارد تا بدون پذیرش امتیازات مندرج در تفسیر ایران از یادداشت تفاهم ژوئن، از این معرکه خارج شود. واقعیت این است که ترامپ با گزینههای بدی برای خروج از این باتلاق روبروست. تنها چیزی که میتواند از این وضعیت هم بدتر باشد، اصرار و پافشاری مجدد بر تشدید تنشهای مخرب و بیحاصل است.
مترجم: محمد هادی واعظ مهدوی