دلالان تحریم ، بزرگترین بازندگان؛ مردم اصلیترین برندگان توافق
در حالی که اقتصاد ایران طی سالهای گذشته با مجموعهای از چالشهای کمسابقه و فشارهای اقتصادی مواجه بوده است، ارزیابی عملکرد دولت و نهادهای اقتصادی به یکی از موضوعات مهم فضای عمومی کشور تبدیل شده است.
روزنامه آرمان امروز گفتگوئی را با معصومه آقاپورعلیشاهی؛ مشاور رئیس جمهور در امور اقتصادی منتشر کرده است:
در حالی که اقتصاد ایران طی سالهای گذشته با مجموعهای از چالشهای کمسابقه و فشارهای اقتصادی مواجه بوده است، ارزیابی عملکرد دولت و نهادهای اقتصادی به یکی از موضوعات مهم فضای عمومی کشور تبدیل شده است. در چنین شرایطی، نحوه مدیریت بازارها، تأمین کالاهای اساسی، کنترل تبعات جنگ بر معیشت مردم، روند مذاکرات و سرنوشت منابع ارزی بلوکهشده از جمله محورهایی است که بیش از هر زمان دیگری مورد توجه افکار عمومی قرار دارد.در همین راستا، معصومه آقاپورعلیشاهی؛ مشاور رئیس جمهور در امور اقتصادی مهمترین تحولات اقتصادی یک سال گذشته، دستاوردهای دولت چهاردهم، نقش بانک مرکزی در مدیریت شرایط جنگی، چشمانداز رفع تحریمها، آینده سهام عدالت و مسیر پیشروی اقتصاد ایران مورد بررسی قرار داده است. مشروح این گفتوگو در ادامه آمده است.
اگر بخواهیم عملکرد تیم اقتصادی دولت را مرور کنیم، به نظر شما مهمترین اتفاقاتی که در این مدت پشت سر گذاشته شد چه بود؟
اگر بخواهیم عملکرد یک سال گذشته را بررسی کنیم، باید به شرایط ویژهای که کشور پشت سر گذاشت توجه کنیم. جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، هر دو جنگهای تحمیلی بودند که فشارهای زیادی را بر کشور وارد کردند، اما در کنار همه سختیها، تهدیدها به فرصت تبدیل شد. مهمترین دستاورد این دوران، تابآوری مردم، وحدت ملی و انسجام اجتماعی بود؛ موضوعی که نشان داد اقتصاد ایران برخلاف تصور برخی، اقتصادی شکننده نیست و توان مقاومت بالایی دارد. در این میان، دولت و مجموعه دستگاههای اجرایی نیز مسئولیت بسیار سنگینی بر عهده داشتند. با وجود همه مشکلات، اجازه ندادند در تأمین کالاهای اساسی و خدمات مورد نیاز مردم خللی ایجاد شود. حتی در روزهایی که به دلیل شرایط جنگی، جابهجایی جمعیت بین استانها اتفاق افتاده بود، فروشگاهها خالی نشد و کالاهای مورد نیاز مردم در دسترس بود. این اتفاق حاصل تلاش شبانهروزی همه دستگاههای اجرایی بود و واقعاً باید از آنها قدردانی کرد.
البته نباید فراموش کنیم که دولت همزمان با سه چالش بزرگ روبهرو بود؛ نخست تحریمهای ظالمانه، دوم مشکلات حملونقل و لجستیک برای واردات کالا و سوم تأمین منابع ارزی مورد نیاز. در همه این حوزهها، بانک مرکزی نقش محوری داشت و در کنار آن وزارت جهاد کشاورزی، وزارت اقتصاد، اتاق بازرگانی، اتاق تعاون، اتاق اصناف و سایر نهادها همکاری گستردهای داشتند.
اما در نهایت، پیروز اصلی این میدان مردم ایران بودند. همانطور که رزمندگان در جبهههای نبرد از کشور دفاع کردند، دولت نیز در جبهه اقتصادی برای حفظ معیشت مردم تلاش کرد و همراهی مردم باعث شد ایران از این آزمون دشوار سربلند بیرون بیاید.
به مذاکرات اخیر برسیم؛ موضوعی که برای مردم ابهامات زیادی ایجاد کرده است. به نظر شما آنچه امروز شاهد آن هستیم تفاهم است یا توافق؟
مذاکرات بینالمللی معمولاً فرآیندی تدریجی دارند و هیچ توافق مهمی یکشبه شکل نمیگیرد. مرحله نخست، تفاهم است؛ یعنی طرفین روی اصول کلی به تفاهم میرسند و سپس وارد مذاکرات فنی و حقوقی میشوند.
در تفاهم فعلی سه محور اصلی مطرح شده است؛ نخست توقف جنگ و برقراری آتشبس، دوم رفع محدودیتها و تحریمهای مرتبط با حوزه انرژی و تنگه هرمز و سوم تعیین چارچوبهای لازم برای رسیدن به یک توافق پایدار.
خوشبختانه هر سه محور در مسیر اجرا قرار گرفتهاند، هرچند ممکن است در برخی موارد نقضهایی نیز رخ دهد که جمهوری اسلامی ایران در برابر آنها با اقتدار ایستاده است. شخصاً امیدوارم با ادامه مذاکرات فنی و حقوقی، حقوق ملت ایران به طور کامل تأمین شود و در نهایت به توافقی پایدار و جایگاهی مناسب در عرصه بینالمللی دست پیدا کنیم.
از میان بندهای این تفاهم، کدام بخش اهمیت بیشتری دارد؟
همه بندهای تفاهم مهم هستند، اما اگر بخواهم به یکی از مهمترین دستاوردهای دولت چهاردهم اشاره کنم، باید از فروش آزاد نفت و فرآوردههای نفتی ایران نام ببرم.
برای نخستین بار در این دولت، فروش نفت ایران بدون محدودیتهای گذشته در بازارهای مختلف جهان در حال انجام است و حتی کشورهای اروپایی نیز به جمع خریداران نفت ایران اضافه شدهاند. پیش از این عمده صادرات ما به بازارهای شرق آسیا محدود بود، اما اکنون بازارهای جدیدی ایجاد شده است.
این اتفاق، گام نخست برای تقویت اقتصاد کشور است. امروز جنگ اصلی، جنگ اقتصادی است و اقتصاد در محیطی رشد میکند که امنیت سرمایهگذاری، آرامش و تعامل بینالمللی وجود داشته باشد. امیدواریم این روند، آغاز فصل جدیدی برای رشد اقتصاد ایران باشد.
یکی از موضوعاتی که شایعات زیادی درباره آن مطرح میشود، نحوه آزادسازی منابع بلوکهشده ایران است. این منابع چگونه آزاد خواهند شد و چه نهادی مسئول مدیریت آنهاست؟
یکی از مهمترین بخشهای تفاهم، آزادسازی منابع مالی بلوکهشده ایران است. البته باید تأکید کنم که هرگونه آزادسازی این منابع، مطابق سیاستهای دولت، سران سه قوه و بانک مرکزی انجام خواهد شد.
بر اساس قانون، بانک مرکزی مسئول تحویل، مدیریت و نحوه هزینهکرد این منابع است و خزانهداری کل کشور نیز در این فرآیند نقش قانونی خود را ایفا میکند؛ بنابراین تصمیمگیری درباره این منابع کاملاً در چارچوب سیاستهای رسمی کشور خواهد بود. در داخل و خارج از کشور، برخی با رفع تحریمها مخالفت میکنند. به نظر شما باید با این مخالفتها چگونه برخورد کرد؟
اقتصاد مقاومتی در دورهای خاص توانست کشور را در برابر فشارها حفظ کند، اما این مدل اقتصادی برای همیشه کافی نیست. اکنون باید وارد مرحله رشد و توسعه شویم.
امروز حدود ۲۰ میلیون نفر از جمعیت کشور را نسل Z و آلفا تشکیل میدهند. این نسل نگاه متفاوتی به اقتصاد، فناوری، شفافیت، نوآوری و ثروتآفرینی دارد. طبیعتاً ادامه تحریمها با نیازها و روحیات این نسل همخوانی ندارد.
با رفع تحریمها، نخستین گروهی که منافع خود را از دست میدهد، دلالان تحریم هستند؛ افرادی که تعدادشان بسیار محدود است، اما از شرایط تحریم سود میبرند. هرچه شفافیت اقتصادی بیشتر شود، فضای فعالیت این افراد نیز محدودتر خواهد شد و امنیت سرمایهگذاری افزایش مییابد.
اگر بخواهیم بیشتر روی نقش بانک مرکزی تمرکز کنیم، این نهاد در دوران جنگ و همچنین در اقتصاد پس از جنگ چه وظایفی بر عهده داشته است؟
ابتدا باید از مجموعه بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور قدردانی کنم. همانطور که در میدان نظامی با حملات مختلف روبهرو بودیم، در حوزه اقتصادی نیز جنگ سایبری شدیدی علیه زیرساختهای بانکی کشور جریان داشت.
در طول جنگ، چند حمله سایبری سنگین به شبکه بانکی انجام شد، اما بانک مرکزی توانست در کوتاهترین زمان اختلالها را برطرف کند و خدمات بانکی را به حالت عادی بازگرداند. این جنگ سایبری همچنان ادامه دارد و یکی از تهدیدهای دائمی زیرساختهای مالی کشور محسوب میشود.
از سوی دیگر، بانک مرکزی وظیفه تأمین ارز کالاهای اساسی، تأمین نقدینگی مورد نیاز مردم و تسهیل فرآیند ترخیص کالاها را نیز بر عهده داشت. وزارت اقتصاد نیز با کاهش بروکراسی در گمرکات، نقش مهمی در این زمینه ایفا کرد.
در دوران پس از جنگ نیز مهمترین وظایف بانک مرکزی، مدیریت منابع برای بازسازی کشور، کاهش انتظارات تورمی، کنترل نقدینگی، تثبیت شرایط اقتصادی و ایجاد ثبات در بازار ارز است؛ زیرا ثبات اقتصادی، مهمترین عامل ایجاد امنیت سرمایهگذاری خواهد بود.
برخی معتقدند سیاست تثبیت نرخ ارز باعث افزایش تورم شده است. آیا شرایط جنگی نیز در این مسئله نقش داشته است؟
یکی از سیاستهای اصلی دولت چهاردهم، حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز و حذف رانتهای ارزی است. پرداخت مستقیم یارانه از طریق کالابرگ نیز در همین راستا انجام شد تا یارانه واقعی به دست مردم برسد.
البته منظور از تثبیت نرخ ارز، ثابت نگه داشتن همیشگی قیمت ارز نیست. هدف اصلی، جلوگیری از جهشهای شدید و نوسانات مخرب بازار است؛ بهویژه در شرایط جنگی که کوچکترین التهاب میتواند آثار گستردهای بر اقتصاد بگذارد.
اکنون با آزادسازی منابع ارزی، افزایش درآمدهای نفتی و گسترش صادرات، خبرهای امیدوارکنندهای برای اقتصاد کشور وجود دارد و معتقدم این روند در آینده با سرعت بیشتری ادامه خواهد یافت.
این منابع آزادشده قرار است در چه بخشهایی هزینه شود؟
هنوز تصمیم نهایی به صورت رسمی اعلام نشده است، اما به اعتقاد من اولویت اصلی دولت، بهبود معیشت مردم، کنترل تورم و بازسازی خسارتهای ناشی از جنگ خواهد بود.
درباره سهام عدالت هم توضیح بدهید. آیا آزادسازی آن قطعی شده است؟
سهام عدالت حق قانونی مردم است. در شورای عالی بورس جلسات متعددی درباره نحوه آزادسازی آن برگزار شده و سناریوهای مختلفی بررسی شده است.
به احتمال زیاد، طی دو تا سه هفته آینده وزیر اقتصاد و رئیس سازمان بورس خبرهای خوبی در این زمینه اعلام خواهند کرد. آنچه تاکنون قطعی به نظر میرسد، این است که آزادسازی سهام عدالت به صورت مرحلهای انجام خواهد شد.
اگر در پایان نکتهای باقی مانده است، بفرمایید.
در پایان از همه فعالان رسانه تشکر میکنم. رسانهها چه در دوران جنگ و چه در دوران بازسازی، نقش بسیار مهمی در ایجاد آرامش و امنیت اجتماعی دارند. اطلاعرسانی دقیق، صحیح، مسئولانه و آگاهانه میتواند به تقویت اعتماد عمومی و حفظ امنیت اجتماعی و فرهنگی کشور کمک کند
