شمارش معکوس برای امضای یادداشت تفاهم ایران و آمریکا

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پنجشنبه شب ضمن تأیید نزدیک شدن مذاکرات به مراحل پایانی، تأکید کرد که جزئیات توافق احتمالی تا زمان نهایی شدن و امضا منتشر نخواهد شد.

او افزود که بررسی‌های لازم در نهادهای ذیربط جمهوری اسلامی ایران همچنان در جریان است و هیچ اطلاع‌رسانی رسمی پیش از دستیابی به توافق قطعی انجام نمی‌گیرد. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که روایت‌هایی از سوی منابع نزدیک به هیئت مذاکره‌کننده ایران در فضای رسانه‌ای منتشر شده و تصویری نسبتاً روشن از چارچوب‌های مورد بحث میان تهران و واشنگتن ارائه می‌کند.

بر اساس نخستین روایت منتشرشده، خطوط کلی توافق احتمالی در هفت محور اصلی تشریح شده است. در حوزه هسته‌ای، تأکید شده که هیچ توافق جدیدی در مرحله فعلی صورت نمی‌گیرد و ایران هیچ تعهد تازه‌ای فراتر از مواضع و سیاست‌های پیشین خود نمی‌پذیرد. مطابق این گزارش، پرونده هسته‌ای پس از امضای تفاهم‌نامه در یک بازه ۶۰ روزه مورد گفت‌وگو قرار خواهد گرفت. اصول بنیادین مورد نظر جمهوری اسلامی، از جمله حق غنی‌سازی اورانیوم و حفظ ذخایر مواد غنی‌شده، همچنان به عنوان خطوط قرمز غیرقابل عبور در این مذاکرات باقی خواهند ماند.

این رویکرد نشان‌دهنده آن است که تهران قصد ندارد در برابر فشارها عقب‌نشینی کند و بر دستاوردهای علمی و فنی خود پافشاری دارد.در موضوع تنگه هرمز نیز روایت مذکور صراحت دارد. ایران هیچ تعهدی درباره واگذاری مدیریت این آبراه راهبردی یا بازگشت شرایط آن به وضعیت پیش از جنگ نخواهد داد.

تنها بحث مطرح، عادی‌سازی عبور و مرور دریایی پس از پایان کامل جنگ است. آینده اداره تنگه هرمز بر پایه ابتکار کشورهای منطقه و بدون هیچ نقش‌آفرینی آمریکا تعریف خواهد شد. این موضع، تأکید بر حاکمیت ایران بر آب‌های سرزمینی و اهمیت امنیت انرژی در خلیج فارس را برجسته می‌کند و هرگونه دخالت خارجی را رد می‌نماید.

یکی از اهداف اصلی تفاهم‌نامه، پایان جنگ در تمامی جبهه‌های منطقه از جمله لبنان عنوان شده است. بر اساس این روایت، آمریکا متعهد خواهد شد که اسرائیل را به توقف عملیات نظامی در لبنان وادار کند. این تعهد، بخشی از تلاش برای برقراری ثبات پایدار در منطقه تلقی می‌شود. همچنین موضوع آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، دریافت خسارات ناشی از جنگ، مذاکرات برای رفع تحریم‌ها و تعیین چارچوب دقیق مذاکرات ۶۰ روزه آینده میان دو طرف از دیگر محورهای کلیدی این روایت به شمار می‌رود. این موارد نشان می‌دهد که ایران بر جبران خسارات و بازگشت حقوق اقتصادی خود اصرار دارد.روایت دوم اما جزئیات بیشتری از آنچه «پیش‌نویس تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای ایران و آمریکا» نامیده شده، ارائه می‌کند. در این سند، توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان در صدر قرار دارد. آمریکا متعهد به عدم مداخله در امور داخلی ایران خواهد شد و باید محاصره دریایی را ظرف ۳۰ روز برداشته و نیروهای خود را از پیرامون مرزهای ایران خارج کند. بازگشایی تنگه هرمز نیز با ترتیبات مورد نظر تهران از دیگر مفاد مهم این پیش‌نویس است.در بخش اقتصادی، تعلیق تحریم‌های مرتبط با فروش نفت و محصولات پتروشیمی، دسترسی کامل ایران به منابع مالی حاصل از فروش انرژی و ارائه طرح‌های بازسازی ایران به ارزش حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار از سوی آمریکا و متحدانش پیش‌بینی شده است. آغاز مذاکرات ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی نیز بخشی از این چارچوب است. گزارش حاکی از آن است که ایران بار دیگر تعهد خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) مبنی بر عدم تولید سلاح هسته‌ای را تکرار خواهد کرد. در مقابل، آمریکا نباید تحریم‌های جدیدی در دوره مذاکرات اعمال کند، ۲۴ میلیارد دلار از منابع مسدودشده ایران آزاد شود و سازوکار نظارتی مشترکی برای اجرای تعهدات تشکیل گردد.این روایت تأکید دارد که توافق نهایی صرفاً بر سه محور سرنوشت‌ساز متمرکز خواهد بود: مواد غنی‌شده و سطح غنی‌سازی، رفع کامل تحریم‌ها و برنامه بازسازی اقتصاد ایران. موضوعات حساس دیگری نظیر برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران و حمایت از گروه‌های مقاومت به طور کامل از دستور کار مذاکرات خارج شده‌اند. این امر می‌تواند به عنوان یک دستاورد راهبردی برای تهران تلقی شود که خطوط قرمز خود را حفظ کرده است.در مجموع، هر دو روایت بر لزوم پایان جنگ، عادی‌سازی اقتصادی و حفظ حقوق هسته‌ای ایران تأکید دارند. با این حال، تا زمان اعلام رسمی، این گزارش‌ها در حد روایت‌های غیررسمی باقی می‌مانند. بقایی با اشاره به بررسی‌های نهادهای داخلی تأکید کرد که هر تصمیمی با رعایت کامل منافع ملی اتخاذ خواهد شد. نزدیک شدن به مراحل پایانی مذاکرات، امیدهایی برای کاهش تنش‌ها ایجاد کرده، اما همزمان نیازمند دقت و مراقبت فراوان است تا توافقی پایدار و عزتمندانه حاصل شود. جامعه بین‌المللی نیز با دقت این تحولات را دنبال می‌کند، زیرا هر نتیجه‌ای بر معادلات منطقه‌ای و جهانی تأثیرگذار خواهد بود.

این در حالی است که گفته می شود احتمالا روز یکشنبه تفاهم میان ایران و آمریکا احتمالا در کشور سوئیس به امضا خواهد رسید.