فرمان تقابل اقتصادی در پکن
چین دستور سرپیچی از تحریمهای نفتی واشینگتن علیه ایران را صادر کرد
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
دولت چین در آستانه سفر رسمی دونالد ترامپ به پکن، با فعالکردن ابزارهای قانونی برای سرپیچی از تحریمهای نفتی علیه ایران، وارد فاز جدیدی از تقابل با واشینگتن شد. این حرکت پکن برای ممانعت از قطع شریانهای مالی تهران، چالشی مستقیم در برابر استراتژی فشار حداکثری واشینگتن ارزیابی میشود. وزارت تجارت چین در اقدامی که بوی رویارویی مستقیم میدهد، به شرکتهای داخلی دستور داد از فهرست سیاه تحریمهای ایالات متحده علیه پالایشگاههای خریدار نفت ایران تبعیت نکنند. پکن برای نخستین بار با فعالکردن مکانیسم مسدودسازی مصوب سال ۲۰۲۱، تلاش میکند قوانین خارجی را که با استدلال پکن، ناقض هنجارهای بینالمللی است، به طور کامل خنثی کند. این مقاومت آشکار درست چند روز پیش از سفر برنامهریزیشده دونالد ترامپ به پکن انجام میشود تا حزب کمونیست ابزارهای فشار خود را در برابر اراده واشینگتن به رخ بکشد. دیلان لوه، استاد دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور در گفتوگو با نیوزویک تأکید میکند این حرکت پیام روشنی مخابره میکند؛ چین نهتنها مایل، بلکه قادر است در برابر تحریمهایی که منافعش را تهدید میکند، ایستادگی کند. ایالات متحده در هفتههای اخیر اقدامات تنبیهی جدیدی علیه شبکه حامیان مالی ایران در شرق آسیا وضع کرده است. واشینگتن در ماه آوریل واحدی از شرکت پتروشیمی هنگلی را به دلیل خرید میلیاردها دلار نفت از دولت ایران تحت تحریم قرار داد و به نهادهای مالی درباره تسهیل این تراکنشها هشدار جدی داد.
شریانهای مالی در پالایشگاههای شاندونگ
پاسخ پکن به این محدودیتها، نشاندهنده استفاده سیستماتیک از ابزارهای بوروکراتیک برای مقابله با اهرمهای اقتصاد آزاد و تأمین امنیت ملی خود به قیمت تقابل با واشینگتن است. دولت چین هفته گذشته با تفسیرهای مبهم امنیتی، دستور لغو قرارداد دوونیم میلیارد دلاری شرکت متا پلتفرمز برای خرید استارتاپ مانوس در سنگاپور را صادر کرد. دیمین ما، مدیر مرکز تحقیقاتی کارنگی چین، معتقد است پکن اکنون به واشینگتن پیام میدهد که بسته ترفندهای متقابل خود را برای برهمزدن معادلات تجاری باز کرده است.
تلاشهای آمریکا اکنون با دیواری از منافع مشترک پکن و تهران برخورد کرده است که ریشه در نیازهای اقتصادی و اهداف سیاسی دوجانبه دارد. وزارت خزانهداری آمریکا هشدار داده بود با تمام ابزارهای موجود، از جمله تحریمهای ثانویه، با نهادهایی که با پالایشگاههای مستقل چینی معامله کنند، برخورد خواهد کرد. این پالایشگاههای کوچک که به «تیپات» معروف هستند و در استان شاندونگ مستقر شدهاند، بخش عمده نفت تحریمی ایران را پردازش میکنند. به گفته واشینگتن، این محصولات توسط ناوگان سایه حمل میشوند تا شریان حیاتی درآمد برای ایران را فراهم کنند.
دفتر کنترل داراییهای خارجی از ماه مارس سال ۲۰۲۵ پنج مجتمع بزرگ پالایشگاهی را به دلیل نقض سیستماتیک قوانین در فهرست سیاه قرار داده است. این لیست شامل مجموعههایی نظیر پتروشیمی شاندونگ جینچنگ، شیمیایی هبی شینهوا، شاندونگ شنگشینگ، پتروشیمی شاندونگ لوچینگ و پالایشگاه هنگلی است. مقامات هر دو حزب در واشینگتن خواستار برخورد با این پالایشگاهها شدهاند تا شکافهای اجرایی تحریمها که مانع از فشار میشود، بهسرعت بسته شود.
تنش در هرمز
مقامات سازمان ملل هفته گذشته گزارش دادند تردد در تنگه هرمز از زمان آغاز حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، بهشدت کاهش یافته است. این آبراه راهبردی در زمان صلح، گذرگاه حیاتی برای انتقال یکپنجم نفت خام دریایی کل جهان محسوب میشود. عملیات سیزدهم آوریل واشینگتن برای محاصره دریایی ایران، حلقه فشار را بر جریان صادرات نفت ایران به مقصد شرق آسیا تنگتر کرد. در این عملیات، نیروهای آمریکایی کشتیهای خروجی از بنادر ایران را رهگیری و آنها را از مسیر منحرف کرده و بازگرداندند. با وجود آنکه چین به دلیل برخورداری از ذخایر استراتژیک عظیم و منابع جایگزین آمادگی بیشتری برای مقابله با شوک نفتی دارد، قطع دسترسی به نفت ایران میتواند صنایع کلیدی آن را تحت فشار قرار دهد. بخشهای ساختوساز و پتروشیمی چین در صورت تداوم این وضعیت، مجبور به بازنگری سریع در زنجیره تأمین خود خواهند بود. به همین دلیل پکن فرمان مقابله با تحریمهای آمریکا را صادر کرده است. دادههای شرکت تحلیل حملونقل کپلر نشان میدهد ایران با تأمین حدود ۱۳ درصد از نیاز چین، یکی از منابع مهم انرژی برای پکن است. در مقابل، ماشین اقتصادی چین با جذب بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران، شریان اصلی اقتصادی ایران به شمار میرود. ایالات متحده و ایران اوایل ماه گذشته یک آتشبس موقت اعلام کردند، اما دو دور مذاکرات با میانجیگری پاکستان نتوانست به توافقی پایدار منجر شود. این بنبست دیپلماتیک نشان میدهد پکن با استفاده از کارت ایران، به دنبال کسب امتیاز در مذاکرات سطح بالای ماه می با واشینگتن است.
ترفندهای اقتصادی پکن
استراتژی تهاجمی پکن در استفاده از «قانون مسدودسازی» برای اولین بار نشاندهنده یک تغییر پارادایم در سیاست خارجی تدافعی این کشور به سمت یک رویکرد تهاجمیتر است. این قانون که در سال ۲۰۲۱ تصویب شد، با هدف صیانت از حاکمیت ملی و منافع توسعهای چین در برابر آنچه «صلاحیت قضائی طولانیمدت» واشینگتن مینامد، طراحی شده است. پکن با این حرکت میخواهد ثابت کند دوران یکجانبهگرایی اقتصادی به پایان رسیده و هرگونه فشار بر پالایشگاههای مستقل چینی، با پاسخ متقابل مواجه خواهد شد. در لایههای عمیقتر، این تنشها تهدیدی جدی برای آرامش شکنندهای است که در نشست اکتبر در بوسان کره جنوبی میان رهبران دو کشور به دست آمده بود. اکنون با نزدیکشدن به دیدار شی جینپینگ و ترامپ در اواسط ماه می، هر دو طرف در حال چیدمان مهرههای خود برای یک چانهزنی سخت هستند. پکن با دستور به شرکتهایش برای سرپیچی از تحریمها، در واقع به دنبال مجبورکردن واشینگتن به بازنشانی مذاکرات پیش از دیدار حضوری ترامپ و شی است. این بازی پیچیده با امنیت انرژی جهان نشان میدهد چنین اتحادهایی تا چه حد میتوانند نظم مستقر را به چالش بکشند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، ماه گذشته فاش کرد واشینگتن پیشتر به دو وامدهنده بزرگ چینی درباره نقش آنها در تسهیل تجارت نفت ایران هشدار داده است. این هشدارها نشاندهنده عزم دولت ترامپ برای بستن تمامی منافذ مالی ایران است. با این حال، پکن با استناد به نیازهای صنعتی خود در بخش پتروشیمی، همچنان بر ادامه این تجارت اصرار دارد. تقابل میان دکترین «اول آمریکا» و بلندپروازیهای حزب کمونیست چین، اکنون در آبهای متلاطم هرمز و بنادر شاندونگ به نقطه اوج خود رسیده است.
