برزخ پسا آتشبس
در تحولات میدانی، تنگه هرمز همچنان محور اصلی باقی مانده است. شمار عبور روزانه کشتیها بسیار کاهش یافته است
علی میرزامحمدی در یادداشتی در روزنامه آرمان امروز نوشت:
در واپسین ساعات مهلت تعیینشده برای آتشبس دو هفته ای و همزمان با اعلام رسمی تمدید آن از سوی آمریکا، فضای سیاسی و امنیتی منطقه وارد وضعیتی شده که میتوان آن را «برزخ پساآتشبس» نامید؛ دورهای میان پایان یک توقف نظامی و نامعلوم بودن آینده. در این مقطع، مذاکره، فشار، تحرکات نظامی و ابهام بهطور همزمان جریان دارند. این وضعیت نه جنگی تمامعیار است و نه صلحی پایدار، بلکه مرحلهای موقت و لغزنده است که میتواند به هر یک از این دو سو حرکت کند.تمدید آتشبس یک طرفه از سوی واشنگتن بیش از آنکه نشانه دستیابی به توافق باشد، تلاشی برای مهار تنش و خرید زمان برای دیپلماسی به نظر میرسد. در همین چارچوب، آمریکا همچنان بر تحویل بخشی از اورانیوم غنیشده ایران تأکید دارد. همزمان، سنای آمریکا بار دیگر طرح محدودسازی اختیارات جنگی رئیسجمهور را رد کرد؛ تصمیمی که نشان میدهد اختیار عمل قوه مجریه در قبال تهران همچنان پابرجاست.
در بعد نظامی، پنتاگون با انتشار برآوردی درباره زمان موردنیاز برای پاکسازی احتمالی مینها در تنگه هرمز ـ که ممکن است تا شش ماه به طول انجامد ـ از تداوم تنش در این آبراه راهبردی سخن گفته است. حضور ناو هواپیمابر بوش در مسیر منطقه و ادامه پل هوایی انتقال مهمات به متحدان منطقهای نیز سطح آمادهباش امنیتی را بالا نگه داشته است. بنابراین، تمدید آتشبس را میتوان بهمنزله کاهش تنش فوری دانست، اما نه نشانهای قطعی از شکلگیری یک توافق پایدار.
در سوی دیگر، مواضع تهران نشان میدهد که تمدید آتشبس بدون رفع محدودیتهای دریایی، فاقد معنای کامل تلقی میشود. تأکید بر اینکه محاصره دریایی نوعی نقض آتشبس است، تصریح به اینکه بازگشایی کامل تنگه هرمز در گرو احترام به تعهدات طرف مقابل است، و هشدار نسبت به پاسخ به هرگونه نقض عهد، از محورهای اصلی این مواضع بهشمار میروند. همزمان، استفاده از اهرمهای اقتصادی ـ از جمله مدیریت و کنترل عبور برخی کشتیها ـ بهعنوان ابزار فشار مورد توجه قرار گرفته است. کاهش چشمگیر تردد کشتیها در تنگه هرمز نیز از سوی ایران نتیجه هدایت و کنترل مدیریتشده مسیرها عنوان شده است.
در کنار این مواضع، تحرکات دیپلماتیک نیز ادامه دارد. دیدارهای سطح بالا در عمان و رایزنیهای منطقهای نشان میدهد که تلاش برای ایجاد زمینه تفاهم یا دستکم مدیریت تنش، همچنان فعال است. در مجموع، تهران آتشبس را توافقی مشروط و وابسته به رفع محدودیتهای عملی میداند، نه صرفاً یک توقف موقت درگیری.وجه سوم این تحولات به نقش میانجیها بازمیگردد. اسلامآباد در روزهای اخیر به محل تلاقی گفتوگوهای ایران و آمریکا تبدیل شده است. گزارشها درباره روند مذاکرات گاه حاکی از پیشرفت و گاه همراه با ابهام بودهاند. منابع پاکستانی از «پیشرفت مثبت» سخن گفتهاند و احتمال آغاز دور جدید مذاکرات را مطرح کردهاند، در حالی که برخی زمانبندیهای اعلامشده در رسانههای بینالمللی با تحولات سریع میدانی همخوانی نداشته است. حضور چهرههای بلندپایه سیاسی در ترکیب هیئتها نشان میدهد که مذاکرات از سطحی فراتر از گفتوگوهای فنی برخوردار است. با این حال، در نبود اعلام رسمی مشترک، این مذاکرات همچنان در وضعیتی میان پیشرفت اولیه و عدم قطعیت اجرایی قرار دارد.
در تحولات میدانی، تنگه هرمز همچنان محور اصلی باقی مانده است. شمار عبور روزانه کشتیها بسیار کاهش یافته است. گزارشهایی نیز به اعضای کنگره آمریکا ارائه شده که نشان میدهد بازگشت کامل امنیت دریایی در صورت مینگذاری احتمالی، زمانبر خواهد بود. ایران اعلام کرده کشتیهای مجاز را هدایت میکند و امنیت در محدودهای تعریفشده برقرار است. در عین حال، خبرهای مربوط به توقف یا معطلی صدها کشتی تجاری نشان میدهد تنش در هرمز تنها ابعاد اقتصادی ندارد، بلکه به عاملی نمادین و روانی در این بحران تبدیل شده است. بدینترتیب، این آبراه از یک گذرگاه تجاری صرف، به اهرمی تعیینکننده در معادله پساآتشبس بدل شده است.در سطح منطقهای و بینالمللی نیز بازیگران مختلفی در این مرحله فعالاند. پاکستان نقش میزبان گفتوگوها را ایفا میکند و عمان همچنان در جایگاه تسهیلگر ارتباطات باقی مانده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس با توجه به وابستگی شدید به امنیت انرژی و تجارت دریایی، تحولات را با حساسیت دنبال میکنند. در سطح جهانی نیز کاهش تردد انرژی و تجارت دریایی، بسیاری از کشورها را در وضعیت انتظار و احتیاط قرار داده است.در عرصه داخلی ایران، سخنان مقامات و بازتاب رسانهای نشاندهنده تأکید بر انسجام در دفاع از حقوق ملی و امنیت دریایی است. همچنین هزینههای انسانی جنگ و موضوع فشارهای اقتصادی، از جمله داراییهای بلوکهشده، در فضای عمومی برجسته شدهاند. در ایالات متحده نیز در کنار تداوم حمایت سنا از اختیارات جنگی رئیسجمهور، مباحث مربوط به هزینههای درگیری، پیامدهای نظامی و مسیر آینده مذاکرات در فضای سیاسی و رسانهای مطرح است.در مجموع، وضعیت کنونی گویای مرحلهای است که در آن آتشبس تمدید شده، اما اختلافهای بنیادین همچنان پابرجاست؛ مذاکرات ادامه دارد، اما نتیجه آن روشن نیست؛ تحرکات نظامی حفظ شده، اما از تشدید فوری پرهیز میشود. تنگه هرمز همزمان اهرم فشار، عامل نگرانی و محور گفتوگوست و دیپلماسی و بازدارندگی بهطور موازی پیش میروند. از همین رو، این مقطع را میتوان «برزخ پساآتشبس» نامید؛ دورهای میان تعلیق و تصمیم، که در آن مسیرهای تمدید پایدار، بازگشت به تنش، یا دستیابی به توافقی محدود، همگی همچنان گشودهاند.
