بن‌بست جنگ دریایی

شرق در گزارشی نوشت:

عصر دوشنبه ۲۴ فروردین ارتش آمریکا خبر داد که محاصره دریایی ایران را آغاز کرده است و هیچ کشتی مجاز نیست از مبدأ یا به مقصد بنادر ایران حرکت کند. از آن سو دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، گزارش داد که در ساعات اولیه محاصره دریایی ایران ۳۴ کشتی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. این مواضع در حالی اتخاذ شد که در اندک زمانی بعد گزارش‌هایی در رسانه‌های جهان منتشر شد که برخلاف ادعای آمریکا، کشتی‌های تجاری مرتبط با ایران در حال تردد در خلیج فارس و تنگه هرمز هستند. با این حساب گویا کشتی‌رانی در تنگه هرمز و بنادر ایران بدون اختلال در جریان است.

همچنین در اندک‌ زمانی پس از محاصره دریایی ایران، آمریکا از احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات بین ایران و آمریکا گفت. کارشناسان معتقدند این رخداد به معنی بن‌بست جنگ بوده و راهی جز مذاکره باقی نمانده است. آنها توضیح می‌دهند که نه آمریکا قادر است محاصره دریایی ایران را طولانی‌مدت حفظ کند و نه به صلاح ایران است که از برگه تنگه هرمز به گونه‌ای استفاده کند که گویا این آبراهه ناامن است و کشورهای جهان را ناچار کند که در میان‌مدت و بلندمدت، تنگه هرمز را دور بزنند و این آبراهه را مانند دیگر کریدورهای ترانزیتی کشور به انزوا بکشانند.

تردد کشتی‌ها در بنادر ایران ادامه دارد

بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین درحالی‌که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرده بود که بنا دارد حملات سنگینی علیه زیرساخت‌های کشور و ازجمله زیرساخت‌های برق و نفت آغاز کند، اعلام کرد که دو کشور ایران و آمریکا با یک آتش‌بس دوهفته‌ای موافقت کرده‌اند و به دنبال این آتش‌بس قرار است مذاکره‌ای میان دو کشور در اسلام‌آباد پاکستان برگزار شود؛ با این حال مذاکره طولانی و فشرده هیئت‌های دو کشور به جایی نرسید و هر دو هیئت اسلام‌آباد را به مقصد کشورهای خود ترک کردند. پس از این ماجرا دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، از محاصره دریایی ایران خبر داد و گفت که هر کشتی که از مبدأ یا به مقصد بنادر ایران حرکت کند، متوقف می‌شود و هر تهاجم ایران به کشتی‌های عبوری در تنگه هرمز به‌سرعت با واکنش نیروی دریایی ایالت متحده آمریکا مواجه می‌شود. با این حال، بلافاصله پس از اعلام محاصره دریایی ایران اخباری مبنی بر تردد کشتی‌های مختلف بدون ایجاد مشکلی خاص از سوی دو کشور آمریکا و ایران مخابره شد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در ساعات ابتدایی پس از محاصره دریایی ایران اعلام کرد که ۳۴ کشتی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. از آن سو گزارش‌های بعدی هم حاکی از آن بود که فرایند تجارت دریایی ایران و شرکای ایران برخلاف تهدید ترامپ دچار مشکل نشده‌اند و رویترز گزارش داد که براساس داده‌های کشتی‌رانی، یک نفتکش چینی که از طرف ایالات متحده آمریکا تحریم شده است، با وجود اعمال محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز، روز سه‌شنبه از این آبراه عبور کرده است. براساس داده‌های شرکت‌های پایش دریایی ال‌اس‌ئی‌جی (LSEG)، مارین‌ترافیک و کپلر، کشتی «ریچ استاری» نخستین نفتکشی است که از زمان آغاز محاصره و اعمال محدودیت‌های تردد دریایی، از این تنگه عبور کرده و از خلیج فارس خارج می‌شود.

این نفتکش و شرکت مالک آن به نام «شانگهای شوانران شیپینگ»، به دلیل تجارت با ایران از سوی ایالات متحده تحریم شده‌اند. ریچ‌ استاری یک نفتکش برد متوسط است که حدود ۲۵۰ هزار بشکه متانول با خود حمل می‌کند. براساس داده‌ها، این کشتی محموله خود را در آخرین پهلوگیری در الحمریه در امارات متحده عربی، بارگیری کرده است. همچنین داده‌ها نشان می‌دهند که خدمه چینی نیز در این نفتکش حضور دارند.

داده‌های ال‌اس‌ئی‌جی نشان می‌دهند که نفتکش دیگر تحت تحریم ایالات متحده به نام «مورلیکیشان» نیز روز سه‌شنبه وارد تنگه هرمز شده است. براساس داده‌های کپلر، انتظار می‌رود این نفتکش کوچک و خالی، روز پنجشنبه ۱۶ آوریل در عراق سوخت نفتی خود را بارگیری کند. این کشتی که پیش‌تر با نام «ام‌کی‌اِی» (MKA) شناخته می‌شد، نفت روسیه و ایران را جابه‌جا کرده است.

همچنین بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی جهانی با بررسی داده‌های ردیابی دریافته که چهار کشتی مرتبط با ایران، پس از شروع محاصره دریایی آمریکا از تنگه هرمز عبور کرده‌اند.

به گزارش مارین‌ترافیک، نهاد ناظر بر تردد دریایی، از این تعداد دو کشتی‌ به بنادر ایران رفته بودند. داده‌های این سایت نشان می‌دهد که یک کشتی فله‌بر به نام کریستینا، دوشنبه پس از شروع محاصره، پس از پهلوگیری در بندر امام خمینی از تنگه عبور کرده است. علاوه‌بر‌این داده‌ها نشان می‌دهد که کشتی ریچ‌ استاری که تحت تحریم آمریکاست، شبانه از بندر شارجه در امارات متحده عربی و از طریق تنگه هرمز به سمت شرق حرکت کرده است.

نفتکش مورلیکیشان که آن هم تحریم‌ بوده است، شبانه از لانه‌شان در چین حرکت کرده و از طریق تنگه هرمز به ​​سمت غرب رفته است. به گفته مارین‌ترافیک، آخرین موقعیت گزارش‌شده این شناور در شرق جزیره قشم بوده است. کشتی دیگری به نام الپیس، دیروز از بندر بوشهر به سمت شرق از تنگه هرمز عبور کرده است. این کشتی هم تحت تحریم‌های ایالات متحده است و مقصدش مشخص نیست.

جنگ به بن‌بست رسید

این گزارش‌ها در شرایطی است که پیش‌ازاین ترامپ تهدید کرده بود زیرساخت‌های برق ایران را نابود کند یا جزیره خارگ را به تصرف درآورد اما این تهدیدها در نهایت جای خود را به دیپلماسی داد و هم‌اکنون بعد از محاصره دریایی، اخباری از احتمال شکل‌گیری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد یا ژنو شنیده می‌شود.

در همین زمینه محمود خاقانی، کارشناس انرژی، به «شرق» می‌گوید که جنگ به بن‌بست رسیده است و دو کشور ایران و آمریکا باید راهی برای خروج از این بن‌بست پیدا کنند.

او تأکید می‌کند پیش‌ازاین دونالد ترامپ گفته بود که برای مهار قیمت نفت ناشی از اختلال در تنگه هرمز، تحریم نفتی ایران و روسیه را موقتا برداشته و نفت این کشورها را به بازار جهانی تزریق می‌کند اما حالا اعلام می‌کند که جلوی خروج کشتی‌های مرتبط با ایران را از بنادر می‌گیرد و این یک تناقض‌گویی آشکار است. از آن سو چین به‌عنوان شریک استراتژیک ایران، بزرگ‌ترین مشتری نفت کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است و نمی‌تواند بیش‌ازاین اختلال در تنگه هرمز را تحمل کند. چنان‌که درباره محاصره دریایی ایران هم به آمریکا هشدار داده است. بنابراین این وضعیت اختلال در تنگه هرمز یا محاصره دریایی ایران نمی‌تواند در درازمدت راه‌گشا باشد و دو کشور باید به میز مذاکره برگردند.

البته باید توضیح داد که آمریکا در شرایطی از معافیت نفت ایران و روسیه از تحریم خبر داده بود که تردد در تنگه هرمز مختل بماند و حالا با محاصره دریایی ایران، آمریکا مدعی گشودن تنگه هرمز و رفع این اختلال در بازار جهانی انرژی است. با این حال از نظر دیاکو حسینی، تحلیلگر روابط بین‌الملل، حتی اگر ادعای آمریکا درست باشد و ایران نخواهد واکنشی به این تهدید نشان بدهد و اختلال در تنگه هرمز رفع شده باشد، حضور نظامی دو کشور، چه ایران و چه آمریکا، در آب‌های خلیج فارس به معنی تداوم تنش است و می‌تواند بازار انرژی را تحت تأثیر قرار بدهد. بنابراین برای رفع این مشکل راهی جز مذاکره باقی نمی‌ماند.

با برگه تنگه هرمز هوشمندانه بازی شود

جاوید قربان‌اوغلو، دیپلمات سابق، به ماجرا نگاهی متفاوت دارد و معتقد است که ایران نباید با برگه تنگه هرمز به گونه‌ای بازی کند که علیه خود اجماع جهانی ایجاد کند و به نوعی تنگه هرمز را برای جهان، تهدید نشان دهد.

او در گفت‌وگو با «شرق» می‌افزاید که درحال‌حاضر عربستان و امارات می‌توانند بدون نیاز به تنگه هرمز، نفت خود را از طریق خط لوله انتقال دهند. توضیح اینکه صادرات روزانه نفت عربستان حدود ۱۰ میلیون بشکه است و از طریق خط لوله انتقال نفت می‌تواند روزانه حدود هفت میلیون بشکه نفت انتقال دهد. به گفته قربان‌اوغلو دور زدن تنگه هرمز گرچه راهکار کوتاه‌مدت نیست اما ناامنی مداوم در این تنگه می‌تواند در میان‌مدت و بلندمدت این تنگه را از معادلات تجاری حذف کرده و در نهایت وضعیتی ایجاد کند که هم‌اکنون کریدورهای ترانزیتی ایران گرفتار آن هستند. او تأکید می‌کند که ایران با وجود موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی نتوانسته است کریدورهای ترانزیتی خود را صاحب رونق کند و مسیرهای جایگزین متعددی به جای کریدورهای ترانزیتی ایران در منطقه ایجاد شده است. این دیپلمات سابق معتقد است که هیچ راهی جز مذاکره باقی نمانده است و ادامه جنگ به زیان تمام طرف‌های این کارزار و ازجمله ایران است.

دیاکو حسینی، کارشناس روابط بین‌الملل، به «شرق» می‌گوید که جنگ باید در یک نقطه تمام شود و هرچه این جنگ زودتر تمام شود، خسارات کمتر خواهد بود.

او تأکید می‌کند که ایران باید به یک راه‌حل جامع در مذاکرات بیندیشد و تعلیق این شرایط با مذاکره، آسیب‌های اقتصادی سنگین‌تری به دنبال خواهد داشت، بنابراین نیاز است که ایران آسیب این جنگ را هرچه زودتر با مذاکره و دستیابی به یک راه‌حل جامع رفع کند.