«التیام زخمها»؛ ضرورتی راهبردی و الزامات جدی
در روزهای اخیر، رئیسجمهور مسعود پزشکیان و شماری از صاحبنظران و فعالان سیاسی، بار دیگر بر یک کلیدواژه مهم تأکید کردهاند: «التزام به ترمیم زخمها و عبور از وضعیت فعلی». تعبیری که بیش از آنکه یک شعار سیاسی باشد، بازتابدهنده واقعیتی انکارناپذیر درباره شرایط امروز جامعه ایران است.
آرمان امروز در گزارشی نوشت:
در روزهای اخیر، رئیسجمهور مسعود پزشکیان و شماری از صاحبنظران و فعالان سیاسی، بار دیگر بر یک کلیدواژه مهم تأکید کردهاند: «التزام به ترمیم زخمها و عبور از وضعیت فعلی». تعبیری که بیش از آنکه یک شعار سیاسی باشد، بازتابدهنده واقعیتی انکارناپذیر درباره شرایط امروز جامعه ایران است.
جامعهای که طی سالهای اخیر، رخدادهای متعددی را تجربه کرده است؛ از اعتراضات مقطعی و ناآرامیهای اجتماعی گرفته تا فشارهای اقتصادی انباشته و تنشهای منطقهای، از جمله جنگ ۱۲روزه اخیر میان ایران و اسرائیل. مجموعه این رویدادها، در کنار مسائل حلنشده پیشین، به انباشت آسیبها و شکلگیری زخمهایی در لایههای مختلف اجتماعی انجامیده است؛ زخمهایی که اگر مورد توجه و درمان قرار نگیرند، میتوانند به بحرانهای تکرارشونده بدل شوند.
بر همین اساس، تأکید بر «ترمیم زخمها» صرفاً یک موضعگیری سیاسی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای عبور از مرحلهای است که کشور در آن قرار دارد. اما پرسش اصلی اینجاست که این ترمیم چگونه باید صورت گیرد و چه سازوکاری میتواند آن را از سطح توصیه و شعار، به سطح اقدام عملی و ملموس ارتقا دهد؟
نخستین گام در این مسیر، شناسایی دقیق زخمهاست. نمیتوان از درمان سخن گفت، بیآنکه تصویر روشنی از محل و عمق آسیبها داشته باشیم. این شناسایی، مستلزم فهرستکردن مسائل، طبقهبندی آنها، اولویتبندی بر اساس میزان اثرگذاری و در نهایت تدوین یک نقشه راه مشخص برای عبور از وضعیت موجود است. زخمهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی روانی جامعه باید با نگاه کارشناسی و بیطرفانه مورد بررسی قرار گیرد تا از کلیگویی فاصله بگیریم.
گام دوم، ایجاد سازوکاری مشخص برای تحقق این هدف است. تجربه تشکیل کمیتههای حقیقتیاب در بررسی برخی رخدادهای گذشته نشان داده است که طراحی یک چارچوب رسمی و مورد پذیرش میتواند به انسجامبخشی روند بررسی و ارائه راهکار کمک کند. بر همین اساس، پیشنهاد میشود کارگروهی ویژه با ترکیبی مورد اعتماد جامعه و حاکمیت شکل گیرد؛ کارگروهی که مأموریت آن، احصای زخمها، ارائه تحلیل دقیق و تدوین طرحی عملیاتی برای ترمیم باشد.
چنین کارگروهی باید در بازه زمانی مشخص و کوتاهمدت، طرحی کاربردی و اجرایی ارائه کند؛ طرحی که نهتنها ابعاد مختلف آسیبها را روشن کند، بلکه اقدامات مشخص، قابل سنجش و زمانبندیشده برای درمان آنها پیشنهاد دهد. بدیهی است که اجرای چنین برنامهای، نیازمند پشتوانه حقوقی و تصمیمگیری در سطوح عالی کشور است تا از مرحله پیشنهاد عبور کرده و به مرحله اجرا برسد.
نکته مهم آن است که درنگ در این مسیر میتواند هزینههای بیشتری به همراه داشته باشد. زخمهای اجتماعی، اگر در زمان مناسب درمان نشوند، عمیقتر میشوند و فرآیند درمان آنها دشوارتر خواهد شد. از این رو، ترمیم زخمها نه یک انتخاب اختیاری، بلکه ضرورتی فوری برای بازگرداندن جامعه به وضعیت متعادل و فراهمکردن زمینه حرکت به سوی افقهای جدید توسعه است.
عبور از مرحله فعلی، نیازمند یک اقدام بزرگ، اصلاحی فراگیر و مرهمگذاری ملی است. تأکیدهای اخیر بر ضرورت التیام زخمها، اگر با برنامهای منسجم، سازوکار مشخص و ارادهای جدی همراه شود، میتواند نقطه آغاز مرحلهای تازه در حکمرانی و مدیریت اجتماعی کشور باشد؛ مرحلهای که در آن، به جای توقف در بحرانها، مسیر عبور و بازسازی فعالانه انتخاب میشود.
محمدرضا احمدی، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در گفتگو با آرمانامروز، با اشاره به تأکیدهای اخیر رئیسجمهور درباره ضرورت «ترمیم زخمها و عبور از وضعیت فعلی» گفت: این تعبیر را نباید صرفاً یک موضعگیری سیاسی تلقی کرد، بلکه بیانگر درکی واقعبینانه از شرایط انباشته اجتماعی و اقتصادی کشور است.
وی با بیان اینکه جامعه ایران طی سالهای اخیر با لایههای متعددی از فشارها مواجه بوده، اظهار کرد: از اعتراضات اجتماعی و مشکلات مزمن اقتصادی گرفته تا تنشهای منطقهای و پیامدهای جنگ اخیر، همگی به شکلگیری آسیبهایی انجامیده که بخشی از آنها همچنان بیپاسخ مانده است. اگر این آسیبها بهموقع شناسایی و مدیریت نشوند، احتمال بازتولید بحران در آینده افزایش مییابد.
احمدی نخستین گام در مسیر ترمیم را «شناخت دقیق مسئله» دانست و افزود: نمیتوان بدون تصویر روشن از عمق و گستره مشکلات، نسخه درمان پیچید. لازم است مسائل موجود بهصورت کارشناسی، دستهبندی و اولویتبندی شوند تا از کلیگویی فاصله بگیریم و به راهکارهای مشخص برسیم.
این کارشناس سیاسی تأکید کرد: برای آنکه موضوع ترمیم زخمها از سطح توصیه فراتر رود، باید سازوکاری رسمی و زمانمند طراحی شود. به اعتقاد او، تشکیل یک کارگروه ویژه با حضور چهرههای مورد اعتماد و دارای صلاحیت تخصصی میتواند روند بررسی آسیبها و ارائه راهکارهای اجرایی را سامان دهد.
وی افزود: چنین سازوکاری باید در مدتزمانی مشخص، برنامهای عملیاتی و قابل سنجش ارائه کند؛ برنامهای که هم ابعاد مختلف مشکلات را روشن کند و هم اقدامات دقیق، مرحلهبندیشده و قابل پیگیری پیشنهاد دهد. طبیعی است که اجرای این برنامه نیز نیازمند حمایت و تصمیمگیری در سطوح عالی حکمرانی خواهد بود.
احمدی در پایان خاطرنشان کرد: تعلل در درمان مسائل اجتماعی، هزینههای آینده را افزایش میدهد. ترمیم بهموقع آسیبها میتواند جامعه را از چرخه بحرانهای تکراری خارج کرده و زمینه حرکت به سوی ثبات و توسعه را فراهم کند. به گفته او، اگر ارادهای جدی برای این مسیر شکل گیرد، تأکیدهای اخیر میتواند سرآغاز مرحلهای تازه در مدیریت اجتماعی کشور باشد؛ مرحلهای مبتنی بر اصلاح، بازسازی و عبور فعالانه از وضعیت موجود.
