سیگنال سیاسی ریاض، آزمون اجرائی دمشق
سوریه و عربستان با امضای قراردادهای راهبردی در دمشق، از راهاندازی ایرلاین مشترک و پروژه بزرگ مخابراتی تا برنامههای آب، انرژی و زیرساخت، تلاش میکنند مسیر بازسازی پس از جنگ داخلی سوریه را که به سقوط بشار اسد منجر شد، با سرمایهگذاری منطقهای شتاب بدهند؛ بستهای که هم یک آزمون اجرائی برای دمشق است و هم سیگنال سیاسی ریاض.
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
سوریه و عربستان با امضای قراردادهای راهبردی در دمشق، از راهاندازی ایرلاین مشترک و پروژه بزرگ مخابراتی تا برنامههای آب، انرژی و زیرساخت، تلاش میکنند مسیر بازسازی پس از جنگ داخلی سوریه را که به سقوط بشار اسد منجر شد، با سرمایهگذاری منطقهای شتاب بدهند؛ بستهای که هم یک آزمون اجرائی برای دمشق است و هم سیگنال سیاسی ریاض. در این میان، سؤال اصلی این است که این بار «وعده بازسازی» واقعا به پروژههای الزامآور و قابل لمس برای مردم جنگزده تبدیل میشود یا دوباره در حد تابلوهای سرمایهگذاری و عکس یادگاری میماند؟
امضای این قراردادها در کاخ الشعب دمشق، مجموعهای از آنچه مقامهای دو کشور «قراردادهای راهبردی» نامیدند، در حوزههای هوانوردی، مخابرات، زیرساخت، مدیریت آب و توسعه املاک اعلام شد. این بسته تحت حمایت احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، رونمایی شد و از همان ابتدا حامل یک پیام دوگانه بود: دمشق به دنبال بازگشت به اقتصاد منطقهای است و ریاض میخواهد نقش لنگر را در این بازگشت بازی کند. به گزارش آسوشیتدپرس، طلال الهلالی، رئیس هیئت سرمایهگذاری سوریه، هدف را تعمیق روابط اقتصادی دوجانبه و جذب سرمایهگذاری بلندمدت معرفی کرد. از نظر او، محور اصلی، رفتن به سمت قراردادهایی است که فقط «کار نمایشی» نداشته باشد و به ستونهای ضروری اقتصاد سوریه وصل شود. این تأکید، خودش یک اعتراف ضمنی هم هست: سوریه در سالهای گذشته از وعدههای بزرگ کم نداشته، اما تبدیل وعده به اجرا همیشه گلوگاه بوده است.
ایرلاین مشترک سوریه-عربستان
یکی از قطعات پررنگ این بسته، تأسیس ایرلاین مشترک سوریه و عربستان است؛ اقدامی برای افزایش اتصال هوایی میان دو کشور و تسهیل تجارت، سفر و رفتوآمد نیروی کار. الهلالی تأیید کرد این شرکت هواپیمایی مشترک در دل توافقها قرار دارد و در کنار آن، پروژههایی برای نوسازی زیرساخت دیجیتال و گسترش شبکههای مخابراتی هم تعریف شده است. خالد الفالح، وزیر سرمایهگذاری عربستان، این ابتکارها را نشانه حمایت ریاض از بهبود اقتصادی و ثبات سوریه دانست. همزمان، یک قرارداد هوانوردی با نقشآفرینی فلایناس معرفی شد؛ شرکتی که به گفته مقامها، سوریه را بهعنوان نخستین مقصد سرمایهگذاری خارجی خود انتخاب کرده است. این انتخاب، در سطح سیاسی، وزن نمادین دارد؛ ریاض میخواهد نشان دهد سرمایهگذاری را از سطح حرف به پروژههای قابل مشاهده منتقل میکند. در گزارش ارائهشده از سوی دو طرف، ایرلاین کمهزینهای با نام «فلایناس سوریه» هم جزء خروجیهای توافق معرفی و گفته شده سهم مالکیت سمت سوری ۵۱ درصد خواهد بود و آغاز فعالیت برای فصل چهارم سال ۲۰۲۶ هدفگذاری شده است.
پروژه سیلک لینک
سنگینترین بخش عددی بسته، پروژه مخابراتی «سیلک لینک» است؛ طرحی برای تبدیل سوریه به هاب مخابراتی منطقهای و تقویت اتصال اینترنتی میان آسیا و اروپا از مسیر هزاران کیلومتر کابل. عبدالسلام هیکل، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات سوریه گفت توسعه مخابراتی نزدیک به یک میلیارد دلار هزینه دارد و در دو مرحله اجرا میشود و هر مرحله بین ۱۸ ماه تا دو سال زمان میبرد. او استدلال کرد این پروژه میتواند سوریه را به نقطه عبور مهم داده تبدیل کند. این ادعا اگر به اجرا برسد، فقط یک پروژه فنی نیست؛ یک جابهجایی ژئواکونومیک است. کشوری که سالها از اقتصاد منطقهای عقب افتاده، ناگهان میخواهد در زنجیره اتصال دیجیتال نقش کانونی بگیرد. الفالح اعلام کرد این پروژه قرار است تحت هدایت گروه استیسی عربستان اجرا شود. حتی از نهاییسازی توافقی برای بهرهبرداری و توسعه شرکت «سوریان مدرن کیبلز» نام برده شد. بعد از مخابرات، پروژهای که بیشترین بار «تصویر عمومی» دارد، بخش فرودگاهی است. طبق اعلام دو دولت، صندوق سرمایهگذاری تازهتأسیس قرار است توسعه فرودگاه بینالمللی حلب را پیش ببرد؛ فرودگاهی که گفته شده ظرفیت جابهجایی سالانه ۱۲ میلیون مسافر را هدف گرفته است.
آب و انرژی
مقامهای سوری گفتند توافق مهمی در حوزه آب با پشتیبانی ایسیدبلیوای پاور امضا شده است؛ شرکتی که در پروژههای تولید برق و تولید آب شیرینشده در منطقه تجربه دارد. محمد البشیر، رئیس نهاد انرژی سوریه، این قراردادها را نشانه تعهد سوریه به پیشبرد پروژههای راهبردی، بهویژه در بخشهای آب و انرژی توصیف کرد و نشست دمشق را «گامی محوری» در تقویت شراکت دمشق و ریاض دانست. این بخش از توافقها، از نظر سیاسی شاید کمسروصدا باشد، اما از نظر اجتماعی کلیدی است. آب و برق یعنی زندگی روزمره. هر موفقیت در این حوزه، سرمایه اجتماعی میسازد و هر شکست، بهسرعت به نارضایتی تبدیل میشود. به همین دلیل هم این پروژهها باید بیشتر از هر بخش دیگر، شفافیت زمانبندی و تأمین مالی داشته باشند.
احیای کانال بانکی و گلوگاه انتقال پول
در کنار پروژهها، الفالح از احیای کانالهای انتقال بانکی میان دو کشور خبر داد. این موضوع اگر واقعا عملیاتی شود، برای سرمایهگذاری فرامرزی حیاتی است؛ چون بدون مسیر بانکی، قراردادها به ترازنامه تبدیل نمیشوند و سرمایهگذار به پول واقعی نمیرسد. در همین چارچوب، الهلالی هم بر «سرمایهگذاری بلندمدت» تأکید کرده بود و روشن است سرمایه بلندمدت بدون سازوکار بانکی و حقوقی باثبات شکل نمیگیرد. در همین بسته، اشاره شده که در ماه جولای دو کشور از ۴۷ توافق سرمایهگذاری به ارزش بیش از شش میلیارد دلار خبر داده بودند.
این سابقه دو خوانش دارد؛ یا نشانه تداوم و خطمشی ثابت است یا هشداری درباره فاصله وعده تا اجرا. سرمایهگذار و افکار عمومی این بار دنبال خروجی قابل اندازهگیری خواهند بود، نهفقط عددهای درشت. عبدالله السواح، وزیر ارتباطات عربستان، با اشاره به دشواریهای اقتصادی و سیاسی سوریه گفت کشور «در مسیر درست حرکت میکند» و این ابتکارها سیگنال اعتماد است که ریشه در پیوندهای تاریخی و فرهنگی دو طرف دارد. این جملهها، در دیپلماسی اقتصادی، اهمیت زیادی دارد؛ چون سرمایهگذاری خارجی فقط به بازده مالی نگاه نمیکند، به ریسک سیاسی هم نگاه میکند. در سطح بینالمللی هم واکنشهایی دیده شد. تام باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه، در شبکه اجتماعی ایکس از این توافق استقبال کرد و آن را در خدمت بازسازی دانست. همزمان بنجامین فو، تحلیلگر ارشد در مؤسسه کارام شعار، روایت محتاطانهتری ارائه داد و گفت این توافقها در کوتاهمدت بیشتر «سیگنال سیاسی» است تا یک «تغییردهنده بازی اقتصادی». این دو نگاه دقیقا همان شکاف اصلی را نشان میدهد: سیاست میخواهد سریع پیام بدهد، اقتصاد زمان میخواهد و اجرا.
