چشمانتظار واکسن آنفلوانزا
تأخیر در تأمین و توزیع واکسن آنفلوانزا، نگرانیها برای آغاز فصل بیماریهای تنفسی را زودتر از همیشه به داروخانهها و خانوادهها رسانده است.
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
تأخیر در تأمین و توزیع واکسن آنفلوانزا، نگرانیها برای آغاز فصل بیماریهای تنفسی را زودتر از همیشه به داروخانهها و خانوادهها رسانده است. هنوز بخش قابل توجهی از داروخانهها چشمانتظار رسیدن محمولهها هستند و در همین حال، سازمان غذا و دارو وعده داده واکسن از اواخر شهریور و اوایل مهر وارد مرحله توزیع شود. مدیر کل داروی این سازمان از تأمین حدود یک میلیون دوز برای شبکه بهداشت از منابعی مانند چین و روسیه خبر داده و گفته تأمین واکسن داروخانهای نیز در حال پیگیری است. اظهاراتی که البته تا رسیدن محمولهها به قفسه داروخانهها، برای خانوادهها و بیماران پرخطر همچنان به معنای «انتظار» است. این تأخیر در آستانه بازگشایی مدارس و شروع فصل شیوع بیماریهای تنفسی، نگرانیها را بیشتر کرده است؛ بهویژه برای بیماران دارای نقص ایمنی، کودکانی که با آغاز سال تحصیلی در معرض تماسهای بیشتر قرار میگیرند و همچنین سالمندان و افرادی که به بیماریهای زمینهای مبتلا هستند. همه اینها در شرایطی رخ میدهد که آمار ابتلا به ویروس کرونا هم در هفتههای اخیر با شیب افزایشی روبهرو شده است.
به دلیل گرانی، از مریضشدن میترسیم
«بیتا» دو فرزند مدرسهای دارد و بهزودی باید آنها را راهی مدرسه کند. مادرش بهتازگی دوره شیمیدرمانی را پشت سر گذاشته است و همه اینها نگرانیها را از ابتلا به ویروسهای تنفسی و فصلی در روزهای پیشرو برای این خانواده تشدید میکند: «هر سال با نزدیکشدن به بازگشایی مدارس، نگران مریضشدن بچهها هستیم، اما امسال این نگرانی خیلی بیشتر شده. مدرسه که شروع شود، بچهها چند ساعت در یک فضای بسته کنار هم هستند و طبیعی است بیماریهای تنفسی بیشتر بچرخد. از طرفی هنوز نمیدانیم واکسن آنفلوانزا دقیقا چه زمانی به دستمان میرسد». او ادامه میدهد: «برای یک مادر، فقط خود بیماری ترسناک نیست، دردسرهای بعدش هم هست. اگر بچه تب کند یا آنفلوانزا بگیرد، باید دکتر ببریم، آزمایش بدهیم، دارو تهیه کنیم و چند روز هم مراقب باشیم. وقتی قیمت داروها اینقدر بالا رفته، حتی یک بیماری معمولی هم برای خانواده، به یک هزینه جدی تبدیل شده است. از سوی دیگر مادر من هم بهتازگی از سرطان نجات یافته، هنوز بدنش به قدرت سابق نرسیده و کوچکترین ویروسی برای او سمی مهلک محسوب میشود. تصمیم گرفتهایم تا اطلاع ثانوی کمتر پیش مادرم برویم که اگر ناقل بودیم به او بیماری نرسد. اما خب همین هم راحت نیست. اگر واکسن داشتیم، اینهمه نگرانی دیگر در کار نبود». «بیتا» با اشاره به افزایش قیمت دارو میگوید: «موضوع هزینهها را هم نباید دستکم گرفت. الان میبینیم حتی داروهایی که قبلا خیلی معمولی و ارزان بودند، دیگر آن قیمت سابق را ندارند. استامینوفن کدئین که سال قبل حدود ۱۳۷ هزار تومان بوده، حالا به ۶۵۰ هزار تومان رسیده است. شاید برای کسی که فقط یک بار دارو میخرد عدد بزرگی به نظر نرسد، اما وقتی قرار باشد برای یک بچه چند قلم دارو تهیه کنید و این اتفاق چند بار در سال تکرار شود، هزینهاش واقعا سنگین میشود». او میگوید همین افزایش هزینهها باعث شده نگرانی خانوادهها فقط درباره ابتلا نباشد: «آدم از مریضشدن بچهاش میترسد، اما از هزینه درمانش هم میترسد. الان دیگر نمیتوان مثل گذشته گفت بچه مریض شد، میبریمش دکتر و دارو میگیریم و تمام. قیمت دارو بالا رفته و خیلی از خانوادهها باید حساب کنند هزینه درمان را چطور تأمین کنند. کاش حداقل واکسن به موقع در دسترس بود که بخشی از نگرانیمان کمتر شود. وقتی میگویند واکسن هنوز نرسیده و باید منتظر بمانیم، از آن طرف هم قیمت داروها بالا رفته، طبیعی است آدم بیشتر نگران شود. ما فقط میخواهیم بچهها سالم بمانند و اگر هم بیمار شدند، درمانشان آنقدر سخت و پرهزینه نباشد». در داروخانهها هنوز خبری از عرضه گسترده واکسن آنفلوانزا نیست و مراجعهکنندگان بیشتر از آنکه واکسن دریافت کنند، با پاسخ «فعلا موجود نیست» مواجه میشوند. داروخانهداران میگویند در روزهای اخیر تعداد مراجعهکنندگان برای پرسوجو درباره واکسن بیشتر شده، اما خودشان نیز زمان دقیقی برای آغاز عرضه گسترده در اختیار ندارند و منتظر رسیدن محمولههای جدید هستند. یکی از این پزشکان داروساز در یکی از مناطق غرب تهران درباره شرایط موجود به «شرق» میگوید: «این روزها خیلیها برای واکسن آنفلوانزا مراجعه میکنند و درباره زمان آمدنش سؤال دارند، اما فعلا دست ما نیست که واکسن را تحویلشان بدهیم. ما هم مثل مردم منتظر هستیم محمولهها برسد و توزیع شروع شود. هنوز نمیشود به مراجعهکننده گفت مثلا فلان روز حتما واکسن داریم، چون زمان رسیدن و توزیع محموله برای ما قطعی نشده است».
فعلا منتظر واکسن هستیم!
به گفته این داروخانهدار، افزایش مراجعه مردم در حالی اتفاق افتاده که فصل تزریق واکسن آغاز شده و برخی گروهها، بهویژه سالمندان، افراد دارای بیماریهای زمینهای و کسانی که به دنبال پیشگیری از ابتلا به آنفلوانزا هستند، درباره زمان مناسب دریافت واکسن سؤال میکنند: «مردم تصور میکنند چون شهریور رسیده و زمان تزریق نیز همین روزهاست، واکسن هم باید در داروخانه موجود باشد. البته حق دارند، چون وزارت بهداشت هم همیشه همین تاریخ را برای تزریق اعلام میکند. اما واقعیت این است که فعلا باید منتظر تأمین و توزیع بمانیم. ما هم هر روز پیگیر هستیم که ببینیم چه زمانی واکسن به داروخانه میرسد». داروخانهدار دیگری نیز با اشاره به پیگیریهای انجامشده میگوید: «طبق چیزی که از سازمان غذا و دارو اعلام شده، قرار است واکسن بهزودی وارد چرخه توزیع شود. به ما گفتهاند تأمین واکسن در حال انجام و قرار است از اواخر شهریور و اوایل مهر وضعیت عرضه بهتر شود. بنابراین فعلا منتظر هستیم محمولهها برسد و سهم داروخانهها مشخص شود». او اضافه میکند: «مشکل اصلی الان این است که مراجعهکننده میآید و انتظار دارد همان لحظه واکسن را تهیه کند، اما ما نمیتوانیم قولی بدهیم. وقتی واکسن وارد و توزیع سراسری آن شروع شود، طبیعتا شرایط متفاوت خواهد شد. فعلا چیزی که به مردم میگوییم این است که برای موجودی واکسن باید دوباره از داروخانه سؤال کنند».
سازمان غذا و دارو: در حال پیگیری هستیم
این وضعیت در حالی است که مسئولان سازمان غذا و دارو نیز تأخیر در تأمین واکسن را تأیید کردهاند. براساس اظهارات مدیر کل داروی سازمان غذا و دارو، سفارشگذاری برای تأمین واکسن از ماهها قبل انجام شده، اما تأخیر تولیدکنندگان خارجی، افزایش قیمت و مشکلات مربوط به نقلوانتقال مالی و حملونقل باعث شده تأمین واکسن مطابق برنامه اولیه پیش نرود. سازمان غذا و دارو اعلام کرده تأمین واکسن برای داروخانهها و مراکز بهداشتی در حال پیگیری است و انتظار میرود واکسنها از اواخر شهریور تا اوایل مهر در دسترس قرار بگیرند. براساس آخرین اعلام سازمان غذا و دارو، بیش از یک میلیونو ۸۰۰ هزار دوز واکسن چهارظرفیتی وارداتی نیز برای تأمین نیاز کشور در نظر گرفته شده و قرار است واکسنهای وارداتی در داروخانهها توزیع شوند. ویروسها در وهله نخست به دستگاه ایمنی حمله میکنند و در نتیجه، افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی، یکی از جدیترین گروههای پرخطر در این زمینه محسوب میشوند. «راضیه» که دقیقا در این شرایط قرار دارد و هر سال برای دریافت واکسن آنفلوانزا پیگیری میکند، درباره وضعیت امسال میگوید: «برای ما این واکسن یک موضوع تفننی یا انتخابی نیست. هر سال از اواخر تابستان پیگیر میشویم که واکسن چه زمانی میآید و معمولا هم باید چند بار به داروخانه زنگ بزنیم یا سر بزنیم تا بالاخره بتوانیم آن را تهیه کنیم. اما امسال شرایط خیلی نگرانکنندهتر شده است. هنوز تکلیف واکسن مشخص نیست و دوباره باید منتظر بمانیم». شرایط یک بیمار مبتلا به بیماری خودایمنی با سایرین یکسان نیست: «کسی که بیماری خودایمنی دارد، نمیتواند مثل یک فرد سالم با خیال راحت بگوید اگر واکسن نبود، اشکالی ندارد. ما از قبل نگران عفونتهای تنفسی هستیم و وقتی میبینیم تأمین واکسن هم با تأخیر مواجه شده، اضطرابمان بیشتر میشود. هر سال همین داستان تکرار میشود، اما امسال احساس میکنم وضعیت از همیشه بدتر و نامطمئنتر شده است». راضیه توضیح میدهد نگرانی او فقط به آنفلوانزا محدود نمیشود: «الان دوباره خبرهایی درباره افزایش کرونا میشنویم. همین موضوع نگرانی را چند برابر میکند. برای کسی که سیستم ایمنیاش مشکل دارد، اینکه همزمان با نزدیکشدن فصل بیماریهای تنفسی، برای واکسن آنفلوانزا هم باید منتظر بماند، واقعا استرسزاست. ما نمیدانیم بالاخره واکسن چه روزی در داروخانه پیدا میشود و تا آن زمان باید چقدر مراقب باشیم».
دوندگی هر سال برای پیداکردن واکسن
او درباره تجربه سالهای گذشته نیز میگوید: «مسئله فقط این نیست که واکسن چند روز دیرتر برسد، مشکل این است که هر سال باید دنبال آن بدویم. یک سال میگویند هفته بعد میآید، یک سال میگویند توزیع شروع شده، اما وقتی به داروخانه مراجعه میکنیم موجود نیست. امسال که از قبل خبر تأخیر و مشکلات تأمین مطرح شده، نگرانی بیشتر است، چون نمیدانیم این انتظار قرار است چقدر طول بکشد. برای بیماران دارای ضعف یا اختلال سیستم ایمنی، دسترسی به واکسن در زمان مناسب اهمیت بیشتری دارد و همین باعث شده تأخیر امسال برایشان صرفا یک مشکل معمول در تأمین دارو نباشد: «ما فقط میخواهیم واکسن بهموقع برسد. نمیخواهیم وقتی فصل بیماریها شروع شد تازه دنبال واکسن بگردیم. وقتی مسئولان میگویند واکسن بهزودی میرسد، امیدواریم واقعا همین اتفاق بیفتد، چون برای ما چند هفته هم میتواند مهم باشد». از آن طرف، نگاهی به نقلقولهای مسئولان، حکایت از این دارد که واکسنها در راه هستند. «اکبر عبداللهیاصل»، مدیر کل سازمان غذا و داروی کشور، با اشاره به آخرین وضعیت تأمین واکسن آنفلوانزا اعلام کرد: «سفارشگذاری و انعقاد قرارداد تأمین واکسن مورد نیاز کشور، هم برای معاونتهای بهداشتی و هم برای عرضه داروخانهای، از ماهها قبل انجام شده بود، اما برخلاف برنامه زمانبندی و تعهدات اعلامشده، تولیدکنندگان اصلی واکسنهای شناختهشده از جمله Vaxigrip و Influvac با تأخیر در تولید و افزایش قیمت مواجه شدهاند. این موضوع در ایران به دلیل محدودیتهای ناشی از تحریمها، بهویژه درباره برخی شرکتهای تولیدکننده، از جمله Abbott، همچنین کندی یا توقف نقلوانتقالهای مالی و دشواریهای حملونقل، نمود بیشتری پیدا کرده و بر روند تأمین اثر گذاشته است. حدود یک میلیون دوز واکسن، مطابق سنوات گذشته، از منابع مختلف از جمله چین و روسیه در حال تأمین است و پیشبینی میشود این واکسنها از اواخر شهریور و اوایل مهر در اختیار افراد واجد شرایط قرار گیرد». به گفته او، برای جلوگیری از سردرگمی مردم و بیماران، لازم است اطلاعات درست و بهموقع درباره وضعیت تأمین و توزیع واکسن ارائه شود و پس از آغاز توزیع نیز از القای نیاز غیرضروری جلوگیری شود. با توجه به محدودیت منابع و شرایط تأمین، افراد دارای ریسک بالاتر و گروههای در معرض خطر باید در اولویت دریافت واکسن آنفلوانزا قرار گیرند.
توقف تولید واکسن آنفلوانزای داخلی
اما نکته قابل توجه اینکه دقیقا در همین روزها که نگرانی ابتلا به آنفلوانزا و فقدان واکسن آن در کشور برای مردم جدی است، خبر توقف تولید واکسن آنفلوانزای داخلی نیز منتشر شد. مدیر کل دارو با تأیید این خبر گفت: «واکسن آنفلوانزای تولید داخل طی سه سال گذشته تولید و عرضه شد، اما تفاوت استقبال مردم از واکسنهای وارداتی و داخلی موجب شد بخشی از تولید داخلی با نبود استقبال کافی مواجه و در نهایت منجر به انقضا و تحمیل خسارات قابل توجه به تولیدکننده شود؛ موضوعی که در سال جاری به توقف تولید داخلی انجامیده است». این تجربه نشان میدهد وابستگی ترجیحی بازار به برندهای خارجی در شرایط اختلال در تجارت بینالمللی میتواند کشور را همزمان با دو چالش مواجه کند؛ از یک سو محدودیت در دسترسی به منابع خارجی و از سوی دیگر ازدسترفتن بخشی از ظرفیت تولید داخلی. «آمیتیس رمضانی»، استاد بیماریهای عفونی و رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور، به «شرق» توضیح میدهد واکسن آنفلوانزا چگونه میتواند از ابتلا به بیماری جلوگیری کند: «این واکسن میتواند از ابتلا به بیماری در نوع شدیدش پیشگیری کند و بهویژه برای افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، اهمیت دارد. افرادی که بیماریهای زمینهای دارند، زنان باردار و کودکان از جمله گروههایی هستند که توصیه میشود واکسن آنفلوانزا را دریافت کنند. همچنین سالمندان هم در این گروه قرار دارند. بهویژه وقتی بدانیم که اغلب سالمندان ما خود به بیماریهای مختلفی مبتلا هستند، این ضرورت نیز بیشتر خود را نشان میدهد. پس از آن، در صورت وجود امکانات و تأمین واکسن، سایر افراد جامعه نیز میتوانند واکسینه شوند، اما با توجه به محدودیت احتمالی در تأمین واکسن، اولویت باید با گروههای پرخطر باشد». این استاد دانشگاه درباره زمان مناسب تزریق واکسن آنفلوانزا هم میگوید: «بهتر است واکسیناسیون پیش از افزایش موارد بیماری و در آستانه فصل سرد انجام شود تا افراد در ماههای سرد سال از ایمنی مناسبی برخوردار باشند. به همین دلیل همین تاریخی که در آن هستیم بهترین زمان تزریق واکسن است. به شرط آنکه هرچه زودتر واکسن برای مردم تأمین شود». این پزشک متخصص در پاسخ به اینکه آیا تزریق واکسن آنفلوانزا از ابتلا به ویروس کرونا هم جلوگیری میکند یا خیر، توضیح میدهد: «اصلا اینطور نیست. ویروس کرونا در یک خانواده دیگر قرار دارد. ژنتیک آن متفاوت است و حتی تزریق خود واکسن کرونا هم به معنای ایمنشدن بدن برای همیشه نیست؛ چراکه این ویروس دائم در حال جهش و تغییر است و در نتیجه باید چندین بار در طول سال ساخته و تزریق شود تا ایمنی ایجاد کند».
