میانجیگران و تدوین چارچوب جدید برای مذاکرات؛ نقطه سرخط

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

میانجی‌های منطقه‌ای به‌ویژه از مسقط و دوحه در روزهای اخیر تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای تدوین چارچوبی تازه به‌منظور ازسرگیری مذاکرات پیش‌بینی‌شده میان تهران و واشنگتن تشدید کرده‌اند.

این تحرکات پس از آن صورت می‌گیرد که کانال‌های مستقیم میان دو طرف برای مدتی متوقف شده بود و فضای گفت‌وگو در سطحی بسیار پایین قرار داشت. میانجی‌ها توانسته‌اند با حفظ ارتباط غیرمستقیم و انتقال پیام‌ها، کانال‌های ارتباطی را باز نگه دارند و از فروپاشی کامل مسیر دیپلماتیک جلوگیری کنند.

تمرکز اصلی تلاش‌های اخیر میان ایران و عمان بر دستیابی به توافقی موقت و محدود برای تنظیم ترافیک دریایی و کشتیرانی تجاری از طریق تنگه هرمز بوده است.

هدف از این اقدام، ایجاد فضای تنفس موقت و فراهم آوردن زمینه‌ای برای بازگشت به یادداشت تفاهمی است که ژوئن گذشته در اسلام‌آباد حاصل شده بود و می‌توانست به‌عنوان نقطه شروع مذاکرات گسترده‌تر عمل کند.

با این حال، منابع آگاه اظهار داشته‌اند که دولت آمریکا به میانجی‌ها اطلاع داده است هرگونه توافق جزئی را نمی‌پذیرد و شرط بازگشایی کامل تنگه هرمز به روی دریانوردی بین‌المللی بدون هیچ‌گونه محدودیت را مطرح کرده است.

این شرط بدون توجه به نتیجه مذاکرات میان تهران و مسقط مطرح شده و از سوی افراد مطلع به‌عنوان تغییری در تمرکز و جابه‌جایی در قواعد بازی توصیف شده است. در مقابل، ایران نیز موضع خود را سخت‌تر کرده و اصرار دارد که این آبراه استراتژیک تا زمانی که واشنگتن تحریم‌های اقتصادی و دریایی اعمال‌شده علیه تهران را لغو نکند، معافیت‌های فروش نفت ایران را دوباره برقرار نسازد و دسترسی به دارایی‌های مالی مسدودشده در خارج از کشور را فراهم نکند، به‌طور کامل باز نخواهد شد.

این تقابل مواضع نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجه میان انتظارات دو طرف است و کار میانجی‌ها را پیچیده‌تر کرده است.

منابع دیپلماتیک همچنین تأکید کرده‌اند که دولت ترامپ به دنبال توافقی جامع‌تر با ایران است که هم مسئله تنگه هرمز و هم پرونده هسته‌ای را دربرگیرد. این تلاش‌های فشرده پس از برگزاری مجموعه‌ای از جلسات سطح بالا در تهران صورت می‌گیرد.

هدف این نشست‌ها جلوگیری از دور جدیدی از تشدید نظامی در منطقه، حل مسائل باقی‌مانده مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، کاهش تأثیر تحریم‌های اقتصادی و تضمین امنیت انرژی جهانی بوده است.

میانجی‌های عمانی و قطری با بهره‌گیری از روابط سنتی خود با هر دو طرف، سعی دارند فضای گفت‌وگو را زنده نگه دارند و از تبدیل اختلافات به بحران امنیتی گسترده‌تر جلوگیری کنند. آن‌ها بر این باورند که حتی توافقی محدود در حوزه دریایی می‌تواند اعتماد نسبی ایجاد کند و راه را برای مذاکرات جدی‌تر هموار سازد، هرچند واشنگتن فعلاً چنین رویکردی را نمی‌پذیرد.

در عین حال، ایران با اشاره به فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌ها و محدودیت‌های دسترسی به درآمدهای نفتی، بازگشایی بدون قید و شرط تنگه هرمز را غیرقابل‌قبول می‌داند.

تهران معتقد است هرگونه تسهیل در تردد دریایی باید با امتیازات متقابل در حوزه تحریم‌ها و دارایی‌های مسدودشده همراه باشد.

این موضع‌گیری باعث شده میانجی‌ها با چالش‌های بیشتری روبه‌رو شوند و ناچار به طراحی پیشنهادهایی شوند که بتواند حداقل‌های مورد نیاز هر دو طرف را پوشش دهد.

مسقط به‌عنوان بازیگر سنتی میانجی‌گری میان ایران و غرب، و دوحه با شبکه‌های ارتباطی گسترده خود، نقش محوری در انتقال این پیام‌ها ایفا می‌کنند. آن‌ها تلاش دارند چارچوبی طراحی کنند که هم نگرانی‌های امنیتی آمریکا درباره آزادی ناوبری را پاسخ دهد و هم خواسته‌های اقتصادی و سیاسی تهران را در نظر بگیرد.

این دیپلماسی فشرده در شرایطی پیش می‌رود که هرگونه سوءمحاسبه می‌تواند به افزایش تنش‌های نظامی در خلیج فارس و تنگه هرمز منجر شود؛ منطقه‌ای که بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی انرژی از آن عبور می‌کند.

میانجی‌ها با آگاهی از این حساسیت، بر ضرورت جلوگیری از تشدید تأکید دارند و جلسات متعدد را برای همگرایی نسبی مواضع برگزار کرده‌اند.

با وجود اعلام موضع سخت‌گیرانه واشنگتن علیه توافق‌های جزئی، دیپلمات‌های منطقه‌ای همچنان امیدوارند بتوانند فضای مذاکره را حفظ کنند و در نهایت طرفین را به بازگشت به میز گفت‌وگو متقاعد سازند.

آن‌ها بر این نکته اصرار دارند که ادامه بن‌بست نه به نفع امنیت منطقه‌ای است و نه به سود ثبات بازارهای انرژی جهانی. بنابراین تلاش‌ها برای تدوین چارچوب جدید ادامه دارد و میانجی‌ها با استفاده از تجربه گذشته خود در پرونده‌های مشابه، سعی می‌کنند مسیر را برای ازسرگیری مذاکرات هموار کنند، حتی اگر رسیدن به توافق نهایی نیازمند زمان و انعطاف بیشتری از سوی هر دو طرف باشد.