صیانت از حریم دانشگاه در یک آزمون نفسگیر
این روزها، روز آزمون دستگاههای مختلف دولت است؛ نه فقط بازوی اقتصادی آن مثل بانک مرکزی و وزارت اقتصاد بلکه وزارت علوم هم با چالشهای بیسابقهای در عمر دولت چهاردهم مواجه شده است.
این روزها، روز آزمون دستگاههای مختلف دولت است؛ نه فقط بازوی اقتصادی آن مثل بانک مرکزی و وزارت اقتصاد بلکه وزارت علوم هم با چالشهای بیسابقهای در عمر دولت چهاردهم مواجه شده است. پس از انتصاب حسین سیماییصراف در دولت، دانشگاهها هیچگاه با بحرانی در این ابعاد روبهرو نشده بودند؛ وضعیتی که در دو دهه اخیر دستکم گریبان هر وزیر علوم را یک بار گرفته است. این وزیر دولت مسعود پزشکیان و بدنه تیم او در قطبهای علمی کشور این پیچ تند را تا امروز چگونه پشت سر گذاشتهاند؟ آیا نسبت وزارت علوم با دانشجویان در مقایسه با آنچه در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۳۹۸ و پیش از این گذشته تغییر کرده است؟
شب اول، کوی دانشگاه و ممانعت از ورود نیروهای امنیتی به دانشگاه
نقطه شروع ماجرا برای سیاستگذاران وزارت علوم مستقر در ساختمان هرمزان این بود که دوشنبه بعد از اینکه بازاریان میادین را ترک میکردند و به خانه برمیگشتند، دانشجویان در خوابگاههای خود اعتراضات را ادامه دادند. ساکنان کوی دانشگاه تهران در فضای باز تجمع اعتراضی را شروع کردند در حالی که بنا بر روایت آنان، نیروهای امنیتی پشت نردهها ایستاده بودند. کوی دانشگاه خاطرههای دور و نزدیک حضور نیروهای امنیتی در فضای خوابگاه را در حافظه خود دارد؛ خاطرههایی که رد آن از تاریخ معاصر پاک نشده است. با این حال، همانگونه که بعدها دستیار رسانهای وزیر علوم توضیح داد، در آن روز و روزهای بعد هیچ نیروی امنیتی اجازه ورود به داخل دانشگاه را نیافت.
آزمون سخت روز سهشنبه: بازداشت و آزادی در کمتر از ۱۲ ساعت
آزمون اصلی برای وزارت علوم از روز سهشنبه آغاز شد. روز سهشنبه تجمعات مختلفی در دانشگاههای تهران، علامه طلاطبایی، الزهرا، شهید بهشتی، خواجه نصیر، یزد و ... برگزار شد. با به پایان رسیدن تجمعات وقتی هوا به تاریکی میرفت حوالی ساعت ۲۰ تا ۲۱.۵ شب خبرهای پراکندهای از بازداشت دانشجویان رسید. ابتدا تصاویر چهار دانشجوی دانشگاه تهران از دانشکدهها و مقاطع مختلف منتشر شد. یکی از آنان همان دانشجویی بود که شانزدهم آذر، میکروفن در دست سخنرانی تندی مقابل سعید جلیلی در اعتراض به حضور او در دانشگاه کرده بود. ساعت ۱۲ ظهر روز بعد شورای صنفی دانشگاه تهران اطلاعیه داد که شش دانشجوی بازداشت شده این دانشگاه آزاد شده ولی یکی دیگر از دانشجویان همچنان بازداشت است. البته معاون اجرایی دانشگاه تهران خبر داد که تعداد دانشجویان بازداشتی چهار نفر بوده و همه چهار دانشجوی این دانشگاه تا نیمه شب گذشته آزاد شدند.
چهارشنبه: برکناری حراست و بازداشت و آزادی یک دانشجو در دو ساعت
ظهر روز چهارشنبه خبرگزاریهای رسمی خبر دیگری منتشر کردند. این بار گفته میشد که وزارت علوم مدیران حراست سه دانشگاهی که در آن تجمع برگزار شده بود برکنار کرده است: سه دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه الزهرا وعلم و صنعت. این تغییرات طوری اساسی بود که مراسم معارفه مدیر حراست جدید دانشگاه الزهرا همان نهم دی ماه برگزار شد. مراسم مدیران جدید هم گفته شده که به زودی برگزار میشود. وزارت علوم اگرچه اعلام کرد که این کار را برای تقویت امنیت در محیطهای دانشگاهی انجام داده و یک چرخه معمول مدیریتی بوده است اما برخی از رسانهها دلیل برکناری مدیران قبلی حراست این سه دانشگاه را «رفتار نامناسب» آنها با دانشجویان عنوان کردند.
این واکنش از سوی وزارت علوم، چیزی نبود که کسی انتظارش را داشته باشد. به خصوص اینکه انتخاب و برکناری مدیران حراست معمولا فقط برعهده وزارتخانهها نیست و با نظارت نهادهای امنیتی انجام میشود. با توجه به فضای این روزها و خاطره تجربههای پیشین در تاریخ دانشگاه، کمتر کسی گمان میکرد که وزارت علوم وارد چانهزنی شود و بتواند این نهادها را راضی به تغییر مدیران حراست کند. در واکنش به این موضوع کاربران اظهار نظرهای مختلفی داشتند. برای مثال آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات این رفتار را نشانه برخورد عاقلانه دولت و وزارت علوم با اعتراضات در دانشگاه دانست.
چهارشنبه با وجود اینکه دانشگاهها مثل تمام موسسات و دستگاههای دولتی تعطیل شده بود اما برای وزارت علوم روز بسیار طولانی بود. خبر بازداشت «سریرا کریمی»، دبیر شورای صنفی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در همان شب منتشر شد و به سرعت در شبکههای مجازی چرخید. او صبح روز بعد آزاد شد.
وزارت علوم: هیچ گروهی خودسرانه حق برخورد با دانشجویان را ندارد
بعد از خبر بازداشت کریمی، این دانشجوی دانشگاه تهران در منزل خود، نوبت به انتشار تصویر دانشجوی ورودی ۱۴۰۱ مهندسی برق دانشگاه شهید بهشتی در محله ولنجک رسید که به نظر میآمد تعدادی نیروی امنیتی او را به سمت خودرویی هدایت میکنند. پس از انتشار این ویدئو دانشجویان دختر و پسر خوابگاههای بهشتی در فضای باز خوابگاه به همدیگر پیوستند و شروع به اعتراض کردند. کانال شورای صنفی دانشگاه شهید بهشتی ساعت دو بامداد خبر از آزادی این دانشجو داد. ماجرا از چه قرار بود؟ از آنجایی که در تصاویر اینطور به نظر میرسید که این دانشجو از داخل محوطه دانشگاه بازداشت شده، دستیار رسانهای وزیر علوم صبح روز بعد در توییتی تاکید کرد که وزیر شخصا پیگیر اتفاقها بوده و هیچ نیرویی مطلقا وارد محوطه دانشگاه نشده است. مهمتر اینکه به گفته او «صبح پنجشنبه طی تماسهایی مقرر شد هیچ گروهی خودسرانه حق برخورد با دانشجویان را ندارد.»
مصوبه جدید برای تسهیلات رفاهی دانشجویان با سنوات غیرمجاز
در این حین وزارت علوم تا جایی که مربوط به حوزه خودش میشد واکنشهای دیگری هم به شعارهای دانشجویان داشت. برای مثال قبلا گفته میشد که ممکن است به دانشجویان دانشگاه تهران که نتوانستهاند درس خود را در مدت سنوات مجاز تمام کنند دیگر تسهیلات رفاهی مثل خوابگاه داده نشود. در همین راستا سازمان امور دانشجویان روز سهشنبه، همزمان با اولین روز اعتراضات، اعلام کرد که دانشجویانی که در نیمسالهای مازاد بر سنوات تحصیلی مشغول به تحصیل هستند، میتوانند تا پایان تیرماه ۱۴۰۵ از تسهیلات رفاهی دانشگاهها بهرهمند شوند. این سازمان اعلام کرد که دانشجویان زیادی برای حل این مشکل مراجعه کردهاند و برای همین هم حالا این مصوبه را ابلاغ کرده است تا مشکل دانشجویان حل شود.
مجموعه این رخدادها نگاهها را متوجه حسین سیماییصراف کرد؛ وزیری که تا پیش از این کمتر در کانون برداشتها و داوریهای سیاسی قرار داشت. آخرین باری که رسانهها تا این اندازه روی عملکرد او ذرهبین گذاشته بودند به زمستان سال ۱۳۹۳ برمیگشت که امیرمحمد خالقی، دانشجوی ۱۹ ساله دانشگاه تهران نزدیک به کوی دانشگاه مورد حمله سارقان قرار گرفت و بر اثر ضربات چاقو در بیمارستان درگذشت. به دنبال این اتفاق اعتراضهایی در شب سرد بیست و ششم بهمن ماه در کوی دانشگاه شکل گرفت. وزیر علوم در واکنش به این حادثه از مردم عذرخواهی کرد، با خانواده مرحوم تماس گرفت و همچنین از استعفای مدیر کل کوی دانشگاه و نصب دوربین و کیوسک نیروی انتظامی در محل خبر داد.
چند روز بعد در پی گزارش یک مورد دیگر از تهدید به سرقت در حوالی خوابگاه دانشگاه شریف، به سوپرمارکت محل حادثه رفت و با قدردانی از صاحب آن، از اقدام او در نجات یک دانشجوی دختر از دست زورگیران تقدیر کرد.
یادمان نرفته سالهای دور را
در روزهای اخیر محسن برهانی، استاد حقوق دانشگاه تهران در توییت و استوری اینستاگرام خود نوشت: «یادمان نرفته است سالهای نه چندان دور را! اگر تجمعات این روزها در دانشگاهها در دولت سابق برگزار میشد هم شاهد ممنوعالورودیهای گسترده بودیم، هم زد و خوردها و دستگیریهای گسترده و هم رنجهای بسیار دانشجویان. فعلاً تا اینجا وزارت علوم و رؤسای دانشگاهها نمره قبولی گرفتهاند.» او خود یکی از اساتید اخراجی دانشگاه در سال ۱۴۰۱ بود که مهرماه ۱۴۰۳ تدریس خود را دوباره در دانشگاه آغاز کرد.
در نهایت آنچه این روزها در صحن دانشگاهها میگذرد، همان آزمون بزرگی است که سیمایی صراف آگاهانه به استقبال آن رفته بود. او که همین هفته پیش با صراحت اعلام کرد «دانشگاههای ایران سیاسیترین دانشگاههای دنیا هستند»، حالا با تکیه بر همین واقعیت به جای تقابل، مسیر تعامل را برگزیده است. وزارت علوم نشان میدهد تا اینجای کار نه تنها از سیاسی بودن دانشگاه نهراسیده، بلکه با پذیرش این هویت در حال عبور موفقیتآمیز از آزمونی است که بسیاری از پیشینیان او در آن ناکام مانده بودند.
