آیا اینترنت پرو طبقاتی است؟

یکی از نگرانی و دغدغه هایی که در مورد اینترنت پرو مطرح شده است، بحث تبعیض آمیز بودن آن و ظن به طبقاتی شدن اینترنت دارد. انباشت تقاضا و نارضایتی مصرف کنندگان در مورد کیفیت اینترنت و مطالبات پاسخ داده نشده مردم درباره رفع فیلترینگ در طول سالیان گذشته باعث شده است تا حساسیت های نسبت به رویکردهای فضای مجازی و به خصوص مطرح شدن بحث اینترنت پرو افزایش یابد. اما نکته ای که باید به آن توجه شود، انتقادها عموما بر بستر بی اعتمادی شکل گرفته است و این نگرش تا حدی نتیجه عملکردها در قضیه فیلترینگ بر میگردد.

به طور مثال قادر باستانی تبریزی، استاد حوزه ارتباطات اجتماعی، در انتقاد از اینترنت پرو، مدعی شده است که این ایده قبل از جنگ مطرح شده است و قرار بود امکانات ویژه‌ای به کسب‌وکارها بدهد اما بنا نبود دسترسی مردم را محدود کند: «یعنی قرار نبود مردم از اینترنت بین‌الملل محروم شوند. اما چیزی که امروز اجرا می‌شود کاملا متفاوت است. الان عملا دسترسی عمومی بسته شده و فقط برای گروه‌های خاص است.»

یا در مورد دیگری خبرآنلاین ذیل عنوان می نویسد : « در اینترنت حرفه‌ای واقعی، هر کس با پرداخت هزینه می‌تواند از کیفیت بالاتر بهره‌مند شود. اما در مدل اجرایی پیشنهادی در کشور، دریافت این سرویس منوط به تاییدیه صنفی، کد نظام‌پزشکی، کارت خبرنگاری یا معرفی‌نامه سازمانی است. این «فیلتر ورودی»، جوهره اصلی طبقاتی‌سازی است.»

به خوبی مشخص است نگرانی از طبقاتی شدن اینترنت هر چند دغدغه ای جدی است، اما اگر بخواهیم منصفانه بگوییم در فضای جنگی کشور که دستگاه‌های امنیتی کشور و در راس آنها شورای امنیت ملی محدود کردن اتصال به اینترنت بین‌الملل را تشخیص داده اند، پیدا کردن راهکاری برای اینکه هم نکات مورد نظر دستگاه‌های امنیتی را مرتفع کند و هم نیازهای ضروری متقاضیان را برآورده سازد، خود قابل تقدیر است.

مشخصا عدم توزیع عام آن نکته ای است که جهت یک سری کنترل ها مورد نظر بوده است و همین عامل خود می تواند منجر به این شود که یک سری اقشار و مشاغل خاص در زمره این دسترسی قرار گیرند. بدیهی است که این وضعیت باید بعد اتمام شرایط خاص و جنگی کشور با تغییرات اساسی مواجه شود.

سخنگوی دولت روز سه‌شنبه 8 اردیبهشت 1405 در نشست با خبرنگاران در پاسخ به پرسشی درباره مرجع تصمیم‌گیری در زمینه اینترنت و نیز طرح موضوع «اینترنت پرو»، گفت : دولت با بی‌عدالتی ارتباطی کاملاً مخالف است‌. اینترنت پرو با مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای حفظ ارتباط کسب‌وکارها در شرایط بحران ایجاد شده است. با اعلام عادی‌شدن شرایط قطعاً وضعیت اینترنت تغییر خواهد کرد.

روز گذشته نیز محمدمهدی طباطبایی معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهوری با بیان اینکه دکتر پزشکیان با محدودیت دسترسی مردم به اینترنت بین‌المللی مخالف است، تصریح کرد: طرح اینترنت پرو که با مصوبه شورای عالی امنیت ملی در حال انجام است راه موقت برای دسترسی‌ ضروری است.

وی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رئیس‌جمهور با محدودیت دسترسی مردم به اینترنت بین‌المللی قویاً مخالف است. مراجع تخصصی در شرایط جنگی مخاطراتی برای بازگشایی اینترنت قائلند که قابل اعتناست. طرح اینترنت پرو که با مصوبه شورای عالی امنیت ملی در حال انجام است صرفاً راهی موقت برای دسترسی‌های ضروری به اینترنت جهانی است. ‌با حجم محدود و کاربران محدودتر، لذا بحث درآمدزایی برداشتی انحرافی است. با این حال اما وظیفه همان مراجع ذیصلاح اعم از کمیته تخصصی شعام، وزارت ارتباطات یا مرکز ملی فضای مجازی ارائه توضیح به مردم و اقناع افکار عمومی است. از این حیث کوتاهی کرده‌اند.»

همانگونه که با مقایسه انتقادها و توضیحات طباطبایی و مهاجرانی، مشاهده می شود اگر بخواهد وضعیت کنونی اینترنت باقی بماند و فقط افرادی که به اینترنت پرو دسترسی دارند بتوانند و از مزایای شبکه جهانی اینترنت استفاده کنند، پیش کشیدن طبقاتی بودن و سائبه رفتار تبعیض آمیز وجود دارد، اما اگر این وضعیت موقتی و فقط برای گذار از این شرایط جنگی تدبیر شده باشد، ادعای تبعیض آمیز بودن «اینترنت پرو» پذیرفتنی نیست.

جامعه از تبعیض در این خصوص نگران است و ریشه در رفتارهای قبلی در این حوزه در ایام پیشین است. لذا همانگونه که طباطبایی به عنوان یکی از افراد موثر در دستگاه اطلاع رسانی دولت به آن اشاره می کند، لزوم توضیح ، شفاف سازی و اقناع مردم است.

اگر مردم در این حوزه اقناع نشوند، برخی با سوار شدن بر موج بی اعتمادی مردم که ریشه تاریخی نیز دارد و از رفتارهای گذشته منشاء می گیرد، می توانند باعث تشویش اذهان عمومی شوند. انتقادها باید شنیده شود و هر کدام به صورت مقتضی پاسخ داده شود و در آنجا که لازم مسئولان امر به صراحت برنامه خود را برای دوران پسا جنگ بیان کنند. با جامعه باید صحبت شود و باید گفته شود که دولت بنا ندارد که دسترسی مردم را به اینترنت طبقاتی کند بلکه تمام هدف و نیت آن است که راهکاری ارائه دهد تا هم مباحث مربوط به امنیت ملی را مدیریت کند و هم راهی را باز کند تا کسب و کار و اقشاری که نیاز ضروری دارند، مشکلاشان فعلا برطرف شود.