راز نورهای سبز و آبی در آسمان تهران و کرج چه بود؟/ مظنون اصلی: ترانسفورماتور

شب گذشته همزمان با انفجار موشک‌ها در نقاط مختلف تهران، نور آبی و سبزی به چشم می‌خورد، امااین نورها از کجا می‌آیند؟ 
نورهای سبز و آبی که هنگام بمباران یا حملات هوایی در آسمان دیده می‌شوند معمولاً چند دلیل فنی دارند. رایج‌ترین آن‌هاعبارتند از

۱. انفجار ترانسفورماتورها و تجهیزات برق

وقتی بمب یا موشک به شبکه برق، پست‌های فشار قوی یا ترانسفورماتورها برخورد می‌کند، یک قوس الکتریکی بسیار قوی (Electrical Arc) ایجاد می‌شود. این قوس اغلب نور آبی یا سبز روشن تولید می‌کند و حتی می‌تواند چند ثانیه آسمان را روشن کند. این مورد یکی از شایع‌ترین علت‌ها است. 

۲ - مهمات یا منورهای نظامی

بعضی مهمات یا منورهای روشن‌کننده (flares) برای روشن کردن منطقه در شب استفاده می‌شوند. این‌ها ممکن است رنگ‌های مختلفی داشته باشند، از جمله سبز، آبی یا سفید. 

۳. سامانه‌های پدافند هوایی

در برخی موارد، موشک‌های پدافندی یا رهگیرها هنگام پرواز یا انفجار در ارتفاع می‌توانند نورهای رنگی ایجاد کنند، مخصوصاً اگر سوخت یا مواد خاصی در آن‌ها باشد. 

۴. سوختن فلزات خاص

در انفجارها اگر فلزات خاصی بسوزند (مثل مس یا برخی ترکیبات شیمیایی) می‌توانند رنگ سبز یا آبی تولید کنند؛ شبیه رنگ‌هایی که در آتش‌بازی دیده می‌شود.  اما نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که در بسیاری از ویدیوهایی که از جنگ‌ها منتشر می‌شود، فلش‌های بزرگ سبز/آبی معمولاً مربوط به انفجار ترانسفورماتورهای برق شهری است. 

چرا انفجار ترانسفورماتور نور سبز یا آبی می‌دهد؟ 

وقتی یک ترانسفورماتور یا پست برق فشار قوی آسیب می‌بیند، چند اتفاق هم‌زمان رخ می‌دهد: 

قوس الکتریکی (Electrical Arc) 

ولتاژ خطوط انتقال برق می‌تواند ده‌ها یا صدها هزار ولت باشد. وقتی عایق‌ها می‌شکنند یا سیم‌ها به هم نزدیک می‌شوند، یک قوس الکتریکی بسیار داغ در هوا شکل می‌گیرد، این قوس پلاسما ایجاد می‌کند و پلاسما اغلب نور آبی یا آبی‑سبز تولید می‌کند. 

یونیزه شدن هوا

در قوس الکتریکی، مولکول‌های نیتروژن و اکسیژن هوا یونیزه می‌شوند. این فرایند نور آبی روشن تولید می‌کند (چیزی شبیه نور صاعقه). 

وجود فلز مس در تجهیزات

سیم‌پیچ‌های ترانسفورماتورها معمولاً از مس ساخته شده‌اند. وقتی مس در دمای بالا برانگیخته می‌شود، می‌تواند نور سبز یا سبز‑آبی ساطع کند. 

بخار شدن روغن ترانسفورماتور

داخل ترانسفورماتورها روغن عایق وجود دارد. انفجار، باعث تبخیر و احتراق آن می‌شود و همراه با قوس الکتریکی یک فلش بسیار روشن ایجاد می‌کند. به همین دلیل در ویدیوها معمولاً یک فلش سبز/آبی شدید و کوتاه دیده می‌شود که چند لحظه آسمان را روشن می‌کند. 

نمونه‌های واقعی از این پدیده در جنگ‌ها

۱. جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱) – عراق

حملات هوایی به زیرساخت برق بغداد باعث شد در شب، فلش‌های سبز بزرگ در آسمان دیده شود. بسیاری از فیلم‌های خبری معروف از این جنگ همین پدیده را نشان می‌دهند. 

۲. جنگ اوکراین (از ۲۰۲۲) 

در حملات به پست‌های برق و نیروگاه‌ها، ویدیوهای زیادی از نورهای آبی و سبز در آسمان شهرها منتشر شد. کارشناسان انرژی توضیح دادند که این نورها ناشی از انفجار تجهیزات شبکه برق بوده است. 

۳. حملات به زیرساخت برق در برخی شهرهای خاورمیانه

در چند درگیری منطقه‌ای هم وقتی پست‌های فشار قوی آسیب دیده‌اند، ساکنان شهرها نور سبز ناگهانی در آسمان دیده‌اند. 

یک نشانه مهم برای تشخیص این نوع نور: 
خیلی ناگهانی و بسیار روشن است
معمولاً چند ثانیه یا کمتر طول می‌کشد
ممکن است چند بار پشت سر هم رخ دهد چون چند تجهیز برق می‌ترکند. 

چرا گاهی کل آسمان شهر سبز یا آبی می‌شود؟ 

چند عامل باعث می‌شود نور یک انفجار برقی خیلی گسترده دیده شود: 

قدرت بسیار زیاد شبکه برق

خطوط انتقال برق شهری ممکن است بین ۶۳ تا ۴۰۰ کیلوولت یا حتی بیشتر باشند. وقتی چنین ولتاژی قوس الکتریکی ایجاد کند، انرژی آزادشده بسیار زیاد است و نور آن می‌تواند چند کیلومتر دورتر دیده شود. 

ایجاد پلاسما در هوا

قوس الکتریکی هوا را به پلاسما تبدیل می‌کند. پلاسما بسیار درخشان است و رنگ آن اغلب آبی یا سبز‑آبی است، بنابراین نور شدید و یکنواختی تولید می‌کند. 

بازتاب نور از ابرها

اگر هوا ابری باشد، نور شدید، به ابرهای پایین برخورد می‌کند و بازتاب می‌شود. به همین دلیل ممکن است به نظر برسد کل آسمان شهر برای لحظه‌ای سبز شده است. 

چند انفجار پشت سر هم در یک پست برق

یک پست برق معمولاً چند ترانسفورماتور و کلید فشار قوی دارد. وقتی یکی آسیب می‌بیند، ممکن است چند قوس الکتریکی پشت سر هم رخ دهد و آسمان چند بار روشن شود. 

چطور از روی فیلم‌های منتشر شده می‌توان تشخیص داد نور مربوط به برق است یا پدافند؟ 

برای این کار باید چند موضوع را بررسی کرد

نشانه‌های انفجار شبکه برق

نور سبز یا آبی بسیار روشن

فلش کوتاه (معمولاً کمتر از چند ثانیه) 

نور از یک نقطه ثابت روی زمین می‌آید

ممکن است چند فلش سریع پشت سر هم دیده شود

بعد از آن معمولاً خاموشی برق در منطقه رخ می‌دهد

نشانه‌های پدافند یا موشک

نور در حال حرکت در آسمان است

معمولاً رد نور یا دود پشت آن دیده می‌شود

انفجار در ارتفاع بالا رخ می‌دهد

ممکن است چندین نور در حال حرکت همزمان دیده شوند.