جابولانی؛ توپی که همه از آن متنفر بودند

جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی با اولین‌ها شناخته می‌شود؛ اولین جام در قاره آفریقا، صدای بی‌پایان ووزلاها و البته توپی که هنوز هم نامش لرزه به تن بسیاری از دروازه‌بان‌ها می‌اندازد. جابولانی.

در زبان زولو، «جابولانی» یعنی جشن گرفتن. شرکت آدیداس این توپ را با افتخار معرفی کرد. تنها هشت پنل داشت؛ بسیار کمتر از توپ‌های قبلی. سطح آن کاملاً جدید طراحی شده بود تا دقیق‌تر، سریع‌تر و مدرن‌تر باشد. مهندسان آدیداس معتقد بودند جابولانی بهترین توپ تاریخ فوتبال خواهد شد.

اما به محض شروع جام جهانی، همه‌چیز برعکس شد. اولین کسانی که اعتراض کردند، دروازه‌بان‌ها بودند. ایکر کاسیاس گفت: «این توپ واقعاً افتضاح است.»

جولیو سزار، سنگربان برزیل، حتی یک قدم جلوتر رفت و گفت: «انگار از سوپرمارکت خریده‌اند.»

جیان‌لوئیجی بوفون هم معتقد بود رفتار توپ در هوا کاملاً غیرقابل پیش‌بینی است.

مشکل فقط سرعت نبود. جابولانی در لحظه پرواز، ناگهان مسیرش را عوض می‌کرد. شوت‌هایی که باید مستقیم حرکت می‌کردند، در آخرین لحظه تغییر جهت می‌دادند و دروازه‌بان‌ها را کاملاً غافلگیر می‌کردند.

اما اگر دروازه‌بان‌ها از جابولانی متنفر بودند، مهاجمانی که شوت‌های سنگین داشتند عاشقش شدند. دیگو فورلان، وسلی اسنایدر، لوکاس پودولسکی و کریستیانو رونالدو بارها از شوت‌های دور استفاده کردند؛ ضرباتی که با توپ‌های معمولی شاید هرگز گل نمی‌شدند، اما جابولانی آن‌ها را به کابوس دروازه‌بان‌ها تبدیل می‌کرد.

در طول جام، بارها تصاویر آهسته نشان می‌داد توپ درست قبل از رسیدن به دروازه، ناگهان تغییر مسیر می‌دهد؛ اتفاقی که حتی کارشناسان آیرودینامیک را هم وادار کرد درباره طراحی آن تحقیق کنند.

بعدها مشخص شد ساختار جدید توپ، در سرعت‌های بالا جریان هوا را به‌هم می‌ریزد و باعث حرکت‌های غیرمنتظره می‌شود؛ چیزی شبیه توپ‌های «ناکِل‌بال» در بیسبال.

انتقادها آن‌قدر زیاد شد که حتی خود آدیداس هم بعد از پایان جام، طراحی توپ‌هایش را تغییر داد و در مدل‌های بعدی، تعداد پنل‌ها و ساختار سطح توپ را دوباره اصلاح کرد.

جابولانی هیچ‌وقت دوباره به جام جهانی برنگشت. اما نامش برای همیشه در تاریخ ماند؛ نه به خاطر زیبایی طراحی یا فناوری پیشرفته، بلکه به خاطر هزاران دروازه‌بانی که بعد از هر گل، با تعجب فقط یک سؤال می‌پرسیدند: «توپ واقعاً کجا می‌خواست برود؟»

شاید به همین دلیل است که جابولانی، تنها توپی در تاریخ جام جهانی باشد که به اندازه ستاره‌های داخل زمین، موافق و مخالف داشت؛ توپی که قرار بود جشن فوتبال باشد، اما برای بسیاری، به بزرگ‌ترین کابوس جام جهانی ۲۰۱۰ تبدیل شد.