ایران در آستانه بزرگ‌ترین بدرقه تاریخی و وداع حزن‌انگیز با رهبر شهید

آرمان امروز در گزارشی نوشت:

تهران در روزهای پیش‌رو، صحنه برگزاری یکی از گسترده‌ترین مراسم‌های عمومی در چند دهه اخیر خواهد بود؛ رویدادی که فراتر از یک آیین تشییع، ابعاد مختلف اجتماعی، فرهنگی، مدیریتی و خدماتی را در بر می‌گیرد و پایتخت را به کانون حضور میلیون‌ها نفر از اقصی نقاط کشور تبدیل خواهد کرد. از نخستین ساعات آغاز مراسم وداع در مصلای امام خمینی(ره)، تهران وارد شرایطی متفاوت می‌شود؛ شرایطی که در آن مدیریت شهری، شبکه حمل‌ونقل، خدمات درمانی، امدادی و اجرایی به صورت همزمان درگیر برگزاری مراسمی خواهند بود که به گفته مسئولان، از نظر حجم تردد و گستره خدمات، کم‌سابقه است.

اگرچه آیین‌های بدرقه شخصیت‌های برجسته همواره بخشی از حافظه تاریخی ملت‌ها را شکل داده‌اند، اما آنچه مراسم پیش‌رو را متمایز می‌کند، صرفاً ابعاد جمعیتی آن نیست؛ بلکه گستردگی مشارکت مردمی، هماهنگی میان ده‌ها دستگاه اجرایی و تبدیل شدن تهران به نقطه تلاقی مردم از سراسر کشور است. در چنین رویدادهایی، حضور مردم تنها یک حضور نمادین نیست، بلکه جلوه‌ای از سرمایه اجتماعی و مشارکت عمومی محسوب می‌شود؛ مولفه‌هایی که در بزنگاه‌های تاریخی، نقش مهمی در تقویت انسجام اجتماعی ایفا می‌کنند. همزمان با برنامه‌ریزی برای این حضور گسترده، دستگاه‌های مختلف نیز تلاش کرده‌اند زیرساخت‌های لازم را برای برگزاری هرچه منظم‌تر مراسم فراهم کنند؛ از طراحی مسیرهای متعدد ورود زائران به تهران و توسعه خدمات حمل‌ونقل عمومی گرفته تا استقرار نیروهای امدادی، ابلاغ دستورالعمل‌های بهداشتی، مدیریت ترافیک و پیش‌بینی خدمات رفاهی برای شرکت‌کنندگان. بر اساس برنامه اعلام‌شده از سوی ستاد برگزاری مراسم، آیین وداع با پیکر رهبر شهید از ساعت ۶ صبح روز شنبه ۱۳ تیرماه در مصلای امام خمینی(ره) آغاز می‌شود و تا اذان مغرب روز یکشنبه ۱۴ تیر ادامه خواهد داشت. همچنین صبح روز یکشنبه، نماز بر پیکر ایشان در همان محل اقامه خواهد شد و پس از آن، مقدمات برگزاری مراسم اصلی تشییع فراهم می‌شود. آیین تشییع نیز از ساعت ۶ صبح روز دوشنبه ۱۵ تیرماه در تهران آغاز خواهد شد و خیابان‌های دماوند، انقلاب، آزادی و بزرگراه‌های شهید لشکری و آزادگان به عنوان محورهای اصلی این مراسم تعیین شده‌اند. بر اساس برنامه اعلام‌شده، پس از تهران، مراسم تشییع در روز ۱۶ تیر در قم، ۱۷ تیر در عراق و در نهایت ۱۸ تیرماه آیین تشییع و تدفین در مشهد مقدس برگزار خواهد شد.

خدماتی برای زائران

بر اساس اعلام مدیریت شهری تهران، برای جلوگیری از تمرکز ترافیک در یک یا چند محور، مسیرهای ورود شرکت‌کنندگان از چهار پهنه غرب، شرق، شمال و جنوب پایتخت طراحی شده است تا زائران پس از توقف خودروهای شخصی در پارکینگ‌های از پیش تعیین‌شده، از طریق ناوگان مترو و اتوبوسرانی به محل برگزاری مراسم در مصلای امام خمینی(ره) منتقل شوند. در پهنه غرب، پارکینگ‌هایی همچون ایران‌مال، مجموعه «هزار و یک شب»، پارک ارم، ورزشگاه آزادی، پارکینگ‌های حاشیه بزرگراه خرازی، بزرگراه همدانی، جاده مخصوص کرج و بزرگراه فتح برای توقف خودروها پیش‌بینی شده است. زائران پس از پارک خودروها، از طریق خطوط ۴، ۵ و ۶ مترو و ناوگان اتوبوسرانی به مرکز شهر هدایت خواهند شد. در محورهای جنوبی نیز پارکینگ‌های فرودگاه امام خمینی(ره)، شهر آفتاب، کهریزک، بهشت زهرا(س)، ورزشگاه تختی، پایانه جوانمرد، عوارضی تهران ـ ساوه و مسیرهای منتهی به جاده قدیم قم برای پذیرش خودروهای شخصی در نظر گرفته شده است. همچنین برای زائرانی که از شرق کشور وارد تهران می‌شوند، مسیرهای جاده دماوند، آزادراه تهران ـ پردیس، بزرگراه شهید بابایی و زین‌الدین همراه با پارکینگ‌های مشخص و اتصال به خطوط مترو و اتوبوس تندرو پیش‌بینی شده است. این پراکندگی جغرافیایی نشان می‌دهد هدف مدیریت شهری، توزیع متوازن بار ترافیکی و جلوگیری از تمرکز خودروها در محدوده مرکزی تهران است. در کنار مدیریت حمل‌ونقل، وزارت بهداشت نیز دستورالعمل ویژه‌ای برای نظارت بر سلامت مراسم ابلاغ کرده است. بر اساس این دستورالعمل، دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، ایران، شهید بهشتی، قم و مشهد موظف شده‌اند بر سلامت آب آشامیدنی، محل‌های طبخ و توزیع غذا، نذورات، بهداشت محیط و مراقبت از بیماری‌ها نظارت مستمر داشته باشند. آموزش عمومی، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، بازرسی‌های میدانی و گزارش‌دهی مستمر از دیگر محورهای این دستورالعمل عنوان شده است. پلیس راهور نیز با اشاره به حجم بالای سفرهای بین‌شهری، از اجرای «بزرگ‌ترین طرح ترافیکی کشور» خبر داده است. بر اساس اعلام این نهاد، محدودیت‌هایی برای تردد خودروهای سنگین در محورهای منتهی به تهران اعمال خواهد شد، خودروهای امدادی و سوخت‌رسان سیار در مسیرها مستقر می‌شوند و از زائران نیز خواسته شده است برای جلوگیری از خستگی، در طول مسیر از توقفگاه‌های پیش‌بینی‌شده استفاده کنند.

مدیریت شهری در آزمونی کم‌سابقه

اگرچه برگزاری مراسم‌های ملی در تهران سابقه طولانی دارد، اما ویژگی این مراسم در گستره جغرافیایی و تنوع خدمات مورد نیاز آن است. حضور همزمان میلیون‌ها نفر از استان‌های مختلف، به معنای آن است که مدیریت شهری باید به‌طور همزمان حمل‌ونقل، ترافیک، خدمات درمانی، نظافت شهری، مدیریت پسماند، اطلاع‌رسانی، خدمات رفاهی، امدادرسانی و پایداری خدمات عمومی را مدیریت کند؛ مأموریتی که تنها با هماهنگی کامل میان شهرداری، پلیس، وزارت بهداشت، هلال‌احمر، اورژانس، شرکت مترو، شرکت واحد اتوبوسرانی و سایر دستگاه‌های خدمات‌رسان امکان‌پذیر است. تجربه رویدادهای بزرگ نشان داده است که موفقیت چنین مراسم‌هایی بیش از هر چیز به کیفیت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مسئولانه شهروندان وابسته است. به همین دلیل، مسئولان تلاش کرده‌اند بخش مهمی از جابه‌جایی جمعیت را بر دوش حمل‌ونقل عمومی قرار دهند تا علاوه بر کاهش ترافیک، امکان دسترسی آسان‌تر شرکت‌کنندگان به محل مراسم فراهم شود. تعیین ده‌ها پارکینگ در مبادی ورودی تهران نیز با همین هدف صورت گرفته است؛ اینکه خودروهای شخصی وارد محدوده مرکزی شهر نشوند و شبکه مترو و اتوبوس، حلقه اصلی انتقال زائران را بر عهده بگیرد.

حضور مردم؛ جلوه‌ای از سرمایه ملی

یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها، میزان مشارکت داوطلبانه مردم است. مراسم پیش‌رو نیز از این منظر، صرفاً یک برنامه رسمی یا تشریفاتی نیست، بلکه بستری برای حضور اقشار مختلف جامعه از استان‌ها، شهرها و روستاهای کشور به شمار می‌رود. پیش‌بینی حضور گسترده مردم سبب شده تهران در این چند روز به محل تلاقی گروه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و قومی تبدیل شود؛ وضعیتی که نشان‌دهنده ظرفیت آیین‌های جمعی در ایجاد احساس تعلق و تقویت همبستگی ملی است. جامعه‌شناسان معتقدند مناسک عمومی در بزنگاه‌های تاریخی، علاوه بر جنبه عاطفی، نقش مهمی در شکل‌گیری حافظه مشترک جامعه دارند. حضور همزمان میلیون‌ها نفر در یک آیین ملی، علاوه بر ثبت یک رویداد تاریخی، فرصتی برای بازتولید سرمایه اجتماعی و تقویت احساس همدلی میان شهروندان ایجاد می‌کند. از همین منظر، مراسم تشییع پیش‌رو را می‌توان فراتر از یک رخداد سیاسی، به‌عنوان یک پدیده اجتماعی نیز تحلیل کرد؛ رخدادی که آثار آن در حافظه جمعی جامعه باقی خواهد ماند. از یک سو، حضور مردم از سراسر کشور نشان‌دهنده ظرفیت آیین‌های جمعی در تقویت همبستگی اجتماعی و حافظه مشترک ملی است و از سوی دیگر، گستردگی تمهیدات حمل‌ونقل، بهداشت، خدمات شهری و مدیریت ترافیک بیانگر پیچیدگی برگزاری چنین مراسمی در کلان‌شهری مانند تهران است. آنچه این رویداد را متمایز می‌کند، تنها شمار شرکت‌کنندگان یا گستره مسیرهای تشییع نیست؛ بلکه تلفیق مشارکت مردمی، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و آمادگی زیرساخت‌های شهری برای میزبانی از یک اجتماع بزرگ است. اگر این هماهنگی با همراهی شهروندان و اجرای دقیق برنامه‌های پیش‌بینی‌شده همراه شود، تهران نه‌تنها میزبان یک آیین تاریخی خواهد بود، بلکه تجربه‌ای کم‌سابقه از مدیریت یک رویداد ملی در مقیاس میلیونی را نیز به ثبت خواهد رساند.