روایت مخاطبان از ناپدید شدن ترافیک/ چرا بستههای اینترنت برقآسا تمام میشوند؟
تحریریه آوش/ سوالی که این روزها به شکلی مشابه و تکراری از زبان بسیاری از کاربران شبکه تلفن همراه و اینترنت ثابت شنیده میشود؛ «چرا بستههای اینترنتی با این سرعت سرسامآور به پایان میرسند؟»
مدتهاست که فضای ارتباطی کشور با یک علامت سوال بزرگ و موجی از نارضایتیهای انباشته روبهرو شده است؛ سوالی که این روزها به شکلی مشابه و تکراری از زبان بسیاری از کاربران شبکه تلفن همراه و اینترنت ثابت شنیده میشود؛ «چرا بستههای اینترنتی با این سرعت سرسامآور به پایان میرسند؟» این گلایهها در شرایطی اوج گرفته که بر اساس آمارهای رسمی، تعرفه اینترنت اپراتورها در اواخر سال ۱۴۰۲ با مصوبه وزارت ارتباطات افزایش رسمی ۳۴ درصدی را تجربه کرد و بستههای ارزانقیمت و بلندمدت عملا از جدول انتخاب کاربران حذف شدند. با این حال، روایتهای متعددی که از سوی مخاطبان به ما رسیده، نشان میدهد دغدغه اصلی جامعه دیگر تنها قیمت اسمی بستهها نیست، بلکه کاهش عجیب و غیرمنطقی ماندگاری حجم دیتایی است که خریداری میکنند. بر اساس این گزارشها و مستندات فنی، کلافی پیچیده از چندین عامل موازی دست به دست هم دادهاند تا حجم بستهها را سریعتر از هر زمان دیگری ببلعند.
شائبه گرانی پنهان و روایت مغایرت در حجم
بر اساس روایتها و پیامهای متعددی که از سوی کاربران به دست ما رسیده است، بسیاری از مشترکان احساس میکنند پس از افزایش رسمی تعرفهها، نوعی گرانی پنهان یا تغییر در نحوه محاسبه ترافیک رخ داده است. مخاطبان میگویند بستهای که پیش از این در یک الگوی مصرف مشخص، نیازهای یکماههشان را پوشش میداد، اکنون بدون هیچگونه تغییر رفتاری در وبگردی یا دانلود، در کمتر از ۱۰ روز تمام میشود. این تجربه مشترک در میان تعداد زیادی از کاربران، فرضیه «کمفروشی اپراتورها» یا «خطا در شمارشگرهای ترافیک» را در افکار عمومی تقویت کرده است.
اگرچه رگولاتوری و سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی همواره اعلام کردهاند که بر سیستمهای بیلینگ و شمارش ترافیک اپراتورها نظارت دقیقی دارند و فرضیه کمفروشی سیستماتیک را رد میکنند، اما در برخی گزارشهای کارشناسی تایید شده است که مغایرتهای جزئی در شمارش ترافیک یا نحوه تفکیک حجم در برخی اپراتورها وجود دارد. از سوی دیگر، اتمام زود هنگام بستهها میتواند ناشی از نحوه فرمول بندی جدید بستههای ترکیبی باشد که کاربر بدون توجه به جزئیات زمان بندی یا تفکیک روزانه و شبانه، ناگهان با اتمام کل حجم مواجه میشود.
جنگ پنهان فیلترینگ و فیلترشکنها
پاسخ سنتی کارشناسان و مسئولان به این بحران، همواره متوجه ابزارهای دور زدن فیلترینگ بوده است. از منظر فنی، فیلترشکنها به دلیل ساختار تونل سازی و رمزگذاری دادهها، ترافیک مصرفی را سنگینتر میکنند. به این معنا که برای ارسال یک فایل مشخص، دیتای بیشتری مصرف میشود. علاوه بر این، بزرگترین ضربه به بسته کاربران زمانی وارد میشود که فیلترشکن روی دستگاه روشن است و کاربر به سراغ سایتهای داخلی، اپلیکیشنهای بانکی یا پلتفرمهای تماشای فیلم داخلی میرود. در این حالت، ترافیک این سایتها که طبق قانون باید به صورت نیم بها محاسبه شود، به دلیل عبور از سرور خارجی فیلترشکن، با تعرفه بینالملل و به صورت تمامبها محاسبه و کسر میشود.
اما روایتی که مخاطبان در پاسخ به این استدلال مطرح کردهاند، این فرضیه را چالش میکشد. مخاطبان در پیامهای خود تاکید دارند که «ما پیش از گرانیها هم از همین فیلترشکنها استفاده میکردیم، چطور تا سال گذشته بستهها زود تمام نمیشدند اما اکنون ظرف چند روز ناپدید میشوند؟» این تناقض نشان میدهد که اتفاق جدیدی در زیرساخت شبکه رخ داده است. در واقع، تشدید سیاستهای مسدود سازی پورتها و پروتکلها در ماههای اخیر باعث شده فیلترشکنها برای برقراری یک اتصال پایدار، مجبور به تغییر مداوم پروتکل، ارسال بستههای داده تکراری برای تست شبکه و رمزگذاریهای چندلایه و بسیار سنگینتر شوند. بنابراین، اتصال به فیلترشکن در شرایط فعلی، نسبت به سالهای گذشته دیتای به مراتب بیشتری را برای «حفظ اتصال» هدر میدهد، حتی اگر کاربر هیچ استفاده مفیدی از اینترنت نکند.
تغییرات فنی اپلیکیشنها و ارتقای ناخواسته کیفیت محتوا
بخش دیگری از دلایل این پدیده به تحولات فنی در ساختار خود پلتفرمها و اپلیکیشنهای بینالمللی بازمیگردد. بر اساس گزارشهای تخصصی، الگوریتمهای شبکههای اجتماعی محبوب به گونهای تغییر کردهاند که برای جلب رضایت کاربر، به طور خودکار کیفیت ویدئوها را بر اساس حداکثر کشش شبکه تنظیم میکنند. با افزایش نسبی پهنای باند یا تغییر نسل شبکه به فورجی و فایوجی در برخی نقاط، اپلیکیشنها ویدئوها را با کیفیتهای بسیار بالا مانند ۱۰۸۰ یا فورکی بارگذاری میکنند.
به این ترتیب، فعال بودن قابلیت پخش خودکار ویدئوها در پس زمینه برنامهها، بدون آن که کاربر تمایلی به تماشای کامل آنها داشته باشد، در عرض چند ثانیه صدها مگابایت از حجم بسته را مصرف میکند. همچنین، افزایش حجم آپدیتهای پنهان سیستمعاملها و دانلود خودکار فایلهای مولتیمدیا در پیامرسانها، سرعت خالی شدن بستهها را به شدت افزایش داده است. در نهایت، ترکیب این عوامل فنی با عدم شفافیت کامل اپراتورها در ارائه گزارشهای دقیق مصرف، باعث شده تا بستههای اینترنتی به جای یک ماه، تنها چند روز دوام بیاورند.
این در حالی است که وزارت ارتباطات و اپراتورها تا این لحظه هیچ واکنش و توضیح شفاف و دقیقی در این مورد ندادهاند.
