تاکید وزیر علوم بر تابآوری ملی و اقتدار علمی-دیپلماسی ایران در نشست نخبگان خراسان رضوی
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری گفت: دانشگاه به عنوان موتور محرکِ اقتدار ملی، باید با پیوند میان ظرفیتهای علمی و قدرت دیپلماسی، دستاوردهای راهبردی را به بستری برای امنیت پایدار و توسعه کشور تبدیل کند.
حسین سیمایی صراف در نشست هماندیشی با نخبگان دانشگاهی استان خراسان رضوی که در دانشگاه فردوسی برگزار شد، با گرامیداشت هفته دولت و لزوم ارائه کارنامه عملکرد به مردم، اظهار کرد: دولت در شرایطی سکان امور را به دست گرفت که با انواع ناترازیها، بدهیهای کلان بانکی و فشارهای بیسابقه ناشی از جنگهای فناورانه و تحریمها مواجه بود. با این حال، کشور متوقف نشد و در این مسیر، تابآوری و هوش سیاسی ملت ایران فراتر از محاسبات جهانیان بود؛ امری که نشاندهنده اصالت تمدنی و عرق ملی ایرانیان است و دشمنان را در تمامی محاسبات خود مبهوت کرد.
وی با تبیین کارآمدی ساختار حکمرانی در مواجهه با بحرانها، تصریح کرد: مدیریت کشور در شرایط سخت، بهویژه در برابر ترور مقامات ارشد، نشان از استحکام ساختارهای حقوقی قدرت دارد. همانگونه که تجربه نشان داد، سیستم تصمیمگیری کشور چنان تثبیت و تحکیم شده است که حتی با فقدان شخصیتهای کلیدی، هیچ خللی در تداوم فعالیتها و اجرای دقیق برنامههای دفاعی ایجاد نمیشود؛ واقعیتی که دشمنان با مقیاسهای محاسباتی خود قادر به درک آن نبودند.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با یادآوری چالشهای دوران دفاع مقدس و ضعف دیپلماسی در آن برهه که منجر به تحمیل خسارات سنگین و طولانیشدن جنگ شد، افزود: امروز، اقتدار نظامی ایران مرهون پیوند میان توان دانشگاهی و فناوریهای پیشرفته است. این اقتدار زمانی به اوج اثربخشی میرسد که با قدرت دیپلماسی همراه شود؛ تجربهای که در دوران دفاع مقدس با کمبود آن مواجه بودیم و اگر دیپلماسی فعال بود، دستاوردهای میدان رزم زودتر به پیروزیهای سیاسی میانجامید.
سیمایی صراف در مقام مقایسه توافقنامه «اسلامآباد» با پیشنویسهای پیشنهادی آمریکا، سند امضاشده را «سند پیروزی» خواند و اظهار کرد: در نسخهای که آمریکاییها ارائه کرده بودند، بر محدودیتهای شدید هستهای، تحدید برد موشکی به ۲۰۰ کیلومتر و قطع حمایت از محور مقاومت اصرار داشتند؛ اما در توافق فعلی، هیچ تعهدی درباره محدودیت موشکی یا هستهای وجود ندارد و ایران هیچگونه محدودیتی در حمایت از جبهه مقاومت نپذیرفته است. علاوه بر این، در حالی که در نسخه آمریکایی خبری از رفع تحریمها یا آزادسازی داراییها نبود، اکنون تعهد به آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده در کوتاهمدت و ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری برای توسعه آینده ایران تثبیت شده است.
وی با اشاره به بازتاب مثبت این توافقنامه در سطح منطقه و تأیید آن از سوی شیخ نعیم قاسم مبنی بر توقف بمبارانها و بازگشت آرامش به لبنان، خاطرنشان کرد: این پیروزی که شکست راهبردی آمریکا و اسرائیل محسوب میشود، جای افتخار دارد. با این حال، جای تأمل است که چرا برخی در داخل با رویکردهای هیجانی، پیروزیهای بزرگ را تقلیل میدهند. ضرورت امروز کشور این است که مردم بدانند جمهوری اسلامی ناکارآمد نیست و باید با پیوند دادن قدرت نظامی و دیپلماتیک، این دستاوردها را به امنیت پایدار و بستر توسعه اقتصادی ایران تبدیل کنیم.
اقتدار دیپلماسی ایران و مقایسه تاریخی آن با دوران دفاع مقدس
سیمایی صراف با اشاره به انتقادات وارده بر دولت وقت در زمان جنگ ۸ ساله، مبنی بر تعطیلی بخش دیپلماسی، اظهار کرد: ما در دوران جنگ با چالش نبودِ وزیر خارجه در چهار ماه نخست مواجه بودیم. اگر دیپلماسی میتوانست دستاوردهای میدان را به قدرت سیاسی تبدیل کند، قطعاً خسارات و تلفات ما بهمراتب کمتر میشد. جنگ ایران و عراق با ۵۰۰ هزار تلفات انسانی و خسارات ۱۷۰۰ تریلیون دلاری همراه بود که ۵۰ درصد آن تنها در دو سال پایانی رخ داد؛ این نشان میدهد که اگر دیپلماسی در نقاط اوج رزمندگان فعال میبود، هرگز نیازی نبود امام خمینی (ره) پذیرفتن قطعنامه ۵۹۸ را به نوشیدن جام زهر تشبیه کنند.
وی با مقایسه قدرت دیپلماسی جمهوری اسلامی در جنگ کنونی با دوران دفاع مقدس، بر برتری توافقنامه اخیر بر پیشنهادهای پیشین آمریکا تأکید کرد و گفت: قدرت فعلی ما در مقایسه با دوران هشتساله جنگ، از طریق تفاوت میان نسخه ۱۵ بندی آمریکاییها و متن تفاهمنامه اسلامآباد کاملاً آشکار است. تفاهمنامه ما یک سند پیروزی است؛ در حالی که در نسخه پیشنهادی آمریکا، ۶ بند تنها بر محدودیتهای هستهای از جمله ممنوعیت غنیسازی و ذخیرهسازی تمرکز داشت، در نسخه امضاشده، موضوع هستهای به مذاکرات آتی موکول شده است.
سیمایی صراف با ورود به جزئیات فنی مقایسه اسناد، افزود: در نسخه پیشنهادی آمریکا، بر محدودیت تعداد و برد موشکهای ایران تأکید شده بود تا برد آنها را به زیر ۲۰۰ کیلومتر تقلیل دهند، اما در نسخه نهایی، هیچ بندی درباره موشکها وجود ندارد و هیچ تعهدی برای مذاکره در این زمینه پیشبینی نشده است. همچنین برخلاف خواسته آمریکا مبنی بر قطع حمایت مالی و تسلیحاتی از نیروهای مقاومت، در توافقنامه ایرانی، شرط اصلی “پایان جنگ در تمامی جبههها” است و ایران هیچ تعهدی برای رها کردن محور مقاومت نداده است.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تبیین دستاوردهای اقتصادی این توافق، تصریح کرد: تفاوت اساسی این دو نسخه در تعهدات اقتصادی نیز مشهود است؛ در نسخه آمریکایی هیچ وعدهای مبنی بر آزادسازی داراییهای بلوکهشده یا رفع تحریمها وجود نداشت، اما در توافقنامه امضاشده، آمریکا متعهد شده است که طی ۶۰ روز نخست، ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای ایران را آزاد کند و سایر مبالغ را نیز بهتدریج در دسترس قرار دهد. افزون بر این، برخلاف عدم وجود چشماندازی برای توسعه در نسخه آمریکایی، در توافق فعلی تعهد به ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در ایران گنجانده و عملیاتی شده است.
وی با انتقاد از برخی واکنشهای داخلی به این پیروزیها گفت: بسیار مایه تأسف است که با وجود تبریکهای جهانی و حتی عراقیها، برخی در داخل با شعارهای هیجانی مانند مرگ بر سازشگر، سعی در تبدیل پیروزی به شکست دارند. این اقتدار جای افتخار دارد و همان منطق ایرانی است که حتی ترامپ نیز اعتراف کرده که هرگز نتوانستهایم ایرانیها را در مذاکره شکست دهیم. باید برای مردم روشن شود که جمهوری اسلامی ناکارآمد نیست و مشکلات کنونی عمدتاً معلول عوامل تحمیلی و خارج از اراده حاکمیت است. وظیفه ماست که با پیوند دادن پیروزیهای نظامی و قدرت مذاکره، از این سرمایه برای ایجاد ثبات، امنیت و آغاز دوره توسعه در ایران استفاده کنیم.
سیمایی صراف با اشاره به اینکه کشور به این وفاق و توافق نیاز دارد، اظهار کرد: ویژگی دیگر رئیس جمهور مبتنی بر معارف دینی، توجه به رضایت مردم در تصمیمگیری و لحاظ منافع نهایی است. دانشگاه باید چنان که رئیسجمهور به آن اعتماد دارد و از آن انتظار دارد، از برج عاج پایین بیاید و روی زمین، مشکلات کشور، جامعه، دولت و صنعت را حل کند. در این دولت دانشگاهها جان گرفتهاند، بس که ارجاع به دانشگاه شده و پروژه تعریف شده است. خود رئیس جمهور در جلسات مینشیند و پروژها را به دانشگاهها ارجاع میدهد
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری خاطرنشان کرد: از برنامههای اولیه ما این بود که کرامت و عدالت سرلوحه کارخواهد بود و در این کرامت، دانشگاهیان نباید به دنبال وام و قرض و اجارهنشینی باشند، لذا بهبود معیشت در دستور کار است. با مراجع مختلف و شخصیتهای گوناگون، گاهی ۱۰ جلسه صحبت کردیم تا اشکالات حقوقی و قانونی را برطرف کنیم و با جمعی از همکاران به دیوان محاسبات رفتیم تا دغدغههای حقوقی دوستان برطرف شود. هنوز مسئله دامنهدار است، اما ما کوتاه نیامدهایم و امیدواریم با عافیت حل شود.
وی با بیان اینکه نظام قانونی کشور بسیار متورم، متعارض، متناقض و ناکارآمد است، گفت: یعنی یک کاری که راحت میتوان نتیجه گرفت، ۱۷ مرحله در قانون دارد که هر کدام یک طرف دخیل دارد. با همه این موانع در ۴۳ دانشگاه پروژه مسکن کارکنان شروع شده، پنج دانشگاه قطعاً زمینشان را گرفتهاند و پنج دانشگاه دیگر در مرحله ابلاغ هستند. در برخی مناطق با مشکل زمین مواجهیم، اما خوشبختانه دانشگاه فردوسی مشهد، طرح مولدسازی اراضی پیروزی را دارد که شامل ۱۷۰ واحد میشود و طرح تسهیلگری است که تاکنون با برند دانشگاه برای کاهش قیمت معرفی شدهاند و کارهای بزرگی انجام شده است.
سیمایی صراف گفت: در تهران مشکل سختتری داریم اما حتی در تهران هم دو دانشگاه در زمینه مسکن پیش رفتهاند. راهی که ما در دانشگاه فرهنگیان میرویم، تا ما زندهایم به نتیجه نمیرسد. ۱۰۰ هزار دانشجو با ۱۰۰۰ هیئت علمی، سرانه خوابگاه و فضای آموزشی استاندارد نیست و متناسب با نیازها نیست. راهحل وجود دارد و وزیر آموزش و پرورش دغدغه و نگرانی دارد و امیدواریم خروجی کارشناسیها به این منجر شود که معلمان متعهد، متخصص، با نشاط و امیدوار به کشور بدهیم. اقتصاد دانشگاه، اگر با منابع کشور مقایسه شود، بسیار ضعیف است، اما یکی از کارهایی که در این دوره شروع شده است، تشکیل میز اقتصاد دانشگاه بود.
وزیر علوم با اشاره به اینکه منابع خوبی از همین قوانین موجود به دست آوردیم، افزود: دانشگاه فردوسی پیشرو در جذب این منابع است؛ اعتبار مالیاتی خوب جذب کرده و شرکتهای فناورانه خوبی به دانشگاه آورده است. دانشگاه فردوسی مشهد خیلی خوب عمل کرده و به دلیل همین عملکرد خوب، گفتیم از سه برج فناوری که با مشارکت یک مستشار خارجی پیش میرود، یکی در مشهد باشد و به دلیل پیشرفت فناوری در مشهد، این انتخاب صورت گرفت. منابع خوبی در کشور هست و مدل اقتصادی جدیدی تدوین شده که باید به رئیسجمهور ارائه دهیم تا دانشگاهها از منابع پایدارتری برخوردار شوند و اتکا به بودجه دولتی کاهش یابد.
بازآفرینیِ پیوندِ نخبگان و جامعه؛ راهبردی برای گذار از انفعال به اثرگذاریِ عینی در حلِ چالشهای ملی
در ادامه این نشست عبدالرضا جوان جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به اینکه گلایهای که همه ما داریم و معمولاً از مقامات، مسئولان، سیاستگذاران، تصمیمگیران و مجریان مطرح میشود این است که توجه کافی و درستی به نخبگان صورت نمیگیرد، اظهار کرد: موضوع میتواند جنبه دیگری نیز داشته باشد که شاید کمتر به آن توجه شده است، گاهی باید از خود بهعنوان اعضای این جامعه بپرسیم که چرا این اتفاق افتاده است. چون واقعیت این است که فقط در تصمیمگیریها، قانونگذاریها و سیاستگذاریها کمتوجهی نمیشود؛ ما نیز ارتباط محکمی با جامعه نداریم. یعنی جامعه به هر دلیلی شناخت کافی از نخبگان ندارد.
وی افزود: اگر جامعه حس کند که ما واقعاً ارزش کافی برای آن قائل هستیم، به اندازه کافی به مسائلش توجه داریم، به اندازه کافی ارزش خلق میکنیم و به اندازه کافی مشکل جامعه را حل میکنیم، قطعاً توجه بیشتری به نخبگان خواهد کرد. ما باید بیشتر از آنچه تاکنون بوده، به مشکلات جامعه توجه کنیم. وقتی جامعه محصول تلاشهای ما را در زندگی خود ببیند، قطعاً نگاه متفاوتی خواهد داشت. برای نمونه، همکاران ما در دانشگاه علوم پزشکی و جامعه پزشکان این مشکل را ندارند، چون جامعه به طور عینی میبیند که مشکل، درد و بیماریای دارد و مراجعه میکند و آن مشکل حل میشود و به همین دلیل شاید از جهاتی توجه بیشتری به جامعه پزشکی میشود.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با تاکید بر اینکه مشکلاتی که توسط دانشگاههای غیرپزشکی در حوزههای مختلف فنی، مهندسی و علوم انسانی میتواند حل و فصل شود، به مراتب پایهایتر، بنیادیتر و اساسیتر است، تصریح کرد: ولی جامعه هنوز آنگونه که باید و شاید، این را حس نکرده است. یکی از راههای برونرفت، این است که ما بیشتر از آنچه تا به امروز بوده، به دل مشکلات حمله کنیم و به مشکلات مردم در حوزههای مختلف مانند آلودگی هوا، تورم و مسائل اقتصادی، آسیبهای اجتماعی و آسیبهای روانی بپردازیم و توجه کنیم تا جامعه این را حس کند. وقتی جامعه موضوع را حس کرد، آن وقت است که تصمیمگیران نیز نمیتوانند آن را نادیده بگیرند.
جوانجعفری گفت: ریشه خیلی از تصمیمگیریها این است که اگر مردم برای موضوعی ارزش قائل شوند، سیاستگذاران نمیتوانند به آن بیتوجهی کنند. ما کمتر از آنچه هست به دفاع از خود ولو غیرمستقیم میپردازیم؛ کمتر به این میپردازیم که دانشگاهها تاکنون چه کردهاند و چه میتوانند بکنند و چه نسبتی از مشکلات را در حوزههای مختلف، قادر به حل و فصل آن هستند. این چیزی است که کمتر دیده شده است. به هر دلیل، دانشگاه کمتر از جایگاه نخبگان، ارزش نخبگان و دستاوردهای آنان دفاع کرده و معرفی نموده است. شاید به این دو دلیل است که انتظاری که ما از جامعه در نگاه و رویکرد به نخبگان داریم، آنگونه که باید و شاید، برآورده نمیشود.
بازمهندسی حکمرانی آموزش عالی؛ پیشنهاد حضور نمایندگان دانشگاههای مناطق در ساختار تصمیمگیری کلان
سپس مهدی پناهی -رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد- با اشاره به اینکه انتخاب دانشگاه فردوسی مشهد بهعنوان یکی از سه پایلوت بازطراحی زیستبوم نوآوری و فناوری دانشگاههای پروژه با جدیت تمام در حال انجام است، اظهار کرد: بسیار امیدواریم که تا پایان سال، پنج زیرپروژهای را که تعریف کرده بودیم، به پایان برسانیم و دستاوردهایمان را در اختیار وزارت علوم قرار دهیم. طبیعتاً خروجیهای این پروژه، مسیر آموزش، پژوهش و فناوری بهویژه فناوریهای حاصل از پژوهشهای عمیق دانشگاه را برای ایجاد درآمد پایدار هموار خواهد کرد و بهموازات آن، ما بهگونهای منشأ اثر خواهیم شد که در نهایت بتوانیم فارغالتحصیلان توانمندتری را نیز به جامعه عرضه کنیم.
وی افزود: ریاست جمهوری، جناب آقای پزشکیان، مکرراً و بهدرستی از دانشگاهها برای حل مسائل کشور طلب کمک میکنند و راهحل مسائل کشور نیز واقعاً در دانشگاهها وجود دارد. این آمادگی در همه دانشگاههای کشور هست که هر مسئلهای به آنها محول شود، بهدرستی نیز پاسخ دهند و سابق بر این هم اینگونه بوده است؛ در همین جنگ اخیر نیز نتیجه تلاش دانشمندان را در دفاع از کشور شاهد بودیم. برای اینکه مسائل بیشتری به دانشگاهها محول شود، باید این مسائل بهدرستی به آنها سپرده شود.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد با تاکید بر اینکه به جهت تقویت جایگاه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دانشگاهها در هیئت دولت و رشد نقش دانشگاه در حل مسائل، کشور به چند منطقه تقسیم شود، تصریح کرد: دانشگاههای برجستهای در مناطق مختلف حضور دارند و یکی از معتبرترین دانشگاههای هر منطقه، نمایندهای در هیئت دولت داشته باشد تا مسائل منطقه را بازتاب دهد. این کار باعث میشود که هم جایگاه وزارت علوم و بهداشت در سطح مسائل کشور ارتقا یابد و هم جایگاه دانشگاهها در حل مسائل منطقهای بسیار جدیتر گرفته شود.
پناهی خاطرنشان کرد: شاید در تهران این مسئله کمتر مبتلابه باشد، اما در استانها این موضوع بسیار مهم است که دانشگاهها در جایگاه واقعی خود که همان ارائه راهحل برای مسائل است قرار گیرند. گمان میکنم حضور چند تن از روسای دانشگاههای برتر ایران در کنار وزیر علوم در هیئت دولت، برای حل مسائل کشور، بهویژه در زمینه ارجاع آن مسائل به درون دانشگاهها، بسیار کمککننده خواهد بود.
