وقتی ناکامی هم در فوتبال ایران جشن گرفته میشود
برخلاف آنچه در فوتبال حرفهای دنیا دیده میشود؛ جایی که حذف با استعفا، پاسخگویی و پذیرش مسئولیت همراه است، در ایران خبری از پاسخگویی نیست؛ بازیکنان به گشتوگذار و خرید سوغاتی میروند، سرمربی از «دستاوردها» سخن میگوید و فدراسیون هم مردم را به استقبال از «قهرمانان» دعوت میکند.
جام جهانی ۲۰۲۶ قرار بود متفاوت باشد. جام برای اولین بار ۴۸ تیمی شده بود، مرحله حذفی از ۱۶ تیم به ۳۲ تیم افزایش یافته بود و تقریباً همه کارشناسان معتقد بودند اگر قرار باشد ایران یک بار طلسم صعود به دور حذفی را بشکند، همین جام بهترین فرصت است.
اما نه تنها این اتفاق نیفتاد، بلکه ایران با سه امتیاز از سه بازی و بدون حتی یک برد، بدترین نتیجه تاریخ خود در ادوار جام جهانی را ثبت کرد و در رتبه سیوسوم مسابقات ایستاد؛ درست یک پله پایینتر از آخرین تیم صعودکننده.
در فوتبال حرفهای، حذف پایان ماجرا نیست؛ آغاز پاسخگویی است.
کره جنوبی حذف شد و ساعاتی بعد هونگ میونگ بو، سرمربی تیم استعفا داد. اسکاتلند حذف شد و استیو کلارک از سمتش کنار رفت. هلند با شکستی تلخ کنار رفت و رونالد کومان مسئولیت نتایج را پذیرفت و استعفا کرد. پس از حذف شب قبل اکوادور، سباستین بکاچسه از هدایت اکوادور کناره گرفت. مارسلو بیلسا پس از حذف اروگوئه، در نشست خبری استعفایش را اعلام کرد و سابری لاموچی، سرمربی تونس نیز پس از شکست سنگین ۵ بر ۱ مقابل سوئد در همان بازی اول جام، توسط فدراسیون اخراج شد و اولین مربی برکنار شده جام ۲۰۲۶ لقب گرفت. در کشورهای مختلف، فدراسیونها، سرمربیان و حتی بازیکنان میدانند که وقتی هدف محقق نمیشود، افکار عمومی حق دارد توضیح بخواهد.
اما در ایران، روایت دیگری در حال شکل گرفتن است.
چند ساعت بعد از حذف، تصاویر گشتوگذار بازیکنان و اعضای کادر فنی در خیابانهای تیخوانا و خرید سوغاتی منتشر شد. سپس سرمربی تیم ملی مقابل چند شهروند مکزیکی ایستاد و از «دستاوردهای» تیم ملی گفت؛ حتی به نقل قولی از ژوزه مورینیو استناد کرد که اساساً جعلی بودن آن مدتهاست مشخص شده است.
و حالا، در شرایطی که تیم ملی بدون تحقق مهمترین هدفش به کشور برمیگردد، فدراسیون فوتبال از مردم دعوت کرده است برای استقبال از «قهرمانان ایران» به فرودگاه بروند.
سؤال اینجاست؛ قهرمانی در چیست؟
حمایت از تیم ملی یک ارزش است، اما حمایت با تقدیر بیقیدوشرط تفاوت دارد. اگر هر نتیجهای، حتی شکست در مناسبترین فرصت تاریخ برای صعود، با مراسم استقبال و شعارهای حماسی همراه شود، چه انگیزهای برای اصلاح باقی میماند؟
هواداران از تیم ملی انتظار قهرمانی جهان نداشتند. انتظارشان عبور از مرحلهای بود که با گسترش جام جهانی، دستیافتنیتر از هر زمان دیگری به نظر میرسید. انتظارشان این بود که پس از سه سال حضور امیر قلعه نویی، نشانهای از پیشرفت دیده شود؛ نه اینکه حذف، دوباره با واژههایی مانند «بدشانسی»، «آزمایش الهی» یا روایتهای اغراقآمیز توجیه شود.
فوتبال حرفهای با ستایشِ شکست پیشرفت نمیکند. با پذیرش مسئولیت پیشرفت میکند.
هیچکس به خاطر یک انتقاد از عملکرد، بیوطن یا ضدتیم ملی نمیشود. اتفاقاً مطالبه پاسخگویی، نشانه احترام به پیراهن تیم ملی است. پیراهنی که باید آنقدر ارزشمند باشد که شکست در آن، نیازمند توضیح باشد؛ نه برگزاری مراسم استقبال.
