مشکل اصلی سینمای مستند، نبود مسیر ارتباطی با مخاطب است

شراره عطاری، مستندساز، درباره واکنش مخاطبان به «پهلوانان نمی‌میرند» گفت هدفش از ساخت این فیلم، فراتر رفتن از دایره مخاطبان تخصصی سینما و پیوند دادن فیلم با تجربه‌ها و چالش‌های زیسته مردم بوده است. او ادامه داد: واکنش‌ها فراتر از انتظارم بود. برای من امیدوارکننده بود که افرادی بدون هیچ شناخت قبلی از محسن قاسمی، با فیلم هم‌ذات‌پنداری کردند. سکوت‌ها و لحظات تامل مخاطبان پس از نمایش فیلم نشان می‌داد که اثر از روایت یک سرگذشت فردی فراتر رفته و به تجربه‌ای انسانی تبدیل شده است.

عطاری درباره واکنش خانواده و دوستان محسن قاسمی نیز بیان کرد: مواجهه خانواده و دوستان محسن با فیلم، به دلیل بازخوانی رنج‌های مشترک‌شان دشوار بود؛ اما توانستم با نگاهی فارغ از قضاوت و با حفظ حرمت و شأن انسانی محسن، این داستان را روایت کنم و این احترام به سوژه در واکنش آنها نیز بازتاب داشت.

او درباره ماندگارترین بازخوردی که از نمایش فیلم دریافت کرده است، گفت: ماندگارترین لحظه برای من، تاثیر عینی فیلم بر زندگی مخاطب است. پیام‌هایی که از افراد درگیر با مسئله اعتیاد یا خانواده‌های آنها دریافت می‌کنم، بزرگترین دستاورد من است. اینکه کسی پس از تماشای فیلم بگوید این فیلم تلنگری بوده تا دوباره به مسیر زندگی‌ خود فکر کند، همان چیزی است که به دنبالش بودم.

 سینماحقیقت و مسئله دیده‌شدن مستند

عطاری درباره ویژگی برجسته جشنواره «سینماحقیقت» گفت: بزرگترین امتیاز سینماحقیقت، فراهم کردن فضایی حرفه‌ای برای دیده شدن و نقد مستندهای مستقل است؛ فضایی که برای فیلم‌های تجربی اهمیت زیادی دارد.

او در عین حال، مسئله اصلی سینمای مستند را فراتر از جشنواره دانست و تاکید کرد: در سینما مستند خلا جدی سازوکار توزیع و تبلیغ وجو دارد. وقتی برای سینمای بدنه بیلبوردها و تبلیغات گسترده وجود دارد، مخاطب مستند اساسا از وجود چنین آثاری بی‌خبر می‌ماند. سینماحقیقت جایگاه مستند را تثبیت می‌کند، اما نباید بار اصلی معرفی فیلم بر دوش مستندساز مستقل باقی بماند.

عطاری افزود: حمایت‌های دولتی نباید صرفا در مرحله تولید محدود شود؛ بلکه لازم است همزمان با آن، بودجه و امکانات جدی‌تری برای اکران، معرفی و فرهنگ‌سازی برای تماشا اختصاص یابد. تا زمانی که مسیر رسیدن فیلم به مخاطب فراهم نشود، نمی‌توان از مردم انتظار داشت به دنبال مستند بروند.

 دو تجربه متفاوت از مواجهه با مخاطب

این مستندساز درباره تفاوت حضور «پهلوانان نمی‌میرند» در سینماحقیقت با اکران‌های عمومی توضیح داد: حضور در سینماحقیقت برای من یک فرصت حرفه‌ای ارزشمند است. در این فضا، فیلم در معرض نگاه دقیق همکاران، منتقدان و اهالی سینما قرار می‌گیرد و وجوه فنی، ساختاری و روایی آن در محیطی تحلیلی و کارشناسانه بررسی می‌شود. تعاملات تخصصی و شنیدن نقد همکاران، برای رشد نگاه من به عنوان یک مستندساز اهمیت زیادی دارد.

او ادامه داد: اکران‌های عمومی تجربه‌ای متفاوت و مکمل دارند و امکان مواجهه مستقیم با مخاطب اصلی فیلم را فراهم می‌کنند. اگر سینماحقیقت بستر محک ساختار و زبان سینمایی فیلم است، اکران‌های عمومی بستر محک تاثیرگذاری اجتماعی آن است.

شراره عطاری در پایان گفت: همین تجربه دوباره به من ثابت کرد که مشکل اصلی سینمای مستند، نبود مخاطب نیست، بلکه نبود مسیر ارتباطی است. مستند برای دیده شدن به سرمایه‌گذاری فرهنگی نیاز دارد تا از فضای محفلی جشنواره‌ها خارج شود و به دست همان مردمی برسد که «پهلوانان نمی‌میرند» را اساسا برای آنها ساخته‌ام.

«پهلوانان نمی‌میرند»  درباره محسن قاسمی، کشتی‌گیر و قهرمان آسیا، است که در مسیر زندگی حرفه‌ای خود با اعتیاد درگیر شد و پیامدهای این بحران، مسیر زندگی و فعالیت ورزشی او را تحت تاثیر قرار داد. این فیلم پیش‌تر در بخش مسابقه ملی پانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» در آذر ۱۴۰۰ به نمایش درآمد و پس از آن، در سال ۱۴۰۵ اکران عمومی آن توسط گروه سینمایی «هنروتجربه» آغاز شد، مراسم رونمایی و اکران افتتاحیه فیلم نیز ۱۸ خردادماه در پردیس سینمایی چارسو برگزار شد.