شرط واشنگتن برای فروش F-۳۵ به آنکارا
اگرچه ممنوعیت فروش جنگندههای «اف-۳۵» همچنان پابرجاست، اما واشنگتن لغو این ممنوعیت را مشروط بهعدم استفاده از سامانه «اس-۴۰۰» و خارج کردن آن از ترکیه کرده است.
به نظر نمیرسد آن دستاوردهایی که ترکیه روی کسب آنها از طریق میزبانی اجلاس ناتو — با حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا — حساب باز کرده بود، به این زودیها محقق شوند.
این دستاوردهای مورد انتظار، عمدتاً شامل لغو ممنوعیت خرید جنگندههای اف-۳۵ و رفع تحریمهای نظامی آمریکا (موسوم به کاتسا) بود که مانع توسعه صنایع دفاعی ترکیه میشوند. ترکیه در سال ۲۰۱۹ و در اواخر نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، از برنامه تولید جنگندههای اف-۳۵ کنار گذاشته شده بود.
این تحولات در پی امتناع غرب از فروش موشکهای «پاتریوت» به این کشور رخ داد؛ رد درخواستی که آن کشور را بهویژه پس از تلاش برای کودتای ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ و طرح اتهام دست داشتن غرب در آن به سمت روسیه برای خرید موشکهای پیشرفته «اس-۴۰۰» سوق داد.
اگرچه ممنوعیت فروش جنگندههای «اف-۳۵» همچنان پابرجاست، اما واشنگتن لغو این ممنوعیت را مشروط بهعدم استفاده از سامانه «اس-۴۰۰» و خارج کردن آن از ترکیه کرده است و دلیل این شرط راعدم سازگاری این سامانه با سیستمهای دفاعی ناتو عنوان میکند.
ترکیه فقدان هواپیماهای آمریکایی را نوعی کاستی در توانمندیهای هوایی خود میداند، بهویژه با توجه به اینکه رقبای آن یعنی یونان و اسرائیل هماکنون از این مدل جنگنده مدرن برخوردارند.
از این رو، اظهارات ترامپ هنگام ورود به فرودگاه آنکارا مبنی بر لغو ممنوعیت فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه، خشم یونان و اسرائیل را برانگیخت؛ اسرائیل نیز برنامههایی را برای اعمال فشار بر ایالات متحده جهت جلوگیری از فروش این هواپیماها که قرار بود ترکیه تنها پنج فروند از آنها را دریافت کند، فاش کرد. نگرانی آنکارا زمانی تشدید شد که ترامپ پس از پایان سفر خود، از وعدهاش عقبنشینی کرد و اظهار داشت که پس از بازگشت به کاخ سفید، این موضوع را بررسی خواهد کرد.
روز گذشته رسانههای ترکیه به شدت تحت تأثیر گزارشی قرار گرفتند که نخستین بار در روزنامه یونانی «کاتیمرینی» منتشر شده و سپس به عنوان تیتر اصلی روزنامه مخالف دولت، «قرار» (Karar)، بازتاب یافته بود.
این گزارش فاش کرد که در تاریخ ۱۰ ژوئیه یعنی دو روز پس از پایان اجلاس سران ناتو، ده تن از قانونگذاران دموکرات آمریکایی نامهای چهارصفحهای برای ترامپ ارسال کردند.
آنها در این نامه نسبت به فروش جنگندههای اف-۳۵ به آنکارا، پیش از حلوفصل قطعی مسئله سامانه موشکی اس-۴۰۰، هشدار دادند؛ راهحلی که ممکن است، آنگونه که روزنامههای ترکیه اشاره کردهاند، از طریق فروش این سامانه به طرفی ثالث، نظیر قطر یا امارات، محقق شود. این نامه همچنین روابط خانواده ترامپ و سفیر آمریکا در آنکارا و نیز تام باراک با ترکیه، و همچنین تأثیر این مناسبات شخصی و خانوادگی بر منافع ملی ایالات متحده را مورد پرسش قرار داد.
در تحولی مرتبط، وزارت امور خارجه ایالات متحده به نمایندگی از ترامپ نامهای برای قانونگذاران دموکرات به نمایندگی از «وسلی بل» ارسال کرد که در آن تصریح شده است ترکیه هنوز الزامات لازم برای خرید جنگندههای اف-۳۵ را برآورده نکرده و در نتیجه، هیچیک از این هواپیماها به این کشور فروخته نخواهد شد.
این نامه همچنین بدون ارائه شواهد و مدارک مدعی است که نهادهای دولتی و خصوصی ترکیه همچنان به جمعآوری وجوه «غیرقانونی» از عموم مردم و انتقال آن به حماس ادامه میدهند؛ موضوعی که باعث شد روزنامه «قرار» (Karar) با انتشار تیتری با عنوان «هشدار فلسطینی درباره اف-۳۵ها»، این پرسش را مطرح کند که آیا این مسئله شرط جدیدی برای نهایی کردن این قرارداد محسوب میشود یا خیر.
بر اساس سندی که وزارت امور خارجه آمریکا برای کنگره و وزارت خزانهداری ارسال کرده است، تداوم جریان غیرقانونی انتقال وجوه به حماس مایه نگرانی واشنگتن است؛ سازمانهایی که در ترکیه فعالیت میکنند از جمله «انجمن حمایت غازی» (Ghazi Support Association)، «طریقالحیات» (Path of Life) و «دستان سفید فلسطینی» (Palestinian White Hands) از طریق شبکههای مالی و صرافیهای ثبتنشده و فاقد مجوز، برای این جنبش پول ارسال میکنند.
این سند همچنین آنکارا را مسئول تداوم این وضعیت میداند و تأکید میکند که فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه بدون برآورده شدن پیششرطهای لازم امکانپذیر نخواهد بود؛ بهویژه اینکه ترکیه باید تضمین دهد که در آینده سامانههای اس-۴۰۰ یا تجهیزات مشابه را خریداری نخواهد کرد.
در مقابل، این نامه به مواردی میپردازد که ترکیه در آنها نقشی «مثبت» ایفا کرده است؛ از جمله متقاعد کردن حماس برای پذیرش توافق آتشبس غزه و طرح صلح ترامپ برای منطقه، و همچنین مشارکت آنکارا در «شورای صلح» که توسط رئیسجمهور آمریکا تشکیل شده است.
این نامه میافزاید که نفوذ ترکیه بر شاخه سیاسی حماس به نفع ایالات متحده است و نقش این کشور در میانجیگری میان روسیه و اوکراین و همچنین میان آذربایجان و ارمنستان در کنار تلاشهایش برای مبارزه با داعش و تروریسم در منطقه در راستای منافع ملی ایالات متحده قرار دارد.
