شی جینپینگ، چگونه مانع کودتا علیه خود میشود؟
وزارت دفاع چین روز دوشنبه خبر داد، قدرتمندترین ژنرال این کشور تحت بازجویی قرار گرفته است. همین خبر کوتاه، تبدیل شد به آغاز گمانهزنیها درباره این رویداد؛ از احتمال تلاش ژانگ یوشیا برای کودتا گرفته تا ادامه تکاپوی شی جینپینگ برای پاکسازی فساد در ارتش چین و تقویت ارتش این کشور برای زمانی که ممکن است علیه تایوان به زور متوسل شود.
به گزارش نیوزویک دستگیری و بازجویی از ژانگ پس از پاکسازی سال گذشته که دو فرمانده دیگر انجام شده است. طوری که با این دستگیری کمیسیون نظامی چین دیگر فقط دو عضو دارد: رئیس جمهور چین و ژنرال ژانگ شنگمین، رئیس واحد انضباطی ارتش آزادیبخش این کشور که به زعم بسیاری در حد مجری برنامههای شی است.
حضور فقط دو نفر در راس اقتدار نظامی هر کشوری نشان دهنده تمرکز گسترده قدرت توسط رهبری آن است. حتی مائو تسه تونگ، رئیس فقید حزب کمونیست چین هم در کمیسیون نظامی خود پنج نفر را گنجانده بود. در چین، ارتش آزادیبخش خلق ارتش حزب است، اما به طور سنتی فضای اداره امور خود به طور مستقل را در دست دارد کمیسیون نظامی نیز جایی است که ارتش و دولت با هم ارتباط برقرار می کنند.
مبارزه با فساد یا مبارزه با کودتا
بنابر اخبار رسمی که چین منتشر کرده، ژانگ یوشیا و لیو ژنلای که او نیز از افسران رده بالای ارتش است و اکنون دستگیر شده، بخاطر تخطی از قوانین و نظم ارتش باید پاسخگو باشند اما ناظران احتمال میدهند این دو بخاطر تلاش برای کودتا دستگیر شدهاند.
همانطور که «مادرن دیپلماسی» در تحلیلی بر این رویداد نوشته است، از زمان پنجمین نشست عمومی بیستمین کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی چین که اوایل ماه ژانویه برگزار شد، و غیبت این دو نفر در آن، شایعات درباره آنها در شبکههای اجتماعی آغاز شد.
برخی حدس میزدند، ممکن است آنها بیمار شده یا به خارج از کشور سفری ویژه کرده باشند. اما جنجالیترین شایعه مبنی بر این بود که آنها به همراه چند نفر دیگر به دلیل سازماندهی کودتای نظامی دستگیر شدهاند.
تاریخ چه میگوید؟
وزارت دفاع ملی چین در بیانیه رسمی خود تلاش کرد، به این شایعات پایان دهد اما پیامدهای سیاسی آن ادامه دارد. زیرا همگان میدانند که برای شی وفاداری در ارتش آزادیبخش خلق اهمیت بسیاری دارد و در کنار آن مبارزه با فساد نیز از آغاز دوره دوم ریاست جمهوری او سرلوحه همه اقدامات قرار گرفته است.
سال 2024 به همین دلیل بود که شی وی فنگهه و لی شانگفو، از اعضای کمیسیون نظامی مرکزی و وزرای دفاع ملی را تحت عنوان تخلفات انضباطی و اتهامات فساد از حزب اخراج کرد. هه ویدونگ، معاون رئیس کمیسیون نظامی مرکزی و میائو هوآ، از دیگر اعضای کمیسیون نظامی مرکزی بودند که اکتبر 2025 در جریان چهارمین نشست از بیستمین کنگره ملی برکنار شدند. هه ویدونگ، عالیرتبهترین مقام نظامی بود که در دوره پس از انقلاب فرهنگی پاکسازی شد.
اگرچه تجربه تاریخی در سراسر جهان نشان داده، رهبری که نتواند ارتشی را تربیت کند که به او وفادار باشد، محکوم به شکست است اما عکس آن نیز صادق است: در تاریخ نیز نمونههایی بودهاند که تصمیم گرفتهاند، حمایت نظامیان را کسب کرده و رهبر خود را برکنار کنند. و البته برخی از آنها در این راه موفق بوده و برخی شکست خوردهاند.
در همین کشور چین، هوآ گوئوفنگ با حمایت قاطع مارشال یه جیاناینگ در انجام کودتا علیه باند چهار نفره موفق بود. این به هوآ اجازه داد تا علیه جیانگ چینگ، همسر مائو و همکارانش قیام کرده و پس از سرنگون کردن آنان، آنها را محاکمه کند.
البته در صورت عدم حمایت نظامی سناریوی دیگری نیز میتواند رخ دهد: حذف فیزیکی رهبر! این اقدام هرچند حاوی خطر قابل توجهی است اما در عین حال اگر کسانی که دست به این اقدام میزنند، بتوانند حرکتی سریع داشته باشند و بسرعت کنترل دستگاه امنیت ملی را در دست بگیرند، موفق به تغییر حاکمیت با کمترین هزینه خواهند شد.
مرد شکستناپذیر
اما در حال حاضر با توجه به جایگاه مستحکم چین به نظر نمیرسد، مخالفان او بتوانند به چنین نتیجهای دست یابند. زیرا شی جینپینگ از سال 2012 تا کنون با ایده «رویای چینی» توانسته بخش زیادی از مشکلات اقتصادی مردم این کشور را برطرف کند. همین بهبود شرایط اقتصادی باعث شده، مردم این کشور با وجود نارضایتی از شرایط سیاسی موجود، که در برخی مناطق این کشور درصد آن بالا است، به حضور شی جینپینگ در قدرت راضی هستند و شرایط کنونی را قابل تحمل میدانند. شی نیز که این را دریافته، بدون توجه به خواستههای دموکراتیک مردم، همچنان به تلاشها برای بهبود وضعیت اقتصادی در این کشور ادامه میدهد.
