خطرات یک ترامپ اردک لنگ/ او تا کجا برای ساختن صلح و جنگ پیش خواهد رفت؟
با پایان یافتن انتخابات میاندورهای، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اکنون به یک «اردک لنگ» (رئیسجمهور در دوره پایانی مسئولیت) تبدیل شده است.
در یک گزارشی به قلم دانیل دبلیو. درزنر و الیزابت ان. ساندرز آمده است:
با پایان یافتن انتخابات میاندورهای، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اکنون به یک «اردک لنگ» (رئیسجمهور در دوره پایانی مسئولیت) تبدیل شده است. رؤسای جمهور دوره دوم که کنترل کنگره را از دست میدهند، باید با این واقعیت مواجه شوند که زمان قانونگذاریهای شاخص یا سایر ابتکارات سیاست داخلی به پایان رسیده است. آنان هنگامی که به میراث دوره خود میاندیشند، غالباً به سیاست خارجی روی میآورند؛ جایی که اختیارات ریاستجمهوری به آنها اجازه میدهد فارغ از قید و بندهای سیاست داخلی دست به اقدام بزنند. برای یک رئیسجمهور اردک لنگ غیرمعمول نیست که دست به دستیابی به یک هدف والا و نهایی در خارج از کشور بزند. به عنوان مثال، بیل کلینتون، رئیسجمهور ایالات متحده، در پایان دوران ریاستجمهوری خود تلاش زیادی را به کار بست تا پیشنهادی را برای دستیابی به توافق نهایی در مناقشه اسرائیل و فلسطین پیش ببرد. با این حال، دوره اردک لنگ ترامپ شبیه به پیشینیانش نخواهد بود. او پیش از این دورهای را گذرانده که در آن زمان بهطور گسترده به عنوان مرحله اردک لنگ شناخته میشد یعنی بین نوامبر ۲۰۲۰ و ژانویه ۲۰۲۱ و او از آن دوره برای به چالش کشیدن نتیجه انتخابات، علیرغم شواهد روشن مبنی بر پیروزی جو بایدن استفاده کرد. ترامپ نخستین رئیسجمهور در ۱۰۰ سال گذشته است که دو دوره غیرمتوالی خدمت کرده و بنابراین تنها رهبر آمریکایی در حافظه زنده است که دومین دوره اردک لنگ را تجربه میکند دورهای که این بار بیش از دو سال به طول میانجامد. با در دست گرفتن کنترل مجلس نمایندگان و سنا توسط دموکراتها، تهدید استیضاح یا تحقیقات درباره معاملات تجاری خانواده ترامپ، احتمالاً باعث میشود رئیسجمهور احساس کند در گوشهای گیر افتاده و خشمگین است و همین امر است که باقیمانده دوره ترامپ را تا این حد خطرناک میکند. ترامپ در تنگنا قرارگرفته، بدون هیچ کانال سازنده و مشخصی در سیاست خارجی برای هدایت انرژی خود بهاحتمال قوی در عرصه بینالمللی واکنشهای تند و پرخاشگرانه نشان خواهد داد و کنگره حتی اگر تحت کنترل دموکراتها باشد، قدرت چندانی بر مدیریت روزمره او در سیاست خارجی نخواهد داشت. راههای زیادی وجود دارد که ترامپ میتواند از طریق آنها دست به اقدامات تند بزند؛ مطرح کردن تهدیدهای جدید علیه کانادا، راهاندازی حملات تازه به ائتلافهای ایالات متحده، یا تبانی با روسیه یا چین به قیمت آسیب به اوکراین یا تایوان؛ اما تبدیل این تهدیدها به سیاست عملی نیازمند تلاشهای جدی مانند بازآرایی نیروهای آمریکایی یا مذاکره طاقتفرسا با سایر قدرتهای بزرگ است. دو جایی که ترامپ میتواند بیشترین خسارت را وارد کند، ایران و کوبا هستند. به نوشته نیویورک تایمز، دولت ترامپ و اسرائیل برنامههایی را برای حملات جدید به ایران بلافاصله پس از پایان انتخابات میاندورهای تدوین کردهاند. تلاش نهایی برای وادار کردن تهران به تسلیم بعید است به نتیجه برسد و اقتصاد جهانی و همچنین امنیت و ثبات متحدان حوزه خلیج فارس را به خطر خواهد انداخت. ترامپ همچنین ممکن است برای تغییر رژیم در کوبا تلاش کند. اقدام نظامی علیه هر دو تنها نیازمند موافقت شخص ترامپ است. در حالی که هیچ انتخابی در افق پیش رو نیست، تنها چیزی که رئیسجمهور را در خارج از کشور محدود میسازد، ادراک و تصور او از میراث بهجاماندهاش است.
یک پا بیرون از در
ما رؤسای جمهور را زمانی «اردک لنگ» تعریف میکنیم که دیگر نیازی به رقابت در انتخابات اعم از ریاستجمهوری یا میاندورهای نداشته باشند. برای یک رئیسجمهور یکدورهای که در رقابت مجدد شکست خورده، این دوره تنها چند ماه، یعنی فاصله بین انتخاب جانشین و مراسم تحلیف طول میکشد. برای یک رئیسجمهور دوره دوم، این زمان میتواند دو سال به طول بینجامد؛ یعنی فاصله میان انتخابات میاندورهای تا زمانی که دفتر کار خود را ترک میکند. ترامپ که هرگز علاقه خاصی به سرنوشت سیاسی سایر جمهوریخواهان نداشته، بعید است اجازه دهد انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ بر تفکر او تأثیر بگذارد. رهبران اردک لنگ با رهایی از بار مسئولیت مبارزات انتخاباتی و قانونگذاری، و در حالی که غالباً فاقد سرمایه سیاسی داخلی هستند، تمایل دارند به سمت دیپلماسی چرخش کنند و در خارج از کشور ریسکهایی را بپذیرند که قبلاً جرئت انجام آنها را نداشتند. کلینتون تلاش کرد در پایان دوره دوم خود یک توافق صلح میان اسرائیل و فلسطین را میانجیگری کند و مقدمات سفر رئیسجمهور به کره شمالی را فراهم سازد. پس از شکست در انتخابات میاندورهای ۲۰۱۴، باراک اوباما رئیسجمهور وقت توافق هستهای ایران را به سرانجام رساند و روابط با کوبا را عادیسازی کرد.
رؤسای جمهور اردک لنگ همچنین از نیروی نظامی به شیوههایی استفاده کردهاند که شاید در آستانه انتخابات دست به آن نمیزدند. به عنوان مثال، جورج اچ. دابلیو. بوش در اواخر سال ۱۹۹۲ با مداخله در سومالی، ماموریتی محدود برای کاهش قحطی آغاز کرد. بیش از یک دهه بعد، در سال ۲۰۰۷، جورج دابلیو. بوش پس از یک انتخابات میاندورهای سخت که در آن رأیدهندگان این پیام را فرستادند که او باید از جنگ شکستخورده آنجا عقبنشینی کند، افزایشی در اعزام نیروها برای تثبیت اوضاع عراق ایجاد کرد. نتایج این اقدامات پرریسک در سیاست خارجی متفاوت بوده است. مذاکرات کلینتون میان اسرائیل و فلسطین به شکست انجامید؛ پیروزیهای دیپلماتیک اوباما کوتاهمدت بود؛ مأموریت جورج اچ. دابلیو. بوش در سومالی تا حد زیادی در جلوگیری از گرسنگی موفق بود اما ریشههای منازعه را دستنخورده باقی گذاشت و کلینتون را وسوسه کرد تا مأموریت را گسترش دهد که پیامدهای فاجعهباری به همراه داشت؛ و اعزام مجدد نیروهای جورج دابلیو. بوش در عراق اگرچه خشونتها را در کوتاهمدت فرو نشاند، اما اقدام چندانی برای تثبیت دائمی آن کشور انجام نداد. این تلاشها حداقل با نظرخواهی از بخشهای مربوطه حکومت و کارشناسان بیرونی مورد بحث و برنامهریزی قرار گرفته بودند. اهداف آنها شفاف بود، حتی اگر محقق نشدند. و در هر مورد، رئیسجمهور تلاش کرد تا سیاستهای خود را توضیح داده و توجیه کند معیارهایی که ترامپ بهطور معمول در برآورده ساختن آنها ناکام مانده است.
ریسک نهایی
با تضعیف جایگاه ترامپ پس از انتخابات میاندورهای، در حالی که او همچنان در پی کسب جایزه صلح نوبل است، شاید انتظار برود که او به دیپلماسی روی آورد. اما مشکل اینجاست که او پیش از این بسیاری از مانورهای متداول و آشکارِ دوران اردک لنگ را فرسوده و خرج کرده است. ترامپ در دوره نخست خود با خروج از توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران، سه بار دیدار با کیم جونگ اون رهبر کره شمالی، جایگزین کردن پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی با پیمان منطقهای مورد نظر خود، تسهیل عادیسازی روابط میان اسرائیل و چند کشور عربی و خروج از مجموعهای از معاهدات بینالمللی، شانس خود را برای اقدامات بزرگ در سیاست خارجی امتحان کرد. او از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۵، بر برقراری آتشبس در غزه و دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، نظارت داشته است.
انتظار نمیرود ترامپ به بیشتر این ابتکارات بازگردد، چرا که به مرزهای آنچه دیپلماسی نمایشمحور او میتواند به دست آورد، رسیده است. به عنوان مثال، ترامپ وعده داده بود گرینلند را تصرف کند، اما در نهایت به توافقی رضایت داد که حضور نظامی ایالات متحده را در این سرزمین گسترش میدهد. «شورای صلح» او نیز که آن را به عنوان رقیبی برای شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح کرده بود، همچنان بلاتکلیف و بیرمق خواهد ماند، زیرا سایر کشورها اکنون نیاز کمتری به کرنش در برابر هر تصمیم ناگهانی او احساس میکنند. اقدامات پرریسک دیگری نیز وجود دارد که ترامپ میتواند برای ایجاد پرستیژ به عنوان یک صلحساز امتحان کند؛ نظیر تلاش برای پایان دادن به منازعات لاینحل در کشمیر یا سودان؛ اما اینها حتی در بهترین شرایط نیز مسائلی فوقالعاده دشوار برای حلوفصل هستند. حتی تحمیل یک توافق یکجانبه در این موارد مستلزم سطحی از ظرافت، تخصص منطقهای و صبر است که ترامپ فاقد آن است. همانطور که ادعاهای تردیدآمیز او مبنی بر پایان دادن به مجموعهای از منازعات که بسیاری از آنها هنوز ادامه دارند نشان میدهد، او به ندرت زمان باارزشی را صرف دیپلماسی واقعی میکند.
شاید بزرگترین مانوری که ترامپ میتواند انجام دهد، ایجاد یک «کنسرت قدرتهای بزرگ» باشد تالاری که در آن او، ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه، و شی جینپینگ رهبر چین، برای تحمیل نظم جهانی با یکدیگر همکاری کنند. با این حال، همانند اکثر دیدارهای قبلی او با پوتین و شی، نشستهای آتی نیز بعید است نتیجه ملموسی داشته باشد. نه روسیه و نه چین علاقه چندانی به معاهده سهجانبه تسلیحات هستهای که ترامپ مطرح کرده نشان ندادهاند. آنها همچنین تمایلی ندارند که ایران را برای تن دادن به توافق با ایالات متحده تحت فشار قرار دهند. ترامپ میتواند از آن نشستها برای قربانی کردن اوکراین یا تایوان در امید ناامیدانهاش برای دستیابی به یک توافق صلح استفاده کند. اما همانطور که دو سال گذشته نشان داده است، پوتین علاقهای به مصالحه ندارد و از منابع کافی برای ادامه جنگ برخوردار است. شی نیز تایوان را یک مسئله داخلی چین میداند و بعید است هیچ محدودیتی را بر رویکرد خود نسبت به این جزیره بپذیرد. ترامپ در نهایت متوجه خواهد شد که بهرهبرداری از پرستیژ تبلیغاتی و رسانهای نشست سه رهبر، برای او بسیار بهتر از تلاش واقعی برای دستیابی به هرگونه توافق است.
یک اقدام نهایی پیش از رفتن
احتمال اینکه ترامپ در قبال ایران دست به اقدام بزند از همه بیشتر است. به نظر میرسد او معتقد است که تشدید جنگ میتواند بنبست کنونی را بشکند و میراث او را نجات دهد. اما رهبران ایران در برابر فشار و نیروی بیشتر عقبنشینی نخواهند کرد. در عوض، آنها احتمالاً حملات به کشتیرانی تجاری را افزایش داده، به متحدان حوزه خلیج فارس ضربه میزنند و ژستهای دیپلماتیک را تا زمان خروج ترامپ از قدرت نادیده میگیرند. علاوه بر این، گزینههای خود ترامپ نیز ممکن است محدود باشد: تشدید رادیکالتر تنش توسط ایالات متحده علیه ایران، مانند اعزام نیرو به جزیره خارگ، احتمالاً در میان پایگاه رایدهندگان او چنان نامحبوب خواهد بود که از آن اجتناب خواهد کرد. حتی سرسختترین حامیان ترامپ نیز از قیمتهای بالایی که جنگ او به بار آورده خسته شدهاند. شعلهور شدن مجدد منازعه میتواند جهان را به یک بحران اقتصادی فرو ببرد. ترامپ همچنین ممکن است برای تحمیل تغییر رژیم در کوبا تلاش کند. او برای تضعیف توان دفاعی کوبا، در بخش عمدهای از سال ۲۰۲۶ یک تحریم همهجانبه را بر این جزیره تحمیل کرده است. با قطع شدن شریان حیاتی ونزوئلا و قطعی برق به جز چند ساعت در روز، مصائب اقتصادی و رنجهای انسانی در کوبا در ماههای اخیر بهشدت وخیمتر شده است. سرنگونی حکومت کوبا اولویت شخصی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ است و با دکترین دانرو ادعای برتری و برتریجویی ایالات متحده در نیمکره غربی همسو است. برای ترامپ، حمله به کوبا جذاب خواهد بود زیرا نیازمند تجهیزات نظامی چندانی نیست و دستکم در ذهن او مشکلی را حل میکند که رؤسای جمهور ایالات متحده از زمان پایان دولت آیزنهاور با آن دست به گریبان بودهاند. اگر ترامپ در باتلاق ایران گرفتار نشده بود، شاید تا الان اقدام علیه کوبا را آغاز کرده بود. البته، همانطور که الکساندر دانز، پژوهشگر علوم سیاسی نشان داده است، استفاده از زور برای تحقق تغییر رژیم به ندرت به نتیجه میرسد و اغلب به پیامدهای غیرقابلپیشبینی میانجامد که در مورد کوبا، میتواند به معنای ورود موج جدیدی از پناهجویان به ایالات متحده باشد. اما یک ترامپِ اردک لنگ ممکن است آن را ریسکی بداند که ارزش امتحان کردن دارد، به این امید اندک که بتواند رئیسجمهوری باشد که سرانجام رژیم کمونیستی را سرنگون میکند. ترامپ در سیاست خارجی، عاشق چیزی بیشتر از تلاش برای شکافتن یک گره کور نیست. او همچنین ممکن است تغییر رژیم در کوبا را راهی برای انحراف افکار عمومی از شکست خود در ایران ببیند. احتمال دیگر این است که ترامپ تلاشهای سیاست خارجی خود در خارج از کشور را بر ثروتاندوزی خانوادهاش متمرکز کند. او پیش از این فرصتهای فراوانی را برای نهادهای خارجی ایجاد کرده تا ظاهراً اقدام به خرید نفوذ در دولت او کنند. ترامپ و اعضای خانوادهاش یک هواپیمای جت از امیر قطر، یک سرمایهگذاری ۲ میلیارد دلاری از صندوقی به رهبری ولیعهد عربستان، و سود حاصل از چندین کسبوکار رمزارز را پذیرفتهاند که بخش عمدهای از آن از سوی خریداران خارجی تأمین شده است.
به نوشته نشریه نیویورکر، خانواده ترامپ از طریق چنین سوءاستفادههای مالی ۴ میلیارد دلار به جیب زدهاند. ترامپ با اطمینان از اینکه سنا ۶۷ رأی لازم برای برکناری او از قدرت را نخواهد داشت، ممکن است به این نتیجه برسد که در پیشبرد طرحهای پولسازِ بیشتر، چیزی برای از دست دادن ندارد. با این حال، غافلگیرکنندهترین گزینه سیاست خارجی ترامپ در دوره اردک لنگ، عدم انجام هیچ اقدامی است. رئیسجمهور خود را مشغول بازسازی واشنگتن دی.سی طبق تصویر و سلیقه خود کرده است؛ از بازطراحی دفتر بیضی و طراحی یک سالن رقص در کاخ سفید گرفته تا تلاش برای بازسازی مرکز کندی. این احتمال وجود دارد که او دو سال پایانی مسئولیت خود را صرف صدور فرمانهای عفو، تلاش برای محاکمه حاشیهای دشمنان سیاسی، و برپایی بناهای یادبود برای خود کند. با توجه به گزینههای دیگر، بیعملی در سیاست خارجی میتواند بهترین سناریوی ممکن برای سالهای اردک لنگ ترامپ باشد.
مترجم: محمد هادی واعظ مهدوی