«بازی انتظار»، نسخه جدید ترامپ برای تهران/ آیا پلن جنگ «فعلا» از دستور کار واشنگتن خارج شده؟

«هدف ما در سراسر جهان، قطع تمام راه‌های تنفس اقتصادی است که این حکومت را پابرجا نگه می‌دارد، تا زمانی که تهران کاملاً تنها بماند.» این جمله را شاید بتوان، صریح‌ترین اظهار نظر یک مقام ارشد کاخ سفید درباره موضعی دانست که زمزمه‌هایی از آن به عنوان جدیدترین رویکرد واشنگتن در میانه وضعیت «نه جنگ، نه صلح» در محافل دیپلماتیک و رسانه‌ای مطرح می‌شود. اسکات بنست، وزیر خزانه‌داری دولت دونالد ترامپ در حالی اقدام به طرح این مواضع کرده که بسیاری از ناظران و صاحبنظران از مجموع این رویکرد به عنوان «خفگی اقتصادی» تهران یاد می‌کنند.

این عضو کابینه ترامپ، همچنین در گفت‌وگویی با شبکه تلویزیونی نیوزمکس، ضمن تشریح ضمنی این رویکرد، اظهار داشت: «این رویکرد؛ ترکیبی از انزوای اقتصادی و ادامه محاصره در تنگه هرمز خواهد بود که به گفته او، مانع ورود و خروج کالا از بنادر ایران می‌شود.»وزیر خزانه‌داری آمریکا، همچنین در یادداشتی برای فایننشال تایمز هشدار داد کشورهایی که از قطع روابط با ایران بیم دارند، نباید «تاوان آزمودن واشنگتن را دست‌کم بگیرند». هشداری که البته بسیاری از ناظران، مخاطب آن را، پکن دانستند.
همینطور؛ جان دبلیو اس کلارک، روزنامه‌نگار تحقیقی در مقاله‌ای به مصادیق اهداف این رویکرد را برشمرد و نوشت؛ «کارزار جدید تحریم‌ها روی پنج بخش تمرکز دارد که واشنگتن ادعا می‌کند چرخ اقتصاد ایران را می‌چرخانند؛ دارایی‌های دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی؛ و ۶۰ فرد و نهاد را هدف قرار داده است. جین از این شرکت‌ها در هنگ‌کنگ و شش شرکت در چین مستقر هستند.»

نقل قول بلومبرگ؛ حساب ویژه ترامپ روی تداوم وضعیت موجود

بلومبرگ معتقد است؛ «ترامپ روی تداوم وضعیت موجود حساب باز کرده است، اما این رویکرد ممکن است کشورهای خلیج فارس را در برابر ایران جسورتر کند، بی‌آنکه مسیر روشنی برای دستیابی به ثبات وجود داشته باشد.»

این رسانه به نقل از علی واعظ، کارشناس مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، می‌نویسد؛ «واشنگتن می‌تواند وضعیت موجود را حفظ کند، اما نمی‌تواند تهران را برای مدتی نامحدود به پذیرش آن مجبور سازد. واعظ هشدار داده است که تلاش ایران برای شکستن محاصره ممکن است به جنگی جدید منجر شود.»
 

تحلیل نیوزویک؛ ادامه سیاست فشار اقتصادی بدون جنگ تمام‌عیار یا توافق

مجله «نیوزویک» نیز به تازگی، پنج سناریوی احتمالی برای آینده جنگ را بررسی کرده که در شرح یکی از سناریوهای آن آورده؛ « ادامه سیاست فشار اقتصادی بدون ازسرگیری جنگ تمام‌عیار یا دستیابی به توافق است.»

نیوزویک معتقد است؛ «این همان مسیری است که به نظر می‌رسد دولت ترامپ در حال حاضر به سمت آن حرکت می‌کند. بر اساس گزارش‌هایی که روبیو در نشست با همتایان خود در گروه هفت مطرح کرده، واشنگتن ترجیح داده است به‌جای بازگشت به بمباران یا دستیابی به توافق، به خفه کردن اقتصادی نظام ایران ادامه دهد.»

به زعم نگارنده این رسانه؛ «این گزینه بر محاصره دریایی و تحریم‌های اقتصادی تکیه دارد. در کنار آن، عملیات «دروازه آهنین» نیز با هدف گسترش فشارها به مرزهای زمینی ایران و سواحل دریای خزر دنبال می‌شود تا تهران را به دادن امتیازهایی درباره برنامه هسته‌ای و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز وادار کند. اما این سناریو با یک مانع اساسی روبه‌روست: اینکه ایران تا چه اندازه حاضر است وضعیت موجود را تحمل کند.»

این رسانه‌ آمریکایی، همچنین در ادامه نیز نوشته؛ «محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد کشور، تأکید کرده است که ایران نمی‌پذیرد در وضعیت «نه جنگ و نه صلح» باقی بماند؛ موضعی که می‌تواند نشانه ادامه مقاومت مسلحانه و اعمال فشار بر کشتیرانی دریایی باشد. خطرات این گزینه فراتر از طولانی شدن بحران اقتصادی است.»
 

روایت آکسیوس؛ اعراب، خواستار تداوم دوره «انتظار»

آکسیوس، دیگر رسانه آمریکایی نیز در باب این وضعیت، نوشته؛ «ترامپ تاکنون در برابر فشارهای نتانیاهو برای بازگشت به درگیری نظامی مقاومت کرده است. به گفته یک مقام آمریکایی، دو طرف در تماس تلفنی پنجم نوامبر درباره جنگ ایران گفت‌وگو کردند. در عوض، رئیس‌جمهور آمریکا با عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی همسو شده است تا محاصره دریایی و کارزار فشار اقتصادی علیه ایران ادامه یابد و هم‌زمان امکان دستیابی به توافق بررسی شود.»

این رسانه همچنین به نقل از ترامپ نیز نوشته؛ «من می‌توانم فوراً به این وضعیت پایان بدهم. اما به درخواست کشورهایی که قصد دارم از آن‌ها محافظت کنم، داریم این مسیر را کمی طولانی‌تر و کمی متمدنانه‌تر پیش می‌بریم. عربستان سعودی از من خواسته است که لطفاً اجازه بدهم وضعیت فعلی برای مدتی ادامه پیدا کند، چون ایران در حال فروپاشی است. قطر، کویت، امارات متحده عربی، بحرین و همه آن‌ها نیز بسیار بیشتر ترجیح می‌دهند که این دوره انتظار ادامه یابد.»
 

ادعای یدیعوت آحارونوت؛ به اعتقاد ارتش اسرائیل؛ در حال حاضر هیچ ضرورت فوری برای اقدام نظامی وجود ندارد

در همین رابطه اما، وب‌سایت اسرائیلی یدیعوت آحارونوت به نقل از منابع مطلع نیز با اشاره به تماس تلفنی اخیر ترامپ با نتانیاهو که با تنشی کم‌سابقه نیز همراه بوده؛ نوشت؛ « نتانیاهو-در این تماس-به‌شدت خواهان بازگشت به گزینه نظامی بود، اما ترامپ بر ضرورت دادن فرصت بیشتر به تلاش‌های دیپلماتیک تأکید داشت؛ به‌ویژه پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که جنگ علیه ایران یکی از عوامل مؤثر در آن بود.»

این رسانه اسرائیلی همینطور در گزارش دیگری از عدم تمایل ارتش تل‌آویو برای حمله به تهران در وضعیت انتقال دولت در این رژیم خبر داده و نوشته؛ «ارتش اسرائیل ترجیح می‌دهد در کنار آمریکا وارد رویارویی دیگری با ایران شود، اما این اقدام باید با توافق و اجماع گسترده صورت بگیرد، نه در شرایطی که دولت در وضعیت انتقالی قرار دارد. ارتش اسرائیل معتقد است در حال حاضر هیچ ضرورت فوری برای اقدام نظامی وجود ندارد.»

روایت رویترز؛ ترامپ، در حال بررسی خودداری از انجام حملات

خبرگزاری رویترز نیز، دیگر رسانه آمریکایی بود که به تحلیل مشابهی از این وضعیت پرداخته و به نقل از منابع آگاه نوشته؛ « دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در روزهای اخیر به مشاوران ارشد خود گفته است که اگر ایالات متحده با تحریکات جدیدی از سوی تهران یا حوثی‌ها مواجه نشود، ممکن است از حمله به ایران خودداری کند. این موضوع را سه منبع آگاه از این مسئله به رویترز گفته‌اند.

در ادامه این مطلب آمده؛ «ترامپ بارها میان تهدید به تشدید جنگ از طریق حملات جدید و تلاش برای پایان دادن به درگیری‌ها موضع خود را تغییر داده است. مقام‌های فعلی و سابق آمریکایی می‌گویند به نظر نمی‌رسد او هنوز درباره چگونگی حل‌وفصل این جنگ نامحبوب که در ماه فوریه با مشارکت اسرائیل آغاز کرد، به تصمیم نهایی رسیده باشد.»

اما به گفته این منابع که مانند دیگر افراد مصاحبه‌شده برای این گزارش، به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده‌اند؛ «ترامپ در جلسات خود با مشاوران امنیت ملی و پس از دریافت مجموعه‌ای از گزارش‌های اطلاعاتی، گفته است که در حال بررسی خودداری از انجام حملات است.»
 

«بازی انتظار»، نسخه جدید ترامپ برای تهران

دیوید سنگر، روزنامه‌نگار مطرح نیز در نیویورک تایمز نوشته؛ «به نظر می‌رسد دولت آمریکا به سمت کارزار بلندمدت فشار اقتصادی حرکت می‌کند؛ در حالی که دونالد ترامپ فوریت چندانی برای دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران احساس نمی‌کند.»

در ادامه این متن آمده؛ « به نظر می‌رسد ترامپ دست‌کم در مقطع کنونی، مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی را کنار گذاشته است؛ گزینه‌هایی که شامل حملات گسترده اما محدود از نظر زمانی به تأسیسات نظامی، مراکز هسته‌ای و حتی برخی زیرساخت‌های انرژی ایران می‌شدند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در اظهاراتی که این هفته در پاریس و در جریان نشست وزیران خارجه گروه هفت مطرح کرده، رویکردی را شرح داده که می‌توان آن را «صبر راهبردی» نامید؛ «منتظر ماندن تا تحریم‌ها اثر خود را بر ایران بگذارند و در نهایت حکومت این کشور را به فروپاشی بکشانند. در حال حاضر، کارزار اقتصادی و فشاری که اعمال می‌کنیم و ویرانی‌ای که این کارزار اقتصادی بر رژیم ایران تحمیل کرده، به‌قدری مؤثر است که رئیس‌جمهور واقعاً نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده ندارد.»

احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل : ترامپ ظاهرا به این نتیجه رسیده که در مورد جنگ، فعلا دست نگه دارد

در همین ارتباط، کوروش احمدی، دیپلمات پیشین و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در گفت‌وگویی با آوش، ضمن اشاره به برنامه آمریکا برای تداوم حاصره دریایی با هدف مرحله جدیدی در تشدید تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی، اظهار داشت: ترامپ در روزهای گذشته به دفعات و به اشکال مختلف گفته است که فعلا قصد جنگ ندارد. این موضع را هم به صراحت در حساب شخصی خود در شبکه تروث سوشال نوشته و هم در آخرین نوبت در محاصبه با شبکه خبری CBS اعلام و روشن کرده که فعلا قصد از سرگیری حمله علیه ایران را ندارد.

این دیپلمات باسابقه، همچنین یادآور شد: به طور معمول اظهارات ترامپ را ابتدا به ساکن نباید جدی گرفت، چون در لحظه زندگی می کند و بسیار ضدونقیض گویی در کلامش هست. اما اینبار چون این اظهارات تداوم داشته و با شواهد دیگری مانند مواضع برخی همکارانش در دولت آمریکا و نیز شرایط متحول اخیر همخوانی دارد، می‌توان آنرا جدی گرفت. البته، یک احتمال دیگر را هم نباید از نظر دور داشت و آن اینکه ترامپ قصد فریب و غافل‌گیری داشته و به رغم همه این مواضع، در اندیشه تجاوز دیگری باشد. منتها؛ اگر قصد جنگ داشته باشد، حتما باید نشانه‌هایی نظیر تحرکات و جابجایی نیروها، بازآرایی سازمان رزم و مواردی از این دست وجود داشته و بر کسانی که این امور را پایش می‌کنند، معلوم و آشکار شود. اما اگر نشانه‌ای حاکی از این که تدارکاتی ناظر بر از سرگیری جنگ نبینیم؛ به تصور من، ترامپ به این نتیجه رسیده که فعلا وارد جنگ جدیدی نشود.

کشورهای عربی، محاصره دریایی ایران را ترجیح می‌دهند

احمدی، اضافه کرد: در رابطه با این موضع ترامپ، دلایل دیگری نیز وجود دارد. از سویی، فشار کشورهای عربی را داریم که ترجیح می‌دهند که جنگ نشود و در عوض محاصره دریایی ادامه پیدا کند. چرا که خودشان در معرض خسارت های جنگ قرار خواهند گرفت. از سوی دیگر، انتخابات آمریکا نیز اثبات کرد که رای‌دهندگان آمریکایی با جنگ مخالفند و در چنین وضعی از سرگیری تخاصم با تهران، خیلی صورت خوبی برای ترامپ در داخل ایالات متحده نخواهد داشت. شواهد و قرائن نیز حاکی از آن است که ترامپ به این نتیجه رسیده که در مورد جنگ، فعلا دست نگه دارد. البته؛ «فعلا» می‌خواهد دست نگه دارد و این به معنای منتفی شدن جنگ به صورت کامل نیست.

این تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی، همچنین تصریح کرد: به نظر می‌رسد که ترامپ در حال عمل به توصیه‌ای است که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده از مدت‌ها قبل مطرح کرده است. آن هم اینکه به نظر او آمریکا باید تمرکز خود را به فشار اقتصادی از طریق محاصره دریایی و حالا هم این طرح دروازه آهنین-محاصره در خشکی-بگذارد. البته، این طرح دروازه آهنین به نظر نمی‌رسد که عملی باشد؛ هرچند تحرکاتی را که در مزرهای ایران با برخی کشورها مانند ترکیه، عراق و پاکستان شاهد هستیم، این گذاره را تقویت کرده که گویا آمریکا در عمل در حال اعمال فشار برای پیشبرد این طرح به صورت عملی است.
 

آمریکا تلاش دارد تا حملاتش در حد اقدامات موضعی و موردی باقی بماند

این دیپلمات پیشین کشورمان، همچنین خاطرنشان کرد: اخیرا شاهد آن بودیم که حمله‌ای به تاسیسات گازی در اقلیم کردستان عراق صورت گرفت و شایعاتی نیز در محافل خبری، دال بر اینکه گویا حمله ای به یکی از فازهای پارس جنوبی مطرح شده است و این موارد-در صورت صحت-ممکن است به نوعی عملیات ایذایی مرتبط باشد. البته آمریکا در کنار محاصره دریایی و فشار سنگین اقتصادی ممکن است به یک سری عملیات نظامی محدود و موردی و مقطع-مثل حملات اخیر به قشم و سیریک-برای موثرتر کردن محاصره دریایی و جلوگیری از تحرکات ایران در راستای شکستن این محاصره و بستن کامل تنگه هرمز دست بزند. منتها در این صورت، آمریکا تلاش خواهد کرد تا این اقدامات نیز از کنترل خارج نشده و در حد حملات موضعی و موردی باقی بماند.

وی، افزود: به نظر می‌رسد که این سیاستی است که در حال حاضر در کاخ سفید مد نظر است. ضمن اینکه باید همیشه توجه داشت که خیلی نمی‌شود روی حرف‌های ترامپ حساب کرد. او همانطور که گفتم ضد و نقیض‌گویی و پریشان‌گویی گویی زیاد دارد و با توجه به نداشتن یک ذهن منسجم در لحظه زندگی می کند و تصمیم می‌گیرد. اما از مجموعه شواهد و قرائن و حرف‌های کلی ترامپ به نظر می‌رسد که فعلا، محاصره دریایی و «دروازده آهنین» و اقداماتی از این جنس را در قبال ایران در پیش گرفته است.

وزارت خارجه تا حدودی به عنوان عنصر مکمل پیشبرد برنامه‌های دبیر شعام کار می‌کند

این دیپلمات باسابقه در ادامه، همچنین با اشاره به تحرکات دیپلماتیک دبیر شورایعالی امنیت ملی نیز، عنوان داشت: تیم مذاکره‌کننده ایران ظاهرا تا حدودی تغییر کرده و سردار رضایی محور امور مذاکراتی است. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که وزارت امورخارجه تا حدودی به عنوان عنصر مکمل پیشبرد برنامه‌های دبیر شعام کار می‌کند. آقای قالیباف هم به نظر می رسد که برعکس گذشته خیلی درگیر کار نیست. دبیرخانه شعام هم  ظاهرا در حال تقویت شدن است و نیروهایی در حوزه‌های مختلف به دبیرخانه جذب شده‌اند.

احمدی، همچنین در پاسخ به این سوال که آیا چشم‌اندازی برای یک توافق وجود دارد یا خیر، خاطرنشان کرد: دبیر شورایعالی امنیت ملی، اخیرا در مواضعی به صراحت گفته که ایران سر سوزنی حاضر نیست که از مواضع خود کوتاه بیاید. ایشان بر توقف جنگ در همه جبهه‌ها-بخصوص در لبنان-، و اینکه اورانیوم غنی‌شده اجازه خروج از کشور را نخواهد داشت و صرف امور مربوط به ساخت زیردریایی‌های هسته‌ای در ایران می‌شود و اینکه صحبتی از رقیق‌سازی در داخل هم نیست و همچنین از حمله به پایگاه‌های آمریکا در دوردست‌ها سخن گفته است. اینها در عین اینکه می‌تواند مواضع اعلامی و مذاکراتی باشد اما وقتی شخصیتی در سطح محسن رضایی به صورت علنی خود را متعهد به این مواضع می‌کند، فردا به سختی قادر به تغییر آن خواهد بود.
 

تن دادن ترامپ به دو شکست همزمان بسیار بعید است

وی، اضافه کرد: به عبارت دیگر، پایگاه اجتماعی مربوطه که به این ترتیب تغذیه می شود، مشکل می تواند فردا عملکرد متفاوت مقامات در عمل را بپذیرد و معترض خواهد شد. از سوی دیگر، تن دادن ترامپ به دو شکست همزمان بسیار بعید است. یعنی؛ هم در سیاست داخلی-انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر-شکست فاحشی خورده و هم در سیاست خارجی اگر قرار باشد که تن به مصالحه‌ای با تهران بدهد که هیچ دستاوردی برای واشنگتن نداشته باشد، این یک شکست دوم خواهد بود. این است که وقتی دو طرف در مواضع خود سختگیری داشته باشند، ممکن است که کار به جایی نرسد. مگر اینکه طرفین در مواضع خود، انعطاف نشان دهند.