سود سهام عدالت در انتظار واریز؛ دارایی مردم در انتظار تعیین تکلیف!
ابهام در زمان واریز سود سال ۱۴۰۴ ادامه دارد
تحریریه آوش/ موضوع فوری‌تر برای میلیون‌ها سهامدار، دریافت سودی است که حتی زمان واریز آن نیز روشن نیست. سهامی که قرار بود مردم را در مالکیت بنگاه‌های اقتصادی شریک کند، همچنان برای بسیاری از دارندگانش دارایی‌ای است که نه می‌توانند آزادانه درباره فروش آن تصمیم بگیرند و نه می‌دانند چه زمانی از منافع مالی آن برخوردار خواهند شد
با ورود به آبان‌ماه ۱۴۰۵، میلیون‌ها دارنده سهام عدالت همچنان منتظر مشخص شدن زمان واریز سود سهام خود هستند؛ سودی که برآورد اولیه آن بین دو تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده، اما نه مبلغ نهایی آن قطعی است و نه تاریخی برای پرداختش تعیین شده است. در حالی که مهرماه امسال واریز مبالغی بیش از ۱۱ میلیون تومان به حساب برخی سهامداران، انتظارها برای پرداخت سود جدید را افزایش داد، سازمان بورس اعلام کرد این مبالغ مربوط به مطالبات معوق سال‌های گذشته بوده است. اکنون سهامداران در شرایطی چشم‌انتظار دریافت سود عملکرد سال ۱۴۰۴ هستند که مسئله آزادسازی سهام نیز به دلیل اختلاف‌نظر دولت و مجلس همچنان بلاتکلیف مانده است. به این ترتیب، نزدیک به دو دهه پس از آغاز طرح سهام عدالت، میلیون‌ها نفر نه از زمان دریافت سود دارایی خود اطلاع دقیقی دارند و نه امکان تصمیم‌گیری آزادانه درباره فروش آن را پیدا کرده‌اند.
به گزارش آوش، طرح سهام عدالت از سال ۱۳۸۵ با هدف توزیع عادلانه ثروت، کاهش فاصله طبقاتی و افزایش مشارکت اقشار مختلف جامعه در اقتصاد آغاز شد. قرار بود واگذاری بخشی از سهام شرکت‌های دولتی، میلیون‌ها ایرانی را در مالکیت بنگاه‌های اقتصادی کشور سهیم کند. این طرح در نهایت بیش از ۴۹ میلیون نفر را تحت پوشش قرار داد، اما پس از گذشت حدود ۲۰ سال، همچنان با مشکلاتی در پرداخت سود، مدیریت شرکت‌های سرمایه‌گذاری، آزادسازی سهام و تعیین تکلیف جاماندگان مواجه است.
سود سهام عدالت چه زمانی واریز می‌شود؟
مهم‌ترین پرسش سهامداران در روزهای ابتدایی آبان، زمان پرداخت سود مربوط به عملکرد مالی سال ۱۴۰۴ است. با وجود انتشار خبرهایی درباره آغاز فرآیند دریافت سود شرکت‌های سرمایه‌پذیر، هنوز تاریخ مشخصی برای واریز عمومی سود به حساب مشمولان اعلام نشده است.
ولی‌الله جعفری، مدیر نظارت بر ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار، ۱۱ مهرماه در برنامه تلویزیونی «پایش» اعلام کرد که مجامع مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ شرکت‌های سرمایه‌پذیر در سال ۱۴۰۵ برگزار شده و این شرکت‌ها موظف‌اند مطابق برنامه زمان‌بندی، سود متعلق به سهامداران عدالت را پرداخت کنند.
او درباره زمان واریز توضیح داد که به محض دریافت سود از شرکت‌های سرمایه‌پذیر و فراهم شدن امکان پرداخت، مبالغ به حساب مشمولان واریز خواهد شد، اما زمان دقیق آن هنوز مشخص نیست.
بر این اساس، برگزاری مجامع شرکت‌ها به معنای آماده بودن سود برای پرداخت نیست. ابتدا باید سود متعلق به سهام عدالت از شرکت‌های سرمایه‌پذیر دریافت و تجمیع شود و سپس شرکت سپرده‌گذاری مرکزی امکان توزیع آن میان سهامداران را فراهم کند. فرآیندی که هنوز زمان پایان آن مشخص نشده است.
در هفته‌های گذشته، گمانه‌زنی‌هایی درباره پرداخت سود در آبان، آذر و حتی روزهای منتهی به شب یلدا مطرح شده، اما هیچ‌یک از این تاریخ‌ها به‌عنوان زمان قطعی پرداخت تأیید نشده‌اند. در تازه‌ترین گزارش‌های منتشرشده در ۱۲ آبان نیز همچنان بر نامشخص بودن زمان واریز سود تأکید شده است.
سود دو تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی قطعی است؟
ابهام تنها به زمان پرداخت محدود نمی‌شود و مبلغ سود نیز هنوز نهایی نشده است. جعفری در اظهارات ۱۱ مهرماه، میزان احتمالی سود را حدود دو تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برآورد کرد، اما تأکید داشت که رقم نهایی پس از تکمیل فرآیند مربوط به مجامع و دریافت سود شرکت‌ها از سوی سپرده‌گذاری مرکزی اعلام خواهد شد.
از سوی دیگر، مبلغ دریافتی سهامداران لزوماً یکسان نخواهد بود. ارزش اسمی سهام عدالت افراد و میزان سود قابل تخصیص به هر سبد در تعیین مبلغ نهایی نقش دارد. بنابراین رقم دو تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان را نمی‌توان سود قطعی همه دارندگان سهام عدالت دانست.
در چنین شرایطی، سهامداران همچنان منتظر اعلام دو موضوع اساسی هستند؛ اینکه سود عملکرد سال ۱۴۰۴ دقیقاً چه میزان خواهد بود و چه زمانی به حساب آن‌ها واریز می‌شود. دو پرسشی که با وجود ورود به هشتمین ماه سال، هنوز پاسخ قطعی ندارند.
ماجرای واریز ۱۱ میلیون تومان به حساب برخی سهامداران
در میانه بلاتکلیفی سود جدید، انتشار تصاویری از واریز مبالغ بیش از ۱۱ میلیون تومان به حساب برخی سهامداران در مهرماه، خبرساز شد. تعدادی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس از ۱۷ مهرماه تصاویری از پیامک‌های بانکی خود منتشر کردند که نشان‌دهنده دریافت مبالغی قابل‌توجه با عنوان سود سهام عدالت بود.
این اتفاق باعث شد برخی تصور کنند مرحله جدید پرداخت سود آغاز شده یا میزان سود سهام عدالت افزایش چشمگیری پیدا کرده است. با این حال، سازمان بورس توضیح داد که واریزی ۱۶ مهرماه ارتباطی با سود عملکرد سال ۱۴۰۴ نداشته است.
به گفته ولی‌الله جعفری، حدود یک میلیون و ۵۷۲ هزار نفر از سهامداران زنده سهام عدالت به دلیل نقص اطلاعات بانکی در سامانه سجام، طی سال‌های گذشته موفق به دریافت سود خود نشده بودند. با پیگیری وزارت اقتصاد، شورای عالی بورس و سازمان بورس، اطلاعات حساب بانکی بخش عمده‌ای از این افراد از مراجع مربوط، از جمله بانک مرکزی، دریافت شد و سودهای تجمیع‌شده سنوات گذشته به همراه عواید حاصل از آن به حسابشان واریز شد.
مبلغ پرداختی نیز با توجه به ارزش اسمی سهام و میزان مطالبات انباشته افراد متفاوت بود. بنابراین واریز مبالغ ۱۱ میلیون تومانی به معنای افزایش سود سالانه یا آغاز پرداخت سود جدید برای تمام سهامداران نیست.
اختلاف دولت و مجلس بر سر آزادسازی سهام عدالت
در کنار ابهام درباره پرداخت سود، موضوع آزادسازی سهام عدالت نیز همچنان به نتیجه نرسیده است. سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، ۲۵ شهریورماه اعلام کرد که فرآیند آزادسازی سهام عدالت به درخواست مجلس متوقف شده است. او در توضیح این موضوع گفت: «در خصوص آزادسازی سهام عدالت مجلس باید تصمیم‌گیری کند. فعلاً درخواست دادند کار را متوقف کنیم. ما اول تابستان کار را انجام دادیم اما درخواست دادند کار را متوقف کنیم.»
بر اساس توضیحات وزیر اقتصاد، دولت پیش‌تر دستورالعملی برای ساماندهی سهام عدالت، تعیین تکلیف شرکت‌های سرمایه‌پذیر و شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی تهیه کرده بود، اما مجلس خواستار ارائه طرحی جامع برای تصمیم‌گیری درباره این موضوع شده است.
اختلاف اصلی بر سر چگونگی اجرای آزادسازی و سازوکار مدیریت سهام است. آزادسازی، علاوه بر امکان خریدوفروش، با مسائل مهمی مانند نحوه اداره شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی، حقوق سهامداران و آثار احتمالی عرضه سهام بر بازار سرمایه ارتباط دارد.
با این حال، نتیجه این اختلاف‌نظر برای سهامداران روشن است؛ بخش عمده دارندگان سهام عدالت همچنان امکان فروش آزادانه دارایی خود را ندارند و تصمیم نهایی درباره آینده این سهام به توافق دولت و مجلس وابسته مانده است.
جاماندگان سهام عدالت همچنان در انتظار تصمیم جدید
بلاتکلیفی سهام عدالت تنها به دارندگان فعلی آن محدود نیست. میلیون‌ها نفر نیز همچنان در انتظار فراهم شدن امکان ثبت‌نام و دریافت این سهام هستند. برآوردهایی از وجود ۱۵ تا ۲۰ میلیون جامانده مطرح شده، اما هنوز برنامه اجرایی مشخصی برای واگذاری سهام به این افراد وجود ندارد.
زهره عالی‌پور، رئیس سازمان خصوصی‌سازی، ۲۸ شهریورماه اعلام کرد که موضوع شناسایی و تعیین تکلیف جاماندگان در قانون بودجه سال ۱۴۰۱ مطرح شده بود، اما تا پایان همان سال هیچ سبد سهامی برای واگذاری به تصویب دولت نرسید. به گفته او، با توجه به یک‌ساله بودن قانون بودجه، اجرای آن در سال‌های بعد امکان‌پذیر نبوده و هرگونه واگذاری جدید به تصویب حکم قانونی و مشخص شدن سهام قابل واگذاری نیاز دارد. بنابراین در شرایط فعلی، ثبت‌نام جدیدی برای جاماندگان پیش‌بینی نشده است.
۲۰ سال انتظار برای تعیین تکلیف یک دارایی
اکنون سهام عدالت در آستانه بیستمین سال اجرای خود، با چند مسئله حل‌نشده مواجه است. سود عملکرد سال ۱۴۰۴ هنوز زمان پرداخت مشخصی ندارد، آزادسازی سهام در انتظار توافق دولت و مجلس مانده و جاماندگان نیز همچنان امکان ثبت‌نام ندارند.
در این میان، موضوع فوری‌تر برای میلیون‌ها سهامدار، دریافت سودی است که حتی زمان واریز آن نیز روشن نیست. سهامی که قرار بود مردم را در مالکیت بنگاه‌های اقتصادی شریک کند، همچنان برای بسیاری از دارندگانش دارایی‌ای است که نه می‌توانند آزادانه درباره فروش آن تصمیم بگیرند و نه می‌دانند چه زمانی از منافع مالی آن برخوردار خواهند شد.
پرسش اصلی این است که پس از دو دهه اجرای طرح سهام عدالت، چرا تعیین زمان پرداخت سود و روشن شدن وضعیت مالکیت و اختیار سهامداران همچنان به تصمیم‌های بعدی موکول می‌شود؟
